Travestie

Travesti

Adrian Schiop

Adrian Schiop

Adrian Schiop (Porumbacu de Jos, 1973) debuteerde in het tijdschrift Fracturi in 2001 en publiceerde sindsdien twee romans bij uitgeverij Polirom: pe bune/pe invers (2004) en Zero grade Kelvin (2009). In 2009 werden hij en zijn werk opgenomen in 100towatch, een door Tom Wilson en Miloš Jovanović samengestelde bloemlezing van de honderd meest veelbelovende Roemeense artiesten.

 

Close

Boekarest Alle citybooks

Print

Travesti

Soldaţii !/ Ce-am făcut, ce n-am făcut/ Şi de unde-am apărut/
C-am rupt lumea asta-n două/ Duşmanii se fac că plouă” (Florin Salam)

Între mai 2006 şi ianuarie 2007 mi-am omorât timpul umblând prin Bucureşti îmbrăcat în haine ţigăneşti şi trăncănind prin baruri despre cât de subversive sunt manelele. Aveam o grămadă de timp liber, eram dintr-o gaşcă de eroi ziarişti care îşi dăduseră demisia în semn de protest faţă de intenţia patronului de a tabloidiza ziarul unde lucraserăm şi, drept răsplată, un alt patron (căruia nimeni nu i-a văzut faţa şi nu-i ştia numele adevărat) ne-a luat pe toţi eroii la pachet şi a făcut cu noi artă pentru artă: ne plătea să nu facem nimic, cu promisiunea că o să ne scoată cândva un ziar. Ziarul nu a mai ieşit, dar banii au continuat timp de opt luni să intre inexplicabil în conturi. Miracol divin, transmutaţii oculte de elemente? David Copperfield ar fi cu siguranţă invidios.


Paris, Paris Femei ca-n vis/ New York, New York/
De dragul tău nu mai pot” (Florin Salam)

Nimic neobişnuit, însă. Tot Bucurestiul troznea de miracole cotidiene şi vise frumoase: cu o creştere economică de 8%, România se umpluse deodată de bani – şi, în perspectiva integrării europene, toată lumea se străduia, cu furie, să arate că nu-i nici o diferenţă, că gândeşte la fel de corect ca vecinii de la Vest.

Ota, cel mai avangardist club de electro din Bucureşti, era de la distanţă şi cel mai occidentalizat. Sus, la etaj, se dansa – jos, în lounge-ul de chill, se mânca supa multiculturalistă (joia patronul gătea supe exotice) şi se purtau discuţii însufleţite despre „prejudecăţi” – „misoginism”, „relaţie deschisă”, „gay”. Fetele, în special, se dădeau în vânt după gay – leşinau de plăcere când le spuneam că-mi plac băieţii, mi-ar fi pus fundiţe ca la pechinezi. Chestia asta nu mă excita întotdeauna – şi la fel discuţiile despre paradisul vestic al lipsei de prejudecăţi: înainte să se deschidă graniţele, stătusem pe naşpa afară un an jumate; de acolo, cel mai mult îmi plăcuseră banii – oricât ai fi băut în weekend nu ajungeau să se termine, jur, erau incredibil de mişto, cumpărai o grămadă de chestii şi niciodată nu se terminau.

În fine. Alte cuvinte vrăjite erau „Amsterdam”, „LSD”, „open source”, „vegan”, „bieţii romi”, „categorii dezavantajate”, „urban”, oh, mai ales „urban”. Se discutau o groază, dar nimic despre manele, cea mai ascultată muzică din România acelor ani, chit că era cântată de bieţii romi şi ascultată de categorii dezavantajate, ţigani şi români la un loc. E drept că plăceau şi „noilor îmbogăţiţi” mafioţi – dar ce poţi să le faci dacă, atraşi de zgomot, s-au nimerit şi ei la petrecere?

În sensul ăsta, anul ăla a fost anul maxim al manelelor, care se auzeau de peste tot şi nicăieri. Îţi bubuiau din apartamentul vecinului de deasupra, din mobilul adolescentului din tramvai, din difuzoarele date la maxim al unei maşini tunate care aştepta la stop... Dar, altfel, de pe FM dispăruseră odată cu Radio Stil, ultimul radiou clandestin de manele, iar la televiziune pâlpâiau tot mai intermitent, doar de sărbători. Supravieţuiau la piaţa de zarzavaturi, pe CD–uri contrafăcute, şi pe net, de unde le fura toată lumea.

Ceea ce ridica o problemă suplimentară: dacă nimeni nu plătea drepturi de autor, din ce trăiau aşa de bine lăutarii de manele? De unde bani pentru maşini de lux, pentru zeci de mii de euro pierdute într-o noapte la cazino? Miracol divin, transmutaţii oculte de elemente, mâna nevăzută a pieţei cuplată la David Copperfield? Mister total.


Sus Arabia!
Să nu-mi spuneţi că vine şi Bin Laden la miezul nopţii!
(Gicuţă din Apărători)

Devenise sport naţional să iei atitudine împotriva manelelor, de când cu integrarea în UE şi ploaia de bani peste România. În chip bizar, cu cât cineva avea vederi mai largi, cu atât mai violent simţea nevoia să ia atitudine. Studenţii din Cluj pichetaseră Casa de Cultură a Studenţilor, unde urma să se ţină un concert cu Nicolae Guţă, strigând că „regele manelelor” n-are ce căuta acolo. O campanie din Timişoara propunea ca, la ora h dintr-o duminică dimineaţa, oamenii civilizaţi să dea „Mozart la tot cartierul”, lăsându-l să bubuie cu volumul la maxim din maşini şi apartamente. La tv, intelectualii se arătau îngrijoraţi de „manelizarea” fostei colonii a Imperiului Otoman sau de băieţii în trening care sparg seminţe în faţa blocului, fluieră după fete şi poartă discuţii rudimentare despre gagici mişto, maşini tari şi bani, mai ales bani bani bani.

Ceea ce nu era neapărat greşit - cum zicea Denisa, „banii pot să îţi aducă/ şi plăcere şi putere/ fără bani eşti nimenea”. La ora aia, sufeream crunt după Sile, un ţigan care, contra unor bani bani bani, se mai culca cu mine – şi, uneori, accepta să împărţim patul când îl prindea noaptea fără bani de taxi în oraş. Nu cred că avea vreo treabă cu băieţii, dar avea nevoie de bani să-şi scoată iubitele în oraş sau să facă chetă, cu amicii lui, pentru o poştă – să plătească o curvă să le ia o muie la toţi.

Vorbeam mult despre manele şi femei, ce lăutar de manele e mai tare, Dan Drăghici (favoritul meu), Florin Salam (favoritul lui), „regele” Nicolae Guţă sau „împăratul” Adrian Minune; practic, de la Sile am învăţat să ascult manele. Altfel, îmi făcea capul pătrat tot analizând câte şanse are s-o pună cu una sau cu alta, „ce bună-i paraşuta, înnebunesc”. Nu prea avea succes la femei, era scund, grăsuţ şi brunet (ieftin şi ca prostituat ocazional) – dar în mod bizar mai dandy, îmbrăcat atent şi detestând munca fizică, „doar fraierii îşi rup spatele în România, uită-te ce bine o duc politicienii, că-s cei mai mari hoţi”.

 


Stau cu fraţii mei de gât/ Eu mă-mbăt şi-ncep să plâng/
Şi am inima voioasă/ Beau cu fraţii mei la masă
(Sorinel Copilul de Aur)

Însă, după ce iubita lui rămăsese gravidă, Sile devenise un mic om mare care nu mai vroia să audă de sex cu băieţi. Mai venea pe la mine să-i descarc manele de pe net sau să-mi mai ceară nişte bani – dar atât. Când dădeam să pun mâna pe el, devenea agresiv ca pisicile când scuipă.

De la doliul ăsta psihanalitic după o relaţie capitalistă cred că mi s-a tras îmbrăcatul în haine ţigăneşti. Faza a început după o lectură în Club A, când am decis să citesc un text angajat îmbrăcat la concept, motiv pentru care mi-am cumpărat de la second o cămaşă albă şi nişte blugi negri, în genul lui Sile – şi, ca să fie clar conceptul, mi-am tras o pălărie de ţigan gabor.

Textul angajat era remarcabil de prost, net mai valabilă era maneaua cu care l-am ilustrat, „Au pus-o românii”. Maneaua vorbea despre nişte misterioşi „băieţii de firmă” care, prin scamatorii şi transmutaţii misterioase, aduceau în ţară „toată valuta din spaţiul Schengen”. În rezumatul solistului, „când pe bani ni se pune pata/ mergem dincolo şi dăm câte-un tun şi gata”. Refrenul era atât de românesc şi de actual, că te ridica din scaun mai ceva ca imnul naţional: „e lovitură, e nebunie/ tot ce facem noi se cheamă superşmecherie/ e nebunie peste măsură/ tot ce facem noi se cheamă superlovitură”. Curat David Copperfield.


„Am pistol şi celular/ Nu mi-e frică de duşmani

(Nicolae Guţă)

După ce show-ul din Club A s-a terminat, mi-a plăcut aşa de mult cum îmi vin ţoalele angajate, că nu am mai vrut să ies din ele şi am decis că ăsta o să fie noul meu look: ţigan manelist.

Am renunţat la hainele de skater şi am început să bat maniac second-urile, în căutare de haine cât mai adecvate: într-o lună s-au strâns un trening (gen) Adidas, o cămaşă roşie, o geacă de vinilin care se închidea cu nişte orbitoare catarame aurii şi altele; salivam în faţa unor pantofi italieneşti de lac cu vârf ascuţit, visam un lanţ suflat cu aur.

Într-o seară m-am întâlnit cu doi prieteni căsătoriţi de curând, el purtând o bluză pe care i-o făcuseră părinţii ei cadou – şi pe care, în consecinţă, trebuia s-o poarte din când în când. M-am îndrăgostit de ea, avea pătrăţele roşii şi verzi; nu m-am dezlipit de însurăţei până nu mi-au făcut-o cadou. Îmi era cam scurtă la mâneci, dar o amică mi-a spus că dacă o calc cu o cârpă udă o să se lungească. Avea parţial dreptate: după ce o călcam, mânecile stăteau lungi pentru câteva ore, dar a doua zi erau la fel de scurte. Prin urmare, ori de câte ori ieşeam în oraş cu bluza aia trebuia să petrec un sfert de oră călcându-i mânecile.


Rupe, rupe haina de pe mine/ Poţi să rupi şi cămaşa/
Să vezi cum bate inima mea” (Ionuţ Cercel)

Colegul meu de apartament refuza să mai iasă cu mine la cumpărături, zicea că-l râd vecinii – „te-au văzut îmbrăcat ca paţachinele din cluburi şi brusc te-ai transformat în ţigan”; Sile, care mai apărea pe la mine să-i trag manele şi să-mi vorbească de cum îl mai rup femeile şi pamperşii la buzunar, mă făcea şi el în miştouri, „ai 30 de ani, nu te mai coci odată la minte?” De când se făcuse om mare, îmi ţinea lecţii că nu e treabă de om serios să stau neînsurat, „o să te îngroape primăria ca pe boschetari. N-ai şi tu o casă şi-o maşină, au băgat degeaba ai tăi atâta şcoală în tine”, clătina sceptic din cap.

Cuţite îmi băga la inimă, nenorocitul. Dar nu vroiam să aud nimic, nici de la el, nici de nimeni, repet, eram îndrăgostit de look-ul ăla şi de potenţialul lui subversiv. Mai mult decât atât, făcusem adepţi: convinsesem o prietenă, Ioana, să se îmbrace şi ea manele-friendly – îşi cumpărase bluze roz cu sclipici şi blugi elastici de la piaţă.

După ce relaţia cu Sile se terminase, Ioana mă mai lăsa să dorm cu ea; mă bătea peste spate să mă liniştesc, ma mai legăna puţin şi adormeam în braţele ei. Eram blocat, nimic nu mă mai mişca – asta deşi Bucureştiul, miraculos ca de obicei, mişuna nu doar de milioane de euro care, în pofida oricăror reguli economice, dispăreau fără urmă şi se materializau unde nu te aşteptai, ci şi de prostituaţi ieftini, inexplicabil de hetero şi de tineri, după regulile occidentale. Împreună, am mers de câteva ori la Ota, clubul occidental – la fel ca la Amsterdam Londra Berlin, oamenii nu se ţineau de mână şi nu se filau, ci dansau autist, închişi în durerea lor, la o distanţă austeră unul de celălalt şi cu ochii ţintă la DJ. Dar, îmbrăcat manele-friendly, nu mai găseam amuzantă schema asta – aşa că am dat-o pe alcool şi orientale, dansând lasciv, pipăind-o şi lovind-o peste fund pe Ioana; jos, în lounge-ul de chill al discuţiilor despre prejudecăţi, făceam cu ochiul tipilor cunoscuţi de curând, le dădeam coate şi, indicând cu degetul fete din încăpere, comentam, „ce bună-i paraşuta, înnebunesc”.


Afară e viaţa grea/ Nu-ţi dă nimeni o cafea/
Să fii p-acolo străin/ Să n-ai milă nici sprijin” (Robert Calotă)

Cum Ioana ştia nişte DJ-i, am încercat să convingem profesioniştii să mixeze manele – dar, deşi erau de acord că e ciudat să nu existe o scenă de gipsy & balcanic în Bucureşti, ziceau că nu de la manele trebuie pornit, ci de la muzica lăutărească veche, Gabi Luncă sau Fărâmiţă Lambru. Problema cu muzica lăutărească era că, din ’95, când manelele au câştigat piaţa, devenise ca bunicul mort, o chestie care se mai asculta pe discuri sau în restaurantele elitiste din centrul istoric. Altfel, la nunţi, botezuri şi petreceri lumea dădea frenetic din buric pe manele.

Cum DJ-ii au spus: nu, Ioana a venit cu ideea unui party de manele – dar nu am reuşit să-l băgăm pe gât nici unui club de centru. Până la urmă am ajuns în El Comandante, un subsol de rockeri cu afişul lui Che Guevara tronând mare în faţa barului. Am ascuns aşadar manelele sub discursul cu muzică lăutărească veche, sugerând patronului cheguevarist că la sfîrşit s-ar putea să punem şi ceva manele contemporane. Când, la party, am ajuns la „sunt bomba bombelor/ bosul boşilor/ capul mafiei/ de mine să nu te iei”, cheguevaristul a oprit muzica şi ne-a evacuat ca la incendiu.

Cel mai distractiv a fost la un party de strângere de fonduri pentru Cauza Verde. În spiritul curcubeului toleranţei, party-ul avea şi un mic concept – fiecare să vină de acasă cu o piesă de suflet pe care să o playeze la chef (preferabil din zona gipsy şi reggae). „Chiar orice?”, am întrebat pe mail, „sigur – doar să nu aibă mesaj fascist”, mi-au răspuns. Am băut, m-am distrat, a fost minunat – şi când, deja beat şi cu chef, am dat să-mi pun maneaua, DJ-ul mi-a zis să nu fiu „ţigan” şi să nu-l mai hărţuiesc, „e party-ul meu, m-am chinuit să adun lume, de ce mi-l strici?”, a suspinat rugător.


„Unde mă duci iubirea mea?/

Taci şi hai” (Florin Salam)

Nu prea mai era rost de distracţie în centru – şi Sile, după ce m-a pus să jur că mă-mbrac normal, vin cu gagică-mea Ioana şi nu mă uit după băieţi să-l fac de căcat, ne-a scos în cel mai popular club de manele. Miracolul economic şi transmutaţiile misterioase începeau să-l ridice şi pe Sile, aducându-i bani să plece din păduchelniţa alor lui într-o chirie spaţioasă. Era tot o miere, perversul, îşi luase o maşină second şi mă presa de zor să-i găsesc o pilă la poliţie să dea o şpagă să-şi ia carnetul.

În club, am numărat uimit şapte bodyguarzi, mai mulţi decât la Guvern, protejând cea mai pestriţă lume posibil – români, ţigani, tricouri made in Italy, costume obosite de proletari, curve sclipicioase, fete de provincie la toculeţ – ce mai, o întreagă Românie în mic (minus capetele ei intelectuale). Cei mai impresionanţi erau mafioţii, mulţi foşti sportivi de categorie grea, care rădeau platou după platou de grătare de porc, beau whisky cu redbull şi aruncau cu sutele de euro în lăutarii-manelişti.

Dar mai şmecheri decât mafioţii erau lăutarii de manele: se propteau în ochii unui interlop beat, ridicau inspiraţi o mână spre cer şi începeau să-i cânte ce tip extraordinar e, „dă-te mare c-ai valoare”, „sunt fabrică de bani”, n-aveai cum să le rezişti, ca la sirene. Când începeau să zică de familie şi copii, mâna interlopului se ducea singură la buzunar şi nici că se mai oprea din numărat bani. Sile m-a lămurit că lăutarii de aici adună şi 10.000 de euro într-o seară, „la o nuntă de barosani pe afară fac şi 50.000”. S-ar putea zice că lăutarii de manele îi făceau de bani pe mafioţi ca pe fraieri – deşi la fel de bine s-ar putea obiecta că arta face asta de când lumea, suspendă neîncrederea.

Ceea ce ridica o problemă suplimentară: ce nevoie mai era de sofisticarea tehnică a drepturilor de autor, într-o lume magică în care peste 40% din transmutaţiile economice aveau loc spontan în subteran, dând naştere unor bani care abia aşteptau să ţâşnească la suprafaţă? Ce rost avea să te cerţi cu televiziunile pentru nişte drepturi meschine de difuzare când România gemea de filantropi neştiuţi care atâta aşteptau, să-i glorifici, şi mâna se ducea la inimă şi de acolo direct la buzunar?


„Mi s-a dus anii şi viaţa/ Precum se topeşte gheaţa/
Mi-a plecat fericirea/ N-am ales nimic din ea” (Dan Drăghici)

Dar manelele nu vorbeau doar despre şmecheri, duşmani, bani şi celelalalte miracole gangsta din Balcani; dincolo de ele, exista şi o parte „de suflet”, cu frică de abandon, drag de nevastă şi copii sau dor de fraţii plecaţi din ţară – şi alte lucruri organice, devastator de calde şi de bazale, cu atât mai adevărate cu cât veneau din insecuritate: „frate, frăţiorul meu / eu sunt în spatele tău / să ţii aproape de mine / că nimeni nu ne vrea bine”.

Seara, fie stăteam acasă şi mă făceam muci singur, plângând ca prostul la piesele lui Dan Drăghici, „vocea numărul 1 din Univers”, un lăutar alcoolic sau altceva cu o viaţă praf şi o muzică foarte tristă – fie beam cu prietenii în oraş, unde îmi dădeam pălăria pe spate şi deplângeam soarta manelelor într-o ţară în care noua stângă sufoca orice iniţiativă.

Pe zi, dădeam o oră-două pe la „redacţie”, un apartament de trei camere din centru, unde îmi verificam mail-ul şi apoi mă căram în oraş cu prietenii ziarişti, să ne beţivănim pe banii misteriosului patron-filantrop. Erau cu toţi oameni binecrescuţi, care nu m-au tras de mânecă şi nici nu au făcut caterincă atunci când m-au văzut îmbrăcat în ţigan – doar mi-au aruncat o privire de-aia. Numai secretara mi-a zis maternă că nu e normal ce fac, „tu eşti băiat serios, mamă, te faci de râs cu circul ăsta”.

Totul ok, deci – până m-a văzut şeful; nu a zis nimic, dar mi-a aruncat şi el o privire de-aia; fiind şef, am reacţionat – încât mai încolo am început să-mi las jumătate de look la poartă: însemnul identitar cel mai făţiş era pălăria, restul conceptului era ambiguu. Prin urmare, în lift, îmi băgam cuminte pălăria în geantă şi o scoteam la lumină abia după ce plecam de la job: devenisem ţigan part time, de timpul liber.


„Am venit la Neluţu/ Fiindcă ăsta e bosu/

Şi ne ajută pe toţi /Şi pe şmecheri şi pe hoţi” (Florin Salam)

Un pensionar cu aspect de om cult mă întrebase „sunteţi evreu?” şi l-am urât foarte tare pentru asta – era ceva în look care nu cadra cu modelele din realitate. Colegul de apartament îmi povestise că pe terasa unui bar apăruse the real thing, un gabor autentic, şi că regretase amarnic că nu am fost şi eu acolo ca să vadă cum fac faţă. „Mergea cu pântecul scos înainte, legănându-se. Aşa, înfipt, cu tupeu, perfect adaptat... 10 ani de antrenamente, Adrian, 10 ani amari ca să ajungi la performanţa tipului”.

Conta că mă străduiam, că puneam pasiune în ce făceam. Îmi lăsasem mustaţă şi nişte perciuni care nu prea vroiau să crească. Erau deci cam găuriţi, dar am decis că nu-mi pasă: nu era vina mea, era vina naturii. La o emisiune de cultură urbană despre fenomenul underground, unde fusesem invitat in calitate de gay, m-am dus fireşte îmbrăcat în ţigan, „dă-i în mă-sa de gay, o să vorbesc de manele”, i-am tăiat-o moderatorului înainte de emisiune. Alături de mine fusese invitat un rapper cu freză rasta şi un graffer englez de 20 de ani stabilit în Bucureşti. Nu eram singurul mascat, şi graffer-ul se travestise cu nişte ochelari de soare şi un şal arăbesc peste gură, ca să nu fie recunoscut de forţele poliţieneşti – care, ticăloasele, luau se pare notiţe de la emisiunile de cultură urbană.

Look-ul meu mai câştigase un accesoriu: în lipsă de lanţ de aur, îmi atârnasem mobilul la gât. „Scoate-l, te rog, se vede marca şi o să ţi-o furi de la CNA, eu am luat o amendă de 5 milioane pe o chestie similară”, mi-a zis moderatorul înainte de emisie. „Nu pot, e parte din concept’, am suspinat. „Înseamnă că preferi să-ţi iei amenda”, mi-a zâmbit larg, ca şerpii.

„Draci manele şi muzică gangsta”, mi-a râs rapperul în nas, „poate şmecherie, duşmani şi bani”; rapperii detestau şi mai violent ca stânga verde manelele: ultima colaborare notabilă între genuri fusese prin 2001, după care rapperii s-au lipit de băieţii de centru, vorbindu-le despre sărăcie şi viaţa dură, iar manelele s-au dus spre băieţii din cartierele sărace, cântându-le despre ce plăcut e să fii bogat.

După emisiune, telefoane: maică-mea, că arăt a artist alternativ cu pălărie, şi Ioana, care mi-a zis că semănam cu Peter de la Văduva Bob, o trupă de gothici rafinaţi – sacou, pantaloni de stofă şi cămaşa de mătase, toate negre. Singur şnurul roşu de la celular făcea contrast: estetic, eram fără cusur.


„Haide haide spargeţi gaşca”
(Marian Hulpuş)

Aveam femeie, mă simţeam cineva, un mic om mare, „Vezi? Când îţi ziceam că n-ai întâlnit femeia adevărată ţipai că-s fraier”, îmi explica Sile, troznind satisfăcut din degete – şi ce sens avea să-i stric cheful cu amănunte stânjenitoare? Nu demult, mă văzuse îndrăgostit muci şi ar fi putut să facă profit sângeros, „dă-l în mă-sa de poponar”, să mă bage la credite cu buletinul şi să mă lase-n chiloţi – dar avusese milă şi n-o făcuse, chit că era cu foamea-n gât. Aşa că psst cu amănuntele.

Aşa se face că la Vama Veche, staţiunea de pe litoral a nudiştilor, am ajuns anul ăla ca familist, cu Ioana.

Cum era deja început de noiembrie şi bătea un vânt tăios din larg, nudiştii se zgribuleau cu hainele pe ei. Stând la o coadă, am început, bătând expert ritmul pe coapsa partenerei, să fredonez inocent o manea, „freacă fata/ dă-o gata/ fă-o bine/ ca să moară după tine”; m-am distrat când un hipiot m-a întrebat dacă sunt sigur că nu am greşit locul şi când, două minute mai încolo, cafeaua s-a terminat chiar înaintea mea. Ostilitatea era densă, plutea compactă în aer.

Apoi a venit noaptea, m-am îmbătat şi am început să dansez, împreună cu hipioţii, în jurul unui par voodoo cu neon în vârf, aflat pe plajă. La început dansam manele, cu mâinile pe fesele Ioanei, dar apoi, fiindcă muzica era cretină rău, m-am plictisit şi am început să fac punk, dansând la mişto.

Atunci, s-a întâmplat miracolul – hipioţii au început să mă iubească şi să-mi ceară pălăria, să se frece fratern de mine şi să-mi facă beri. N-ar fi trebuit să fac punk, asta m-a deconspirat – atunci haitele s-au prins că sunt de-al lor, un hipiot care se îmbracă în ţigan fiindcă probabil iubeşte şatrele de pe marginea drumului, cu corturi şi coviltire, negreşit iubeşte muzica lăutărească veche şi detestă manelele. Cariera de proscris al Vămii Vechi a luat sfârşit, când mi-am băut a doua zi cafeaua pe terasă, câteva feţe îmbrăcate de nudişti îmi zâmbeau complice.

„... Iarăşi te maschezi, nu te mai saturi o dată, frate?”, mă tachina plictisit colegul de apartament, când mă pregăteam să ies în oraş. La fel a reacţionat şi moderatorul unei dezbateri despre clubbing, unde mă nimerisem, ca de obicei, în calitate de gay: „Foarte interesant te-ai costumat”, a exclamat blazat tipul şi a adăugat didactic că nonconformismul clubberilor nu are limite. De data asta, ca să nu mai arăt a artist alternativ, mă îmbrăcasem ca ultimul ţigan amărât, cu nişte pantaloni lucioşi de stofă, o geacă de trening şi un tricou lălâu pe dedesubt. „Nu sunt clubber, sunt manelist”, am behăit timid. „Ei, manelist”, a râs şi a trecut la altă discuţie.

Cum am zis, virtutea artei în general şi a manelelor în particular e să suspende neîncrederea, să te facă să crezi în ce spun ele. Consecinţa imediată e că, atunci când încerci să fii pe bune, nu te mai crede nimeni. A doua zi, înfrânt, am renunţat la look-ul subversiv şi m-am întors la ţoalele skate de dinainte.

 

 

Download de ePub-versie Print

Travestie

De Nederlandse vertaling van het citybook van Adrian Schiop verscheen in voorpublicatie in het literaire tijdschrift DW B in oktober 2012.

 

Adrian Schiops citybook Travestie neemt je mee op een muzikale tocht door het nachtleven van Boekarest, waarin de zigeunerklanken van de manele de hoofdrol spelen: ‘Scheur, scheur de kleren van mijn lijf / Ook mijn overhemd als je wilt Kijk mijn hart dat slaat op tilt'. "‘Ik ben geen clubber, ik ben een manele-fan,’ blaatte ik bedremmeld. ‘Ja, ja, een manele-fan,’ lachte hij, en hij ging over op een ander gespreksonderwerp."

 

 

Soldaten! / Wat ik heb gedaan – wat heb ik niet gedaan?
En waar kom ik dan vandaan /
Want ik brak deze wereld in twee / Mijn vijanden hebben geen flauw idee
(Florin Salam)

 

Tussen mei 2006 en januari 2007 doodde ik de tijd door gekleed in een zigeuneroutfit door Boekarest te struinen en in de cafés te ouwehoeren over de subversieve aard van manele. Vrije tijd had ik zat, ik maakte deel uit van een kongsi van journalistieke helden die hun ontslag hadden ingediend uit protest tegen het voornemen van de eigenaar om de krant waar ik werkte voortaan in tabloidformaat uit te brengen, en bij wijze van beloning nam een andere eigenaar (die niemand van gezicht kende en wiens echte naam niemand wist) alle helden in een pakketovereenkomst over en bedreef met ons kunst omwille van de kunst: hij betaalde ons om niets uit te voeren, met de belofte dat hij op een dag een krant voor ons ging uitbrengen. Die krant is er nooit gekomen, maar acht maanden lang werd er op onbegrijpelijke wijze geld op onze rekeningen gestort. Een goddelijk mirakel, occulte transmutaties van elementen? David Copperfield zou er vast jaloers op zijn geweest.

 

Parijs, Parijs. Vrouwen van mijn dromen /
New York, New York
/ Ik smacht alleen naar jou
(Florin Salam)


Niks ongebruikelijks echter. Alledaagse wonderen en mooie dromen waren in heel Boekarest schering en inslag: met een economische groei van acht procent bulkte Roemenië ineens van het geld – en met het oog op de Europese integratie deed iedereen zijn stinkende best om te laten zien dat er geen enkel verschil was, dat ze net zo politiek correct waren als hun buren in het Westen.

Ota, de meest avant-gardistische electro-club in Boekarest, was ook verreweg de meest verwesterde. Op de bovenverdieping werd er gedanst – beneden, in the chill lounge, werd er multicultisoep opgediend (op donderdagen kookte de eigenaar exotische soepen) en werden er bezielde discussies gevoerd over ‘vooroordelen’ – ‘vrouwenhaat’, ‘open relaties’, ‘homo’s’. Vooral de meisjes waren enorme homofans. Ze zaten te zwijmelen wanneer ik ze vertelde dat ik op mannen viel, ze zouden het liefst strikjes in mijn haar hebben gedaan als bij pekinezen. Dat was geen onderwerp waar ik altijd opgewonden van kon raken – en dat gold ook voor gesprekken over het van vooroordelen verstoken westerse paradijs: voordat de grenzen opengingen, had ik illegaal anderhalf jaar daarginder doorgebracht; waar ik daar het meest van had genoten was het geld – hoeveel je ook zoop in het weekeinde, het raakte nooit op, erewoord, dat was hartstikke gaaf, je kon een hoop dingen kopen en het raakte nooit op.

Maar goed. Andere toverwoorden waren ‘Amsterdam’, ‘LSD’, ‘open source’, ‘vegan’, ‘die arme Roma’, ‘achterstandsgroepen’, ‘urban’, o, vooral ‘urban’. Er werd over van alles en nog wat geluld, maar geen woord over ‘manele’, in die dagen de meest beluisterde muziek in Roemenië, al werd hij dan gemaakt door arme Roma en beluisterd door achterstandsgroepen, zowel zigeuners als Roemenen. Toegegeven, ook maffiose ‘nieuwe rijken’ waren er dol op – maar wiens schuld was het als ze, aangetrokken door het geluid, zomaar in een fuif waren beland?

In die zin was dat jaar het topjaar van de manele geweest, die overal en nergens te horen waren. Ze daverden uit het appartement van je bovenbuurman, uit het mobieltje van de puber in de tram, uit de maximaal opengedraaide speakers van een opgevoerde auto die voor het stoplicht stond te wachten... Maar afgezien daarvan waren ze op de FM verdwenen samen met Radio Stil, de laatste piratenzender voor manele, en ook op de televisie waren de manele op sterven na dood, behalve op feestdagen. Ze overleefden op de groentemarkt, op illegaal gekopieerde cd’s en op het internet, waarvan iedereen ze jatte.

Wat nog een vraag opwierp: als geen mens auteursrechten betaalde, hoe konden die manele-artiesten het dan zo breed laten hangen? Waar haalden ze de poen vandaan voor luxeauto’s, voor de tienduizenden euro’s die ze er in een nachtje casino doorheen joegen? Een goddelijk mirakel, occulte transmutaties van elementen, de onzichtbare hand van de marktwerking in combinatie met David Copperfield? Een volslagen raadsel.

 

Arabië, kom op!
Vertel me niet dat Bin Laden om middernacht komt!
(Gicuţă din Apărători))


Nu het vanwege de Europese integratie geld regende boven Roemenië, was het een nationale sport geworden om een anti-manele-standpunt in te nemen. Merkwaardig genoeg, hoe ruimdenkender iemand was, des te heftiger hij de behoefte voelde om een standpunt in te nemen. In Cluj hadden studenten de toegang tot het Cultuurhuis van de Studenten geblokkeerd, waar Nicolae Guţă een concert zou geven, schreeuwend dat ‘de koning van de manele’ daar niets te zoeken had. Een campagne in Timişoara stelde voor dat op het uur ‘U’ op een zondagochtend beschaafde lieden ‘de hele wijk op Mozart zouden trakteren’, door hem op maximaal volume uit hun auto’s en appartementen te laten schellen. Op de tv spraken intellectuelen hun zorg uit over de ‘manelisering’ van de voormalige kolonie van het Osmaanse Rijk of over de jongens in trainingspak die voor het flatgebouw zonnebloempitjes stonden uit te spugen, de meisjes nafloten en rudimentaire gesprekken voerden over lekkere mokkels, gave karren en geld, vooral geld geld geld.

Waar op zich niets mis mee was – zoals Denisa zei, ‘geld kan je plezier en macht bezorgen / zonder geld ben je niemand’. In die tijd had ik het enorm te pakken van Sile, een zigeuner die voor wat geld geld geld soms bereid was met me naar bed te gaan – en die er ook weleens mee instemde het bed met mij te delen wanneer hij ’s nachts vastzat in de stad zonder geld voor een taxi. Ik denk niet dat hij iets met kerels had, maar hij had geld nodig om zijn liefjes mee uit te nemen of om ook wat bij te lappen, samen met zijn makkers, voor een gangbang – een hoer inhuren om hun allemaal een pijpbeurt te geven.

We hadden het vaak over manele en vrouwen, welke manele-vertolker de beste was, Dan Drăghici (mijn favoriet), Florin Salam (zijn favoriet), ‘koning’ Nicolae Guţă of ‘keizer’ Adrian Minune; in feite was Sile degene die me naar manele heeft leren luisteren. Verder maakte hij me horendol met zijn wikken en wegen hoeveel hij kans hij maakte om een of andere meid een beurt te geven, ‘wat een stuk is dat wijf, ze maakt me gek’. Hij had niet bijster veel succes bij de vrouwen, hij was klein van stuk, gezet en donker (een koopje als los-vast prostituee) – maar merkwaardig genoeg eerder een dandy, netjes gekleed en met een afkeer van lichamelijk werk, ‘alleen losers beulen zich af in Roemenië, moet je eens kijken hoe het de politici voor de wind gaat, want dat zijn de grootste zakkenvullers’.

 

Mijn broers die hangen om mijn nek / Ik zuip en jank als een gek
En ik voel me in mijn sas / Met mijn broers hef ik het glas
(Sorinel Copilul de Aur)


Toen zijn geliefde echter zwanger was geraakt, werd Sile een kleine grote man die het vertikte om nog langer seks met jongens te hebben. Hij kwam nog weleens bij me langs zodat ik manele van het internet voor hem kon downloaden of om wat geld van me los te krijgen – maar dat was het wel. Wanneer ik aanstalten maakte om hem aan te raken, werd hij zo nijdig als een blazende kat.

Ik denk dat ik aan deze psychoanalytische rouw na een kapitalistische relatie die tic van het dragen van zigeunerkleren heb overgehouden. Dat gedoe begon allemaal na een leesavond in Club A, toen ik besloot een geëngageerde tekst voor te lezen in een aan het concept aangepaste outfit, om welke reden ik bij de second-hand een wit overhemd en een zwarte spijkerbroek à la Sile had aangeschaft – en om geen misverstanden over het concept te laten bestaan, kocht ik ook zo’n hoed die Gábor-zigeuners dragen.

Die geëngageerde tekst stelde niets voor, onmiskenbaar beter was de manea die ik bij wijze van illustratie liet horen, ‘De Roemenen hebben ’t ’m geflikt’. In deze manea gaat het om een stel mysterieuze ‘snelle jongens’ die door middel van trucjes en raadselachtige kunstgrepen ‘alle valuta uit het Schengen-gebied’ naar Roemenië hebben gebracht. In de samenvatting van de solozanger: ‘als we op de poen onze zinnen zetten / gaan we erheen en graaien bankbiljetten’. Het refrein was zo Roemeens en actueel, dat je de neiging had op te staan alsof het volkslied werd gespeeld: ‘wat een klapper, te gek voor woorden / wat wij zomaar eventjes scoorden, / wat een klapper, niet te geloven / wij doen alles wat we beloven’. Daar kan David Copperfield een puntje aan zuigen.

 

Ik heb een mobieltje en een pistool
Geen vijand die me nog iets maakt
(Nicolae Guţă)


Toen mijn optreden in Club A achter de rug was, vond ik dat die geëngageerde outfit me zo geweldig stond, dat ik hem niet meer wilde afleggen, en ik besloot dat dit mijn nieuwe look ging worden: zigeuner-manele-zanger.

Ik zag af van mijn skater-uitmonstering en begon als een bezetene de second-hands af te lopen op zoek naar zo adequaat mogelijk kledij: binnen een maand leverde dit me een (soortement) Adidas-trainingspak, een rood overhemd, een skai jack dat werd gesloten met verblindende goudkleurige gespen en nog wat op; ik kwijlde bij de aanblik van een paar puntige Italiaanse lakschoenen, ik droomde van een vergulde ketting.

Op een avond ontmoette ik twee recentelijk getrouwde vrienden, van wie hij een overhemd droeg dat hij cadeau had gekregen van haar ouders – en dat hij daarom af en toe moest dragen. Ik werd er verliefd op, het was rood-groen geruit; ik heb bij de jonggehuwden lopen drammen totdat ze het mij cadeau deden. De mouwen waren voor mij aan de korte kant, maar een vriendin vertelde me dat als ik hem streek met een natte lap, de mouwen enkele uren wat langer zouden zijn, al waren ze dan de volgende dag weer even kort. Als ik dus met dat overhemd de stad in ging, moest ik eerst een kwartier besteden aan het strijken van de mouwen.

 

Scheur, scheur de kleren van mijn lijf / Ook mijn overhemd als je wilt
Kijk mijn hart dat slaat op tilt
(Ionuţ Cercel)


Mijn flatgenoot vertikte het om nog samen met mij boodschappen te gaan doen, hij zei dat de buren hem uitlachten – ‘ze zagen dat je je vroeger kleedde als een disco-del en nu ben je plotseling in een zigeuner veranderd’; Sile, die af en toe nog langskwam zodat ik manele voor hem kon downloaden en om me te vertellen wat een aanslag op zijn portemonnee vrouwen en Pampers waren, nam me ook in de zeik, ‘je bent al 30, is het niet tijd om een beetje volwassen te worden?’ Sinds hij een hele vent was geworden, las hij me de les dat het voor een serieuze man geen goeie zaak was als hij vrijgezel bleef, ‘dan word je begraven door de gemeente, als een landloper. Je hebt geen huis en je hebt geen auto, al die scholing van jou is gewoon weggegooid geld geweest,’ zei hij met een sceptisch hoofdschudden.

Die klootzak stak gewoon een mes in mijn hart. Maar ik was overal doof voor, ik wilde het niet van hem horen en van niemand anders, zoals gezegd, ik was verliefd op die look en op het subversief potentieel ervan. En daar kwam nog bij dat ik volgelingen had: ik was erin geslaagd een vriendin, Ioana, te overreden zich ook manele-friendly te kleden – ze had op de markt roze bloesjes met glittertjes en een elastische spijkerbroek aangeschaft.

Na het einde van mijn relatie met Sile vond Ioana het goed dat ik af en toe bij haar bleef slapen; ze klopte me op mijn rug om me te doen kalmeren, ze wiegde me een poosje heen en weer en dan viel ik in haar armen in slaap. Ik zat in een dipje, niks kreeg me nog in beweging – en dat hoewel Boekarest, wonderbaarlijk zoals gewoonlijk, niet alleen bulkte van de miljoenen euro’s die, in tegenspraak met alle denkbare economische wetten, spoorloos verdwenen en vervolgens op de meest onverwachte plaatsen weer aan de oppervlakte kwamen, maar ook van de goedkope prostitués, onverklaarbaar hetero en jong, overeenkomstig de westerse regels. We zijn een paar keer samen naar Ota geweest, de westerse disco – net als in Amsterdam Londen Berlijn hielden de mensen elkaars hand niet vast en zaten niet op een kluitje, maar dansten autistisch, opgesloten in hun eigen leed, op een onverzoenlijke afstand van elkaar en met hun blik strak op de dj gericht. Eenmaal manele-friendly gekleed trok dat gedoe me niet meer – dus gaf ik me over aan de drank en aan een oosterse stijl, door geil te dansen en daarbij Iona te betasten en op haar kont te meppen; beneden, in de chill-lounge voor gesprekken over vooroordelen, lonkte ik naar de gozers die ik recentelijk had leren kennen, ik stootte hen aan, en terwijl ik naar de meisjes in het vertrek wees, merkte ik op: ‘wat een stuk is dat wijf, ze maakt me gek’.

 

Buiten is het leven zwaar / koffie krijg je van niemand daar
Je blijft altijd een buitenlander / zonder steun van enig ander
(Robert Calotă)


Omdat Ioana een paar dj’s kende, hebben we de beroepsjongens geprobeerd te overreden om manele te mixen – maar hoewel we het met elkaar eens waren dat het vreemd was dat er geen gipsy & Balkan scene in Boekarest bestond, zeiden ze dat we niet van de manele moesten uitgaan, maar van de oude muziek van de volksbuurten, Gabi Luncă of Fărâmiţă Lambru. Het probleem met die achterbuurtmuziek was dat het sinds ’95, vanaf dat de manele de markt hebben veroverd, daarmee was als met je dooie opa, het was iets wat alleen nog werd beluisterd op langspeelplaten of in de luxe restaurants in het historisch centrum. Daarbuiten was iedereen op trouwerijen, doopfeesten en fuiven als een bezetene aan het buikdansen bij manele.

Zodra de dj’s nee hadden gezegd, kwam Ioana met het idee van een manele-party – maar het lukte ons niet om daar een club in het centrum warm voor te krijgen. Uiteindelijk kwamen we uit bij El Comandante, een souterrain voor rockers met een Che Guevara-poster die prominent voor de tapkast was opgehangen. We verstopten de manele dus onder een wervend verhaal over traditionele volksbuurtmuziek, waarbij we de che-guevaristische eigenaar suggereerden dat we tegen het einde ook een paar hedendaagse manele ten gehore zouden kunnen brengen. Toen we tijdens op de party aankwamen met ik ben de kanjer van de kanjers / de baas van de bazen / het hoofd van de maffia / mij kom je niet te na, zette de che-guevarist de muziek uit en evacueerde ons alsof de tent in de hens stond.

Het geinigst was een party waar geld werd ingezameld voor de Groene Zaak. In de geest van de tolerantieregenboog had de party ook een bescheiden concept – iedereen moest van huis een lievelingsnummer meebrengen dat tijdens de fuif geplayed zou worden (bij voorkeur van het genre gipsy en reggae). ‘Echt vrije keuze?’ vroeg ik in mijn mailtje, ‘zeker weten – zolang het geen fascistische boodschap bevat,’ kreeg ik tot antwoord. Ik heb gedronken, ik heb me vermaakt, het was geweldig – en toen ik, in de lorum en helemaal in de stemming, op het punt stond mijn manea op te zetten, zei de dj tegen me dat ik niet de ‘zigeuner’ moest uithangen en hem niet lastig moest vallen, ‘het is mijn party, ik heb mijn best gedaan om mensen op te trommelen, waarom moet jij het zo nodig verpesten?’ zuchtte hij smekend.

 

Waar neem je mee naartoe, liefste?
Hou je mond en kom mee
(Florin Salam)


In het centrum viel eigenlijk geen lol meer te beleven – en Sile, nadat hij me een eed had laten zweren dat ik me normaal zou kleden, met mijn mokkel Ioana zou komen en niet naar de jongens zou lonken en hem zo te kakken zou zetten, nam ons mee naar de populairste manele-club. Dankzij het economische wonder en de mysterieuze transmutaties begon het ook Sile voor de wind te gaan, en hij kon het zich permitteren om het armoedige optrekje van zijn ouwelui in te ruilen voor een riante huurwoning. Hij was honingzoet, de gladjakker, hij had een tweedehands karretje aangeschaft en liep te zeuren dat ik een kruiwagen bij de politie voor hem moest vinden die hij wat smeergeld kon toestoppen in ruil voor een rijbewijs.

In de club telde ik tot mijn verbazing zeven bodyguards, meer dan voor de regering, die bescherming boden aan een onvoorstelbaar bont gezelschap – Roemenen, zigeuners, T-shirts made in Italy, proletarische maatpakken die over hun houdbaarheidsdatum waren, blitse hoeren, provinciaaltjes op naaldhakken – kortom, heel Roemenië in het klein (min zijn intellectuele kopstukken). Het meest indrukwekkend waren de maffiosi, velen van hen voormalige sportlieden, categorie zwaargewicht, die de ene schaal gegrild varkensvlees na de andere soldaat maakten, whisky met Redbull dronken en briefjes van honderd euro naar de muzikanten en manele-zangers gooiden.

Maar nog grotere linkmichels dan de maffiosi waren de manele-zangers: ze posteerden zich voor een beschonken onderwereldfiguur, staken geïnspireerd een hand in de richting van de hemel en begonnen te zingen wat een buitengewone vent hij was, ‘gelooft u mij, u bent een kei’, ‘mijn geldpers staat altijd aan’, je kon er geen weerstand aan bieden, net als met sirenegezang. Wanneer ze begonnen te kwelen over gezin en kindertjes, ging de hand van de onderwereldfiguur als vanzelf naar zijn binnenzak en dan bleef hij maar bankjes uittellen. Sile legde me uit dat de muzikanten hier soms wel 10.000 euro op een avond opstreken, ‘als een bink zijn bruiloft viert, kan het oplopen tot wel 50.000’. Je zou kunnen aanvoeren dat de manele-muzikanten die maffiosi gewoon een poot uitdraaiden – hoewel je daar evengoed tegenin kon brengen dat kunst dit sinds mensenheugenis doet, ze schort wantrouwen op.

Wat een extra vraagstuk opwerpt: wat voor behoefte bestond er nog aan technische scherpslijperij over iets als auteursrechten, in een magische wereld waarin meer dan 40% van de economische transmutaties spontaan plaatsvonden in het ondergrondse, waar ze geldbedragen baarden die nauwelijks konden wachten om aan de oppervlakte op te wellen? Wat had het voor zin om ruzie te maken met een tv-zender omwille van wat armzalige uitzendrechten wanneer het in Roemenië wemelde van de onbekende filantropen die precies daarop wachtten: op het moment dat je de loftrompet van hen zou steken, en wiens hand naar het hart ging en vandaar rechtstreeks naar de binnenzak?

 

Mijn leven is verleden tijd / Vertel ik u met smart en spijt
Met mijn geluk is het gedaan / Dat is voorgoed voorbijgegaan
(Dan Drăghici)


Maar de manele spraken niet alleen over ritselaars, vijanden, geld en de overige gangsta-wonderen van de Balkan; daarnaast hadden ze ook een ‘spirituele’ kant, de angst voor verlating, de liefde voor vrouw en kinderen of het gemis van broers en zusters die het land uit waren – en andere organische zaken, verpletterend warm en basaal, des te waarachtiger omdat ze voortkwamen uit onzekerheid: broertje, broertje van mij / blijf toch steeds dichtbij / we moeten op onze hoede wezen / anders moeten we voor ons leven vrezen’.

’s Avonds bleef ik ofwel thuis en dronk me in mijn eentje een stuk in de kraag, als een watje jankend bij de nummers van Dan Drăghici, ‘de numero uno-stem in het heelal’, een muzikant met een drankprobleem of anders met een leven op de klippen en zeer droevige muziek – ofwel ging ik met vrienden in de stad drinken, waar ik mijn hoed op mijn achterhoofd zette en het lot beweende van de manele in een land waar nieuw links ieder initiatief in de kiem smoorde.

Overdag ging ik een uurtje of twee langs op de ‘redactie’, een driekamerflatje in het centrum, waar ik mijn mail checkte en vervolgens de stad inging met bevriende journalisten, zodat we ons konden laten vollopen met het geld van de mysterieuze eigenaar-filantroop. Het waren allemaal goed opgevoede mensen, die me niet aan mijn mouw trokken en geen stennis maakten toen ze zagen dat ik me als zigeuner had gekleed – ze wierpen me alleen een je-weet-wel-blik toe. Alleen de secretaresse zei op moederlijke toon tegen me dat het niet normaal was wat ik deed, ‘jij bent een serieuze vent, joh, je zet jezelf te kijk met dit circus’.

Alles oké dus – totdat de chef me in het oog kreeg; hij zei niets, maar hij wierp me ook zo’n je-weet-wel-blik toe; omdat hij de chef was, heb ik daarop ingespeeld – in die zin dat ik vanaf dat moment de helft van mijn look bij de voordeur achterliet: het meest opvallende identiteitskenmerk was de hoed, de rest van het concept was dubbelzinnig. Derhalve stopte ik in de lift braaf mijn hoed in mijn tas en haalde hem pas weer tevoorschijn wanneer ik mijn job verliet: ik was parttime-zigeuner geworden, in mijn vrije tijd.

 

We zijn gekomen bij Neluţu / Want hij is de grote baas
Hij zorgt voor iedereen, / Boef of sloeber, hij vergeet er geen
(Florin Salam)


Een 65-plusser met het uiterlijk van een geschoold iemand vroeg me, ‘bent u joods?’, en om die reden koesterde ik een diepe haat voor hem – er zat iets in mijn look dat niet rijmde met de in de werkelijkheid bestaande modellen. Mijn flatgenoot had me verteld dat er op een terrasje the real thing was verschenen, een authentieke Gábor-zigeuner, en dat hij had gebaald als een stekker dat ik er niet bij was geweest, want hij had weleens willen zien in hoeverre ik mijn mannetje zou staan. ‘Hij liep met zijn pens vooruit, waggelend. Stram, met kapsones, perfect aangepast… tien jaar training, Adrian, tien bittere jaren om de voorstelling van die gozer te kunnen evenaren.’

Wat telde, was dat ik mijn best deed, dat ik het met hart en ziel deed. Ik liet mijn snor staan en ook een stel bakkebaarden die niet erg wilden aangroeien. Er zaten dan wel de nodige gaten in, maar ik besloot dat dit me koud liet: het was niet mijn schuld, het was de schuld van de natuur.

Naar een uitzending over urban culture met betrekking tot het underground-verschijnsel, waartoe ik was uitgenodigd in mijn hoedanigheid van homo, ging ik uiteraard uitgedost als zigeuner, ‘je kunt mijn rug op met dat homogedoe, ik ga praten over manele,’ beet ik de gespreksleider voor de uitzending toe. De andere gasten waren een rapper met een rastakapsel en een in Boekarest woonachtige Engelse graffer van twintig. Ik was niet als enige vermomd, want de graffer had zich opgetuigd met een zonnebril en een Arabische sjaal voor zijn mond om niet door de politie te worden herkend – die, de schoften, blijkbaar aantekeningen maakten bij programma’s over urban culture.

Mijn look was met nog een accessoire verrijkt: bij gebrek aan een gouden ketting had ik mijn mobieltje om mijn nek gehangen. ‘Je kunt die maar beter wegleggen, het merk is te zien en dan krijg je het op je boterham van de Media-autoriteit, ik heb een boete van vijf miljoen gekregen voor iets dergelijks,’ liet de gesprekleider me voor de uitzending weten. ‘Dat kan niet, hij is onderdeel van het concept,’ verzuchtte ik. ‘Dat betekent dat je liever een boete krijgt,’ zei hij met een brede grijns, als een slang.

‘Maak ’t nou, manele en gangsta-muziek,’ lachte de rapper me in mijn gezicht uit, ‘misschien ritselaars, vijanden, geld’; rappers hadden een nog grotere hekel aan manele dan de linkse groenen: de laatste vermeldenswaardige samenwerking tussen de genres was omstreeks 2001 geweest, waarna de rappers aanklampten bij de centrum-jongens en hun vertelden over armoede en het harde leven, terwijl de manele neigden naar de gozers in de arme wijken, waar ze voor hen zongen over hoe gaaf het is om rijk te zijn.

Na de uitzending, telefoontjes: mijn moeder, dat ik eruitzag als een alternatieve kunstenaar met die hoed, en Ioana, die me voorhield dat ik leek op Peter van Văduva Bob, een band van geraffineerde gothics – colbertje, stoffen broek en zijden overhemd, allemaal zwart. Als enig contrast was er het rode koortje van het mobieltje: esthetisch gezien viel er niks op me aan te merken.

 

Kom op, kom op, breek de bende op
(Marian Hulpuş)


Ik had een vrouw, voelde me iemand, een kleine grote man. ‘Zie je nou wel? Toen ik je zei dat je de ware vrouw nog niet had ontmoet, riep je dat ik uit mijn nek lulde,’ legde Sile me uit, terwijl hij tevreden zijn vingers liet knakken – en wat had het voor nut zijn goede bui te versjteren met gênante details? Niet lang geleden had hij gezien dat ik tot over mijn oren verliefd was en daar had hij meedogenloos van kunnen profiteren, ‘die godvergeten flikker’, zodat ik me tot over mijn oren in de schulden zou steken en helemaal uitgekleed zou worden – maar hij had mededogen getoond en het nagelaten, al zat hij op zwart zaad. Dus stt over de details.

Zo geschiedde het dat ik dat jaar in Vama Veche, de nudistenkolonie aan de Zwarte Zee, belandde als Ioana’s wederhelft. Omdat het begin november was en er een gure wind waaide vanuit zee, zaten de nudisten gekleed en al te verkleumen. Terwijl ik in de rij stond, begon ik, terwijl ik met vaardige hand het ritme tikte op de dij van mijn partner, onschuldig een manea te neuriën, ‘vinger het meisje / laat haar komen / laat haar genieten / wees de man van haar dromen’; ik vond het geestig dat een hippie me vroeg of ik zeker wist dat ik niet per ongeluk in de verkeerde badplaats zat, en twee minuten later was de koffie net op toen ik aan de beurt was. De vijandigheid was dik, ze zweefde tastbaar in de lucht.

Toen viel de nacht, ik werd dronken en begon, samen met de hippies, te dansen rondom een voodoopaal met een neonlamp bovenin, die op het strand stond. In het begin danste ik manele, met mijn handen op Ioana’s billen, maar omdat de muziek vreselijk stompzinnig was, ging dat me vervelen en begon ik punk te doen door helemaal maf te dansen.

Toen gebeurde het wonder – de hippies begonnen sympathie voor me op te vatten en om mijn hoed te vragen, broederlijk tegen me op te schurken en me op biertjes te trakteren. Ik had geen punk moeten doen, daardoor werd mijn vermomming doorzien – daardoor kreeg de meute in de smiezen dat ik een van hen was, een hippie die zich als zigeuner kleedt omdat hij waarschijnlijk dol is op kampementen langs de kant van de weg, met hun tenten en huifkarren, die vast en zeker een liefhebber is van traditionele volksbuurtmuziek en een hekel aan manele heeft. Mijn loopbaan als de outsider van Vama Veche kwam ten einde toen ik de volgende dag op een terrasje koffie zat te drinken en een paar als nudisten geklede meisjes samenzweerderig naar me glimlachten.

‘... Ben je je weer aan het vermommen, krijg je daar nou nooit genoeg van, man?’ plaagde mijn flatgenoot me verveeld toen ik me opmaakte de stad in te gaan. Diezelfde reactie vertoonde ook de gespreksleider van een debat over clubbing, waar ik, zoals gewoonlijk, was beland in mijn hoedanigheid van homo: ‘Interessant kostuum heb je aangetrokken,’ riep die kerel blasé uit, en hij voegde er didactisch aan toe dat het non-conformisme van de clubbers onbegrensd was. Ditmaal, om er niet langer uit te zien als een alternatieve kunstenaar, had ik me gekleed als een zigeuner van het allerlaagste allooi, met een afgedragen stoffen broek, een trainingsjack en een slobberend T-shirt eronder. ‘Ik ben geen clubber, ik ben een manele-fan,’ blaatte ik bedremmeld. ‘Ja, ja, een manele-fan,’ lachte hij, en hij ging over op een ander gespreksonderwerp.

Zoals gezegd, de deugd van de kunst in het algemeen en van de manele in het bijzonder ligt in het opschorten van het wantrouwen, je te doen geloven in wat ze je vertellen. Het directe gevolg daarvan is dat wanneer je probeert oprecht te zijn, geen mens je meer gelooft. De volgende dag heb ik, verslagen, mijn subversieve look opgeven en ben ik teruggekeerd naar mijn vroegere skate-outfit.

 

 

Uit het Roemeens vertaald door Jan Willem Bos

Podcast voorgelezen door Willem Bongers-Dek

 

Jan Willem Bos (1954) is tolk/vertaler, schrijver, publicist en lexicograaf. Hij studeerde Roemeense taal- en letterkunde in Amsterdam en Vergelijkende Literatuurwetenschap in Illinois (USA). Tussen 1982 en 1984 verbleef hij als gastdocent Nederlands in Boekarest. Hij vertaalde zo’n twintig boeken uit het Roemeens, het meest recent Moderne Roemeense verhalen (Atlas, 2008) en De Wetenden van Mircea Cărtărescu (Bezige Bij, 2010). In 2009 verscheen bij Atlas ‘Verdacht’. Mijn Securitatedossier en in 2011 bij dezelfde uitgeverij Mijn Roemenië. Hij is mede-auteur van het Nederlands-Roemeens woordenboek en auteur van het Roemeens-Nederlands woordenboek en het Juridisch-economisch woordenboek Roemeens-Nederlands-Roemeens.

Download de ePub-versie Print

Travesti (FR)

Le citybook Travesti d’Adrian Schiop nous emmène dans une randonnée musicale à travers la vie nocturne à Bucarest, dominée par les mélodies tsiganes du manele : « Arrache, arrache les vêtements que je porte / Tu peux aussi arracher la chemise / Pour voir combien bat mon cœur ». « Je ne suis pas un clubber, je suis un maneliste », ai-je bêlé timidement. « Ah bon, maneliste, » a-t-il dit en riant et il a changé de sujet.

 

 

« Soldats ! / Qu’ai-je fait, que n’ai-je pas fait ? / Et d’où suis-je venu ? / J’ai cassé ce monde en deux / Les ennemis font mine de rien » (Florin Salam)

 

Entre mai 2006 et janvier 2007, j’ai tué le temps en me baladant à travers Bucarest, vêtu en tsigane et discourant dans les bars sur le caractère subversif des « manele ». J’avais du temps libre à revendre ; je faisais partie d’une bande de journalistes héroïques qui avaient donné leur démission en signe de protestation contre l’intention du patron de transformer le journal pour lequel ils avaient travaillé en tabloïd ; en juste récompense, un autre patron (dont personne n’a jamais vu le visage ni connu le vrai nom) avait pris tous ces héros en bloc et il a pratiqué avec nous de l’art pour l’art : il nous payait à ne rien faire, avec la promesse de sortir un jour un journal pour nous. Le journal n’a jamais vu le jour, mais de manière inexplicable, l’argent a continué pendant huit mois à arriver sur nos comptes. Miracle divin, transmutations occultes des éléments ? David Copperfield aurait à coup sûr été jaloux.

 

« Paris, Paris / Des femmes comme dans un rêve / New York, New York / De toi je me languis » (Florin Salam)

 

Rien d’inhabituel, cependant. À Bucarest, les rues étaient pavées de miracles quotidiens et de beaux rêves : avec une croissance économique de 8%, la Roumanie regorgeait brusquement d’argent – et, en perspective de l’intégration européenne, tout le monde s’efforçait furieusement de montrer qu’il n’y avait aucune différence, que nos pensées étaient aussi politiquement correctes que celles de nos voisins d’Occident.

Ota, le club électro le plus avant-gardiste de Bucarest, était de loin aussi le plus occidentalisé. En haut, à l’étage, on dansait – en bas, dans le salon de repos, on servait une soupe multiculturelle (le jeudi, le patron cuisinait des soupes exotiques) et on menait des discussions animées sur des sujets comme « les préjugés » – « la misogynie », « les relations ouvertes » ou « l’homosexualité ». Les filles, en particulier, s’en donnaient à cœur joie au sujet des gays – elles se pâmaient quand je leur disais que les garçons me plaisaient, elles m’auraient mis des nœuds dans les cheveux comme à un pékinois. Le sujet était loin de m’exciter à chaque coup – pas plus que les discussions sur le paradis occidental où les préjugés n’existaient pas : avant l’ouverture des frontières, j’y avais passé un an et demi comme sans-papiers ; là, ce qui me plaisait le plus, c’était l’argent – le week-end, on pouvait boire tant qu’on voulait, on ne touchait jamais le fond, je le jure, c’était complètement dingue, on achetait un tas de trucs et on ne touchait jamais le fond.

Mais bon. D’autres mots magiques étaient « Amsterdam », « LSD », « open source », « vegan », « pauvres Roms », « catégories défavorisées », « urbain », oh, surtout « urbain ». On discutait de tout et de n’importe quoi, excepté de la manea, la musique la plus écoutée de la Roumanie dans ces années-là, bien qu’elle fût le fait de ces pauvres Roms et écoutée par ces catégories défavorisées, tsiganes et roumaines confondues. Il est vrai qu’elle plaisait aussi aux « nouveaux riches » maffieux – mais que faire si eux aussi, attirés par le bruit, s’invitaient à la fête ?

Dans ce sens, cette année-là fut la grande année des chansons manea – les manele –, qu’on entendait partout et nulle part. On les entendait gronder de l’appartement du voisin du dessus, du portable de l’adolescent dans le tram, des haut-parleurs réglés sur maximum d’une voiture au moteur gonflée devant le feu rouge... Pour le reste, les manele s’étaient éteintes sur la bande FM avec la disparition de Radio Stil, la dernière station clandestine de manele, et à la télé elles vivotaient de plus en plus irrégulièrement à l’exception des jours de fête. Elles survivaient sur le marché aux légumes, par les copies illégales de CD et sur le net où tout le monde les volait.

Ce qui soulevait un problème supplémentaire : si personne ne payait les droits d’auteur, de quoi vivaient tellement bien ces musiciens de manea ? D’où venait l’argent pour les voitures de luxe, les dizaines de milliers d’euros perdus en une seule nuit au casino ? Miracle divin, transmutations occultes des éléments, la main invisible du marché couplé à David Copperfield ? Mystère total.

 

« Vive l’Arabie! Ne me dites pas que Ben Laden aussi vient à minuit! » (Gicuţă din Apărători)

 

C’était devenu un sport national de prendre position contre la manea, depuis l’intégration dans l’UE et la pluie d’argent sur la Roumanie. Curieusement, plus une personne avait l’esprit large, plus elle ressentait le besoin de prendre une position plus violente. Des étudiants de Cluj avaient bloqué l’accès à la Maison de la Culture des Étudiants où Nicolae Guţă devait se produire en concert, criant que « le roi des manele » n’avait rien à foutre là. Une campagne à Timişoara proposa qu’un dimanche matin, à l’heure H, les gens civilisés inondent « tout le quartier de Mozart » en mettant à fond la caisse les baffles de leurs voitures et de leurs appartements. À la télé, les intellectuels s’inquiétaient de la « manelisation » des anciennes colonies de l’Empire ottoman ou à propos des gars en training qui mâchaient des graines de tournesol en recrachant les coques devant l’immeuble, sifflant les filles et tenant des discussions rudimentaires sur les jolies nanas, les grosses bagnoles et le fric, surtout le fric, le fric, le fric.

Ce qui n’était pas forcément faux – comme le disait Denisa : « le fric peut t’apporter / du plaisir et du pouvoir / sans fric tu n’es qu’une poire ». À cette époque, j’en pinçais terriblement pour Sile, un tsigane qui, pour une poignée de fric fric fric, voulait bien coucher avec moi – et acceptait même de partager de temps en temps mon lit quand il se retrouvait la nuit en ville sans le sou pour un taxi. Je ne crois pas que les mecs étaient vraiment son truc, mais il avait besoin d’argent pour sortir ses nénettes en ville ou pour participer à une collecte avec des copains pour une tournante – afin de s’offrir une pute qui leur fasse une pipe à tous.

Nous parlions beaucoup de manele et de femmes, de la question quel musicien de manele était le plus fort, Dan Drăghici (mon favori), Florin Salam (son favori), « le roi » Nicolae Guţă ou « l’empereur » Adrian Minune ; en fait, c’est Sile qui m’a appris à écouter des manele. Pour le reste, il me rebattait les oreilles en analysant ses chances avec l’une ou l’autre, « un beau morceau cette coureuse, elle me rend dingue ». Il n’avait pas trop de succès auprès des femmes, il était courtaud, grassouillet et brun (pas cher comme prostitué occasionnel) – mais curieusement très dandy, vêtu avec soin et détestant le travail physique, « il n’y a que les andouilles qui se cassent le cul en Roumanie, regarde comment les politiciens prospèrent, et ce sont les plus grands voleurs ».

 

« Nous tenant par le cou, avec mes frères / Je me soûle et je commence à pleurer / Et j’ai le cœur joyeux / Je bois avec mes frères à table » (Sorinel Copilul de Aur)

 

Toutefois, quand sa petite amie tomba enceinte, Sile devint un grand petit homme qui ne voulait plus entendre parler de sexe avec les garçons. Il venait uniquement chez moi pour télécharger des manele du net et pour me soutirer une poignée d’argent – pas plus. Dès que j’essayais de poser la main sur lui, il devenait hargneux comme un chat en colère.

Je pense que c’est à cause du deuil psychanalytique après cette relation capitaliste que m’est venue l’envie de m’habiller comme un tsigane. Cette phase a commencé après une lecture au Club A, quand j’ai décidé de lire un texte engagé, habillé selon le concept, et c’est pourquoi j’avais acheté d’occasion une chemise blanche et quelques jeans noirs, dans le genre de Sile – et, pour que le concept soit clair, je me suis mis le chapeau d’un tsigane gabor.

Le texte engagé était absolument nul, la manea « Les Roumains réussissent leur coup » avec laquelle je l’avais illustré d’une tout autre qualité». La chanson parlait de « gars d’affaires » mystérieux qui, par des tours de passe-passe et des transmutations mystérieuses, rapportaient au pays « toutes les devises de l’espace Schengen ». Pour faire aussi bref que le chanteur, « si on lorgne l’argent / on passe de l’autre côté, on monte un coup et ça y est ». Le refrain était tellement roumain et actuel qu’on se levait de sa chaise comme pour l’hymne national : « c’est un coup, c’est une folie / tout ce que nous faisons s’appelle super-rouerie / c’est une folie outre mesure / tout ce que nous faisons s’appelle super-coup ». Pur David Copperfield.

 

« Avec pistolet et portable / J’ai pas peur des ennemis » (Nicolae Guţă)

 

Après le show au Club A, cet accoutrement engagé m’a tellement plu que je n’ai plus voulu le quitter, décidant que ce serait mon nouveau look : tsigane maneliste.

J’ai renoncé à mon accoutrement de skateur et je me suis mis comme un forcené à écumer les magasins d’occasion à la recherche de vêtements plus adéquats : en un mois, j’avais rassemblé un genre de training Adidas, une chemise rouge, un blouson en skaï qui se fermait avec d’éclatantes boucles dorées et autres décorations ; je salivais devant des chaussures italiennes laquées à la pointe effilée, je rêvais d’une chaîne en or plaqué.

Un soir, j’ai rencontré un couple d’amis récemment mariés. Luis portait une chemise offerte par ses parents à elle – et qu’il devait par conséquent porter de temps à autre. J’en suis tombé amoureux ; elle avait des carreaux rouges et verts. Je me suis collé aux jeunes mariés jusqu’à ce qu’ils m’en fassent cadeau à leur tour. Les manches de la chemise étaient un peu courtes, mais une copine m’avait dit que si je la repassais avec un chiffon humide, elles s’allongeraient. Elle avait en partie raison : après l’avoir repassée, les manches restèrent quelques heures un peu plus longues, mais le lendemain, elles étaient aussi courtes qu’avant. Ainsi, chaque fois que je sortais en ville avec cette chemise, je devais réserver un quart d’heure pour repasser les manches.

 

« Arrache, arrache les vêtements que je porte / Tu peux aussi arracher la chemise / Pour voir combien bat mon cœur » (Ionuţ Cercel)

 

À partir de ce moment, mon camarade d’appartement refusa de faire des courses avec moi, il disait que les voisins se moquaient de lui – « on t’a vu habillé comme une salope de bar et brusquement t’es devenu tsigane » ; Sile, qui émergeait chez moi pour télécharger des manele et me dire comment il se laissait sucer jusqu’au dernier sou par les femmes et les Pampers, me tournait aussi en dérision, « tu as trente ans, tu n’es toujours pas arrivé à l’âge de raison ? » Depuis qu’il était devenu une grande personne, il me faisait la leçon, en me disant qu’un homme sérieux ne doit pas rester célibataire. « La municipalité va t’enterrer comme un clodo. Tu n’as pas de maison, pas de voiture, ils t’ont donc enfoncé tant d’école dans le crâne pour rien ? », disait-il en hochant sceptiquement la tête.

Il m’enfonçait des couteaux dans le cœur, ce petit misérable. Mais je ne voulais rien entendre, ni de lui ni d’un autre, je le répète, j’étais épris de ce look et de son potentiel subversif. Même plus, je faisais des adeptes : je convainquis une copine, Ioana, de s’habiller à la manele – elle s’acheta une blouse rose à paillettes et un jean élastique au marché.

Ma relation avec Sile s’étant terminée, Ioana me laissait dormir auprès d’elle ; elle me tapait dans le dos pour me calmer, me berçait un peu et je m’endormais dans ses bras. J’étais bloqué, rien ne pouvait plus me toucher – quoique cette ville de Bucarest, miraculeuse comme d’habitude, regorge non seulement de millions d’euros qui, en dépit de toutes les règles économiques, disparaissaient sans laisser de trace et se matérialisaient où on l’attendait le moins, mais aussi de prostitués à bas prix, inexplicablement hétéros et jeunes, conformément aux règles occidentales. Ensemble, nous sommes allés plusieurs fois à l’Ota, le club occidental – tout comme à Amsterdam Londres Berlin, les gens ne se tenaient pas par la main et ne se suivaient pas, mais dansaient de manière autiste, enfermés dans leur propre souffrance, à une distance irréconciliable les uns des autres et les yeux braqués sur le DJ. Mais, une fois vêtu à la manele, je ne trouvais ce schéma plus tellement amusant – si bien que je suis passé à l’alcool et à la musique orientale, dansant lascivement, tripotant Ioana et la tapant sur les fesses ; en bas, dans le salon de repos aux discussions sur les préjugés, je faisais des clins d’œil à des gars que je connaissais depuis peu, je leur donnais un coup de coude, et pointant le doigt vers les filles dans la salle, j’observais : « un beau morceau cette coureuse, elle me rend dingue ».

 

« Là-bas la vie est dure / Personne ne t’offre un café / Là tu deviens un étranger / Sans soutien ni pitié » (Robert Calotă)

 

Comme Ioana connaissait quelques DJ, j’ai essayé de convaincre les professionnels de mixer des manele – mais bien qu’ils fussent d’accord qu’il n’existait pas de scène gipsy & balkanique à Bucarest, ils disaient qu’il ne fallait pas partir de la manea, mais de l’ancienne musique des ménétriers comme Gabi Luncă ou Fărâmiţă Lambru. Le problème avec la musique des ménétriers, c’est qu’à partir de 1995, quand la manea s’est imposée sur le marché, elle est devenue une mamie morte, un truc qu’on n’écoute plus que sur les 33-tours ou dans les restaurants élitistes du centre historique. Mais à part ça, lors des mariages, des baptêmes et autres fêtes, les gens se livraient corps et âme à la danse du ventre au rythme des manele.

Comme les DJ avaient dit non, Ioana a eu l’idée d’une soirée de manea – mais nous n’avons pas réussi à la faire avaler à un club dans le centre. Finalement, nous avons atterri au El Comandante, un sous-sol de rockeurs avec l’affiche de Che Guevara dominant en grand le comptoir. J’ai donc dissimulé la manea sous un discours sur l’ancienne musique des ménétriers, suggérant au patron cheguevariste qu’on pouvait passer à la fin aussi quelques manele contemporaines. Lorsque la fête est arrivée à « je suis la bombe des bombes / le boss des boss / la tête de la maffia / ne m’emmerde pas », le cheguevariste a arrêté la musique et nous a évacués comme s’il y avait un incendie.

La soirée la plus distractive a été une collecte de fonds pour la Cause Verte. Dans l’esprit de l’arc-en-ciel de la tolérance, la fête avait aussi un petit concept – chacun apporterait son air favori (de préférence dans le genre gipsy et reggae) qu’il tournerait lors de la bamboche. « N’importe quoi ? » demandai-je par mail. « Certes – excepté quelque chose à message fasciste », m’ont-ils répondu. J’ai bu, je me suis amusé, c’était super – et quand j’ai essayé, passablement pompon et guilleret, de mettre mon air manea, le DJ m’a dit de ne pas faire le « tsigane » et de ne plus le tanner, « c’est ma soirée, je me suis donné un mal de chien pour amener du monde, pourquoi veux-tu me la gâter ? » soupira-t-il d’un ton implorant.

 

« Où m’emmènes-tu, mon amour ? / Tais-toi et monte chez moi » (Florin Salam)

 

Il n’y avait plus trop de quoi faire la noce dans le centre – et Sile, après m’avoir fait jurer de m’habiller normalement, de venir avec ma poupoule Ioana et de ne plus le bafouer en guignant les garçons, nous a emmenés au club de manele le plus populaire. Le miracle économique et les transmutations mystérieuses avaient aussi commencé à faire s’élever Sile, lui apportant assez de fric pour quitter sa cage à lapins et louer un logement plus spacieux. Il était tout miel, le pervers, il s’était acheté une auto d’occasion et me pressa de lui trouver un piston auprès de la police pour qu’elle lui donne son permis en échange d’un pot-de-vin.

Au club, je comptai avec stupéfaction sept gorilles, bien plus qu’au gouvernement, pour protéger ce monde on ne peut plus bariolé – roumains, tsiganes, tricots made in Italy, costumes élimés de prolétaires, putes scintillantes, filles de province juchées sur des hauts talons – et quoi encore, toute une Roumanie en miniature (les têtes intellectuelles en moins). Les plus impressionnants étaient les maffiosi, dont un grand nombre d’anciens sportifs catégorie poids lourd, qui enfournaient un plateau de porc grillé après l’autre, buvaient du whisky au Redbull et jetaient des billets de cent euros aux musiciens manelistes.

Mais encore plus rusés que les maffiosi, il y avait ces musiciens de manele : ils retenaient l’œil d’un truand soûl, levaient de manière inspirée une main vers le ciel et se mettaient à chanter quel type extraordinaire il était, « t’es vraiment une grosse légume », « je suis une fabrique à fric », pas moyen de leur résister, comme à l’appel des sirènes. Quand ils se mettaient à seriner en évoquant la famille et les gosses, la main du truand plongeait toute seule dans sa poche et en sortait sans arrêt des billets. Sile m’expliqua qu’ici les musiciens ramassaient 10.000 euros la soirée et que « pour le mariage d’un baron de l’étranger, cela pouvait aller jusqu’à 50.000 ». On aurait pu dire que les musiciens de manele soutiraient de l’argent aux maffiosi comme à des ballots – mais on aurait tout aussi bien pu observer que l’art fait cela depuis toujours, il suspend la méfiance.

Ce qui soulève un problème supplémentaire : à quoi bon sophistiquer la technique des droits d’auteur dans un monde magique où plus de 40% des transmutations économiques ont lieu spontanément dans le monde souterrain, donnant naissance à de l’argent qui brûle de jaillir à la surface ? À quoi bon se quereller avec les télévisions pour des droits de diffusion mesquins, quand la Roumanie regorge de philanthropes ignorés qui n’attendent qu’à être glorifiés pour que leur main se dirige vers le cœur et de là, tout droit à la poche ?

 

« Voilà passées les années et la vie / Comme fond la glace / Le bonheur s’est enfui / Je n’ai rien tiré de lui » (Dan Drăghici)

 

Mais les manele ne parlaient pas seulement de roueries, d’ennemis, de fric et d’autres miracles gangsta des Balkans ; au-delà, il y avait aussi un répertoire « de cœur », avec la peur de l’abandon, l’amour de sa femme et de ses enfants, la nostalgie de ses frères ayant quitté le pays – et autres sujets organiques qui ravagent le cœur par la chaleur, d’autant plus authentiques qu’ils naissaient de l’insécurité : « frère, mon frérot / je te couvre dans le dos / tiens-toi près de moi / car le monde ne nous veut rien de bien ».

Le soir, ou bien je restais à la maison et me soûlais seul dans mon coin, pleurnichant comme un cornichon aux chansons de Dan Drăghici, « la voix numéro 1 de l’Univers », un musicien alcoolique ou au moins à la vie échouée et de la musique très triste – ou bien je buvais en ville avec des copains, renversant mon chapeau en arrière et déplorant le sort des manele dans un pays où la nouvelle gauche étouffait toute initiative.

Le jour, je me montrais une heure ou deux à la « rédaction », un trois pièces dans le centre, où je consultais mon mail, pour détaler ensuite avec mes copains journalistes en ville, où nous nous soûlions aux frais de notre mystérieux patron philanthrope. C’étaient tous des gens bien élevés, qui ne me tiraient pas par la manche et ne me chinaient pas quand ils me voyaient habillé en tsigane – ils me jetaient seulement un regard de travers. Il n’y a que la secrétaire qui me disait sur un ton maternel que ce n’était pas normal ce que je faisais : « Toi, un gars sérieux, fiston, t’es la risée de tous avec ce cirque. »

Bon, tout allait bien – jusqu’à ce que je tape dans l’œil du chef ; il n’a rien dit, mais lui aussi m’a jeté un regard de travers, et comme il était le chef, j’ai réagi – à partir de ce moment, j’ai laissé la moitié de mon look à la porte : l’insigne identitaire le plus tape-à-l’œil était le chapeau, le reste du concept était ambigu. Par conséquent, dans l’ascenseur, je fourrais sagement le chapeau dans mon sac et pour ne l’en ressortir que quand je quittais le boulot : je devins un tsigane à temps partiel, dans mon temps libre.

 

« Je suis venu chez Neluţu / Parce que c’est lui le boss / Qui nous épaule tous / Fourbes et voleurs » (Florin Salam)

 

Un retraité ayant l’air d’un homme instruit m’a demandé : « Êtes-vous juif ? », et je l’ai farouchement détesté pour cela – il y avait quelque chose dans mon look qui ne correspondait pas aux modèles de la réalité. Mon camarade d’appartement m’a raconté que sur la terrasse d’un bar était apparu the real thing, un tsigane gabor authentique, et qu’il a tellement regretté que je n’aie pas été là pour voir comment j’allais lui faire face. « Il marchait le bide en avant, en se balançant. Bravement, avec du cran, parfaitement adapté… Dix années d’entraînement, Adrian, dix années amères pour arriver à la performance de ce type ».

Ce qui comptait, c’était que je m’efforce, que je mette de la passion dans ce que je faisais. J’avais laissé pousser une moustache et des favoris qui ne voulaient pas vraiment pousser. Ils étaient plutôt clairsemés, mais j’ai décidé de ne pas m’en inquiéter : ce n’était pas de ma faute, mais de celle de la nature.

Bien entendu, je me suis rendu habillé en tsigane à une émission de culture urbaine sur le phénomène underground, où j’avais été invité en tant que gay. « Au diable les gays, je vais parler de manele », ai-je coupé l’animateur avant l’émission. J’étais invité avec un rappeur à la frisure rasta et un graffer anglais de vingt ans, établi à Bucarest. Je n’étais pas le seul déguisé, le graffer s’était aussi travesti avec des lunettes de soleil et un châle arabe devant la bouche, pour que les gens de la police ne le reconnaissent pas – car ces misérables suivaient de près les émissions de culture urbaine.

Mon look s’était enrichi d’un accessoire : à défaut d’une chaîne en or, je m’étais accroché mon portable au cou. « Retire-le, s’il te plaît, on voit la marque et tu vas te faire plumer par le Conseil National de l’Audiovisuel, j’ai pris une amende de cinq millions pour une affaire semblable, » me dit l’animateur avant d’aller sur antenne. « Je ne peux pas, ça fait partie du concept », ai-je soupiré. « Ce qui veut dire que tu préfères attraper une amende », dit-il avec un large sourire de serpent.

« Quelles manele ou musique gangsta ? » me rit le rappeur au nez. « Que de roueries, d’ennemis et de fric ! » Les rappeurs détestaient encore plus violemment les manelistes que la gauche verte : l’ultime collaboration notable entre les genres datait de 2001 ; ensuite les rappeurs se sont joints aux gars du centre, leur parlant de la pauvreté et de la vie dure, et les manelistes se sont tournés vers les gars des quartiers pauvres, leur chantant combien c’est agréable d’être riche.

Après l’émission, des coups de fil : ma mère, disant que j’avais l’air d’un artiste marginal avec chapeau, et Ioana, que je ressemblais à Peter de Văduva Bob, un groupe de gothiques raffinés – blouson, pantalon en tissu et chemise en soie, le tout en noir. Seul le cordon rouge du mobile contrastait : du point de vue esthétique, il n’y avait rien à redire.

 

« Vite vite dispersez la bande » (Marian Hulpuş)

 

J’avais une femme, je me sentais quelqu’un, un petit homme grand. « Tu vois ? Quand je t’ai dit que tu n’avais pas rencontré la vraie femme, tu as gueulé comme un ballot », m’expliquait Sile, en faisant craquer ses doigts avec satisfaction – et bon, pourquoi gâcher sa bonne humeur avec des détails embarrassants ? Récemment, il m’avait vu amoureux jusqu’aux sanglots et il aurait pu en profiter cruellement, « qu’il aille se faire foutre, cette tantouze », me pousser à faire des crédits avec ma carte d’identité et ne me laisser que mon slip – mais il a eu pitié et ne l’a pas fait, bien qu’il ait été un crève-la-faim. Donc, psst sur les détails.

Ainsi, à Vama Veche, sur la plage des nudistes, je me suis retrouvé cette année-là en homme marié, avec Ioana.

Comme il était déjà début novembre et qu’un vent âpre soufflait du large, les nudistes grelottaient sous leurs vêtements. Dans une file d’attente, je me suis mis à battre en expert un rythme sur la cuisse de ma partenaire, fredonnant innocemment une manea, « frotte la fille / renverse-la / conforte-la / qu’elle se meure de toi », je me suis marré quand un hippie m’a demandé si j’étais sûr d’être bien à ma place mais deux minutes plus tard, il n’y avait soudain plus de café quand ce fut mon tour. L’hostilité était dense et flottait compacte dans l’air.

Ensuite vint la nuit, je me suis enivré et mis à danser, avec les hippies, autour d’un piquet vaudou couronné d’un néon qui se trouvait sur la plage. Au début je dansais façon manele, les mains sur les fesses de Ioana, mais ensuite, comme la musique était incroyablement débile, je me suis ennuyé et je me suis mis à faire du punk, en dansant d’une manière complètement tordue.

Alors s’est produit le miracle – les hippies ont commencé à sympathiser et à me réclamer mon chapeau, à se frotter fraternellement contre moi et à me payer des bières. Je n’aurais pas dû faire du punk, cela m’a démasqué – alors la meute a pigé que j’étais un des leurs, un hippie s’habillant en tsigane – parce qu’il aimait probablement les campements en bordure de route, avec les tentes et les roulottes bâchées, sans aucun doute amateur de l’ancienne musique des ménétriers et détestant les manele. Ma carrière de paria à Vama Veche a pris fin le lendemain alors que je buvais un café à la terrasse et que quelques filles vêtues en nudistes m’adressèrent des sourires complices.

« … Tu te mets encore un déguisement, tu n’en as donc jamais assez, mon pote ? », me taquinait mon camarade d’appartement, ennuyé, quand je me préparais à sortir. Le modérateur d’un débat sur le clubbing a réagi de même, quand je me produisis, comme d’habitude, en ma qualité de gay : « Très intéressant, ton costume », s’exclama le type blasé, ajoutant d’un ton didactique que le non-conformisme des clubbers n’avait pas de limites. Cette fois-ci, pour ne plus me montrer en tant qu’artiste marginal, je m’étais habillé comme le dernier des tsiganes gueux, pantalon en tissu brillant, veste de training et tricot avachi en dessous. « Je ne suis pas un clubber, je suis un maneliste », ai-je bêlé timidement. « Ah bon, maneliste, » a-t-il dit en riant et il a changé de sujet.

Comme je l’ai dit, la vertu de l’art en général et de la manea en particulier, c’est de suspendre la méfiance, de te convaincre de ce qu’ils disent. La conséquence immédiate est que, lorsque tu essaies d’y ajouter foi pour de bon, personne ne te croit plus. Le lendemain, vaincu, j’ai renoncé à mon look subversif et j’ai repris mon accoutrement skate d’avant.

 

 

Traduit du roumain par Doina Ioanid et Jan H. Mysjkin

Podcast lu à haute voix par David Strosberg

 

Jan H. Mysjkin est né en 1955 à Bruxelles. Il a fait des études de cinéma à Bruxelles, et ensuite de philosophie et de science de la littérature générale à Gand. Il a publié sept recueils de poésie en néerlandais, dont deux sont disponibles en français : Jeu de miroirs/Sonnets en mouvements (Éditions Créaphis, Grâne, 2003) et Kosovo (Éditions Transignum, Paris, 2006). Il a traduit de la poésie et de la prose, aussi bien des classiques que des auteurs de l’avant-garde. Ses traductions ont été couronnées en Belgique, aux Pays-Bas et en Roumanie.

Doina Ioanid est née le 24 décembre 1968 à Bucarest. Pendant ses études de langue et de littérature roumaines et françaises, elle était membre du cercle littéraire « Litere » dirigé par Mircea Cărtărescu à l’université de Bucarest ; ses premiers textes ont paru dans des volumes collectifs issus de ce cénacle. Depuis 2000, elle signa seule cinq recueils, dont Rythmes pour apprivoiser la hérissonne (2010) est le dernier en date. Elle est secrétaire de rédaction de l’hebdomadaire Observator Cultural. En français, ses poèmes sont à découvrir dans les revues Conférence, Europe et Le Fram.

 

Download de ePub-versie Print

Travesty

Adrian Schiop's citybook Travesty whisks you away on a musical tour through Bucharest’s nightlife, in which the Romany sounds of manele take the leading role: ‘Rip, rip off my jacket / Rip my shirt off too / See how my heart’s beating for you’. "I’m not a clubber, I’m a manelist,” I bleated timidly. “Yeah, a manelist,” he laughed and changed the subject."

 

 

Soldiers! / The things I did – what didn’t I do? / Since I showed up out of the blue /
’Cause I’ve split up this world into two / My enemies they got no clue

(Florin Salam)

 

Between May 2006 and January 2007, I killed time walking around Bucharest dressed up like a gypsy and going on in bars about how subversive manele are. I had a wad of free time. I was part of a group of journalistic heroes who had resigned in protest against the boss’s intention to turn our newspaper into a tabloid and as a reward another boss (no one ever saw his face or knew his real name), took all of us heroes as a package deal and turned us into art for art’s sake. He paid us to do nothing, with the promise that he would start a newspaper for us one day. The newspaper never materialized but, inexplicably, the money continued to enter our accounts for another eight months. A divine miracle? Occult transmutations of elements? David Copperfield would be jealous for sure.

 

“Paris, Paris Women of my dreams /
New York, New York / Dying for your love”

(Florin Salam)

 

Nothing out of the ordinary, though. All Bucharest was bursting with daily miracles and beautiful dreams. With an economic growth of 8%, Romania was suddenly flush with money – and, looking forward to European integration, everybody tried hard, furiously, to show that there wasn’t any difference, that they were as politically correct as their neighbours to the West.

Ota, the most avant-garde electro club in Bucharest, was by far the most westernised too. Upstairs, the first floor, was for dancing. Downstairs, in the chill lounge, people ate multicultural soup (on Thursday, the owner made exotic soups), and they had lively discussions on “prejudices” – “misogyny,” “open relationships,” “gays.” The girls especially were really keen on gays – they literally swooned when I told them that I liked boys. They would have done up my hair with ribbons, like a Pekinese. This subject didn’t always excite me – just like discussions about that western paradise where prejudice didn’t exist. Before the borders were opened, I had lived abroad illegally for a year and a half. What I liked the best there was the money; no matter how much you drank in the weekend, it never seemed to finish. I swear, it was great, you bought tons of stuff, and you never used it up.

Anyway. Other magic words were “Amsterdam,” “LSD,” “open source,” “vegan,” “poor Rroma,” “disadvantaged groups,” “urban,” oh, especially “urban.” People discussed all kinds of things, but nothing about manele, the most listened to music in Romania in those years, even though they were sung by “poor Rroma” and listened to by “disadvantaged groups,” gypsies and Romanians together. It’s true that the “nouveaux riches” mafiosos also liked them – but what could you do if, attracted by the sound, they showed up at the party too?

In this sense, that was the top year for manele, which sounded from everywhere and nowhere. They boomed from your upstairs neighbour’s apartment, from the kid’s cell phone in the tram, from the blasting speakers of a souped-up car waiting at a crossing… On the other hand though, they had disappeared from FM together with Radio Stil; the last pirate radio station that played manele, while on TV, they were heard less and less, and only during holidays. They survived at the vegetable market, on illegal CDs, and on the Net, where everybody downloaded them illegally.

Which brought up another problem: if no one paid for song rights, how was it that the manele players had it so good? How could they afford to buy luxury cars, or lose tens of thousands of euros in a night at the casino? A divine miracle? Occult transmutations of elements? The unseen hand of the market in tandem with David Copperfield’s? A total mystery.

 

Go, Arabia!
Don’t tell me Bin Laden will be here at midnight!
(Gicuţă din Apărători)

 

With European integration and the rain of money over Romania, it had become a national sport to take on an anti-manele attitude. In a strange way, the more broadminded somebody was, the more violently he felt the need to take a stand. The students in Cluj picketed the Student House of Culture, where a concert with Nicolae Guța was to be held, shouting that the “manele king” had no business there. A campaign in Timişoara proposed that at hour 'H' on a Sunday morning, civilized people should “give Mozart to the neighborhood”, letting it boom at maximum volume from their cars and apartments. On TV, intellectuals showed themselves concerned about the “manelization” of this former colony of the Ottoman Empire, or about boys in track suits spitting out sunflower seeds in front of the apartment block, whistling at girls, and carrying on rudimentary discussions about hot chicks, cool cars, and money, especially money, money, money.

Which wasn’t necessarily wrong – as Denisa used to say, “money can bring you / pleasure and power / without money you’re nobody.” At the time I was suffering horribly on account of Sile; a gypsy who, in exchange for some money, money, money, slept with me now and then – and once in a while accepted sharing my bed when caught out in the city at night without cab fare. I don’t think he was into boys, but he needed money to take his squeezes downtown or to get together funds for a gangbang with his buddies – hire a prostitute to give them each a blowjob.

We talked a lot about manele and women, which manele musician was the best, Dan Drăghici (my favorite), Florin Salam (his favorite), „king” Nicolae Guţă or „emperor” Adrian Minune. In actual fact, it was Sile who taught me to listen to manele. Otherwise he drove me up the wall with his analyses of his chances of scoring with this one or that one, “what a tasty bitch, she’s making me crazy.” He didn’t really have success with women; he was short, tubby and dark (cheap as an occasional prostitute) – but in a strange way kind of a dandy, a natty dresser, and he hated physical work. “Only fools break their backs in Romania; look at how good the politicians have it, and they’re the biggest thieves of all.”

 

“Brothers all, arms round our necks / Drunk as a loon I blubber /
My eyes fill with tears, my heart swells with joy / Cause I’m drinking here with my brothers
(Sorinel Copilul de Aur)

 

But after his girlfriend got pregnant, Sile became a little big man who didn’t want to even hear about sex with boys. He would still drop by now and then to get me to download manele for him off the Net or to ask me for money – but that was all. When I tried to touch him, he became aggressive, hissing like a cat.

I think it was as a result of this psychoanalytical mourning for a capitalistic relationship that I turned to wearing gypsy clothes. The phase started after a talk at Club A, where I decided to read a taking-a-stand speech, wearing clothes to illustrate the concept. For this purpose I bought myself a white shirt and black jeans à la Sile, at a thrift shop – and, so that the concept was clear, I got myself a gypsy fedora.

The taking-a-stand speech was remarkably poor. Distinctly better was the manea with which I illustrated it: „The Romanians pulled a fast one”. The manea spoke of certain mysterious “company boys” who, through mysterious conjurings and transmutations brought “all the money from the Schengen area” into Romania. In the soloist’s summary: “when we set our eyes on dough / we pull a fast one there and go.” The refrain was so Romanian and so of the moment that it brought you to your feet almost more quickly than the national anthem: “it’s hitting it big, it’s just crazy / everything we do is super amazing / it’s craziness over the top / everything we touch is a super clean up.” Pure David Copperfield.

 

“I’ve got me a gun and a cell phone / Not afraid of no gangsta goon”
(Nicolae Guţă)

 

After the show at Club A ended, I was so pleased by how I looked in my taking-a-stand duds that I didn’t want to take them off anymore, and I decided that this would be my new look: gypsy manele singer.

I gave up my skater clothes and started hitting all the thrift shops in a mad search for the right kind of getup. In a month I had gathered an Adidas (style) track suit, a red shirt, a vinyl jacket with gleaming gold buckles, and other things; my mouth watered in front of a pair of pointy patent leather Italian shoes, I dreamt of a gilded chain.

One night, I met up with two recently married friends, him wearing a shirt her parents had given him as a gift – and which; as a result, he had to wear from time to time. I fell in love with it – it was checkered red and green – and I pestered the newlyweds until they gave it to me as a gift. It was a little short in the sleeves, but a girl friend told me that if I ironed them with a wet cloth, they would lengthen. She was partly right: after I ironed them, the sleeves remained long for a few hours, but the next day, they would shrink again. As a result, every time I went downtown in that shirt, I had to spend a quarter of an hour ironing the sleeves.

 

Rip, rip off my jacket / Rip my shirt off too /
See how my heart’s beating for you
(Ionuţ Cercel)

 

My flat mate refused to come out shopping with me anymore, he said the neighbours were making fun of him – “they saw how you used to dress up like the bimbos in the clubs and now all of a sudden you’ve been transformed into a gypsy”. Sile, who still showed up now and then so I’d download a few manele for him and to tell me how women and Pampers were ruining him financially, made fun of me too, “you’re 30 years old, aren’t you ever going to grow up?” Since he had become a man of importance, he gave me lectures on how it wasn’t right for a man my age to stay unmarried, “the city will bury you like a beggar. You don’t have a house and a car; your parents wasted their money paying for all that education,” and he shook his head skeptically.

He was sticking knives in my heart, the bastard. But I wouldn’t listen to him or anybody else. I repeat: I was in love with that look and with its subversive potential. More than that, I had followers; I’d convinced a girl friend, Ioana, to dress manele-friendly too – she had bought herself pink blouses with sparkles and stretch blue jeans at the market.

After my relationship with Sile ended, Ioana would let me sleep with her once in a while; she patted me on the back to calm me down, she cradled me a little, and I’d fall asleep in her arms. I was blocked, nothing moved me anymore – and this even though Bucharest teemed not only with millions of Euros, which, against all economic laws, disappeared without a trace and materialized again where you least expected them, but also with cheap, inexplicably hetero, young male prostitutes, according to western rules. We went together a couple of times to Ota, the western disco. Just like in Amsterdam London Berlin, people didn’t hold hands and they did not follow each other, but they danced like autists; closed inside their own pain; at an austere distance from one another, their eyes glued to the DJ. But, dressed manele-friendly, I no longer found this setup amusing – so I took to drinking and going oriental, dancing lewdly, feeling Ioana up and smacking her bottom. Downstairs, in the chill lounge for discussions on prejudices, I winked at guys I’d met recently, nudged them with my elbow, and, pointing at girls in the room, I’d comment, “what a tasty bitch, she’s making me crazy.”

 

“Out there life’s a crime / there’s nobody who’ll give you a dime /
If you’re a stranger over there / you get no pity, no one cares”
(Robert Calotă)

 

As Ioana knew a few DJs, we tried to convince the professionals to make a manele mix – but even though they agreed that it was odd that there wasn’t a gypsy and Balkan scene in Bucharest, they said that you shouldn’t start with manele but with traditional urban music; Gabi Luncă or Fărâmiţă Lambru. The trouble with traditional urban music was that, since ’95, when manele conquered the market, it had become like a dead grandfather; something that you listened to on vinyl records or in elitist restaurants in the old center. Otherwise, at weddings, christenings, and parties, people belly-danced frenetically to manele.

Because the DJs said no, Ioana came up with the idea of a manele party – but we couldn’t cram it down the throats of any of the clubs downtown. Finally we came to El Comandante, a basement of rockers with a Che Guevara poster reigning big in front of the bar. So we hid the manele behind a discourse on ‘traditional urban music’, suggesting to the che-guevarist owner that at the end we might play some modern manele too. When, at the party, we got to „I’m the bombers’ bomb / the bosses’ boss / godfather of the Firm / so don’t mess with me”, the che-guevarist stopped the music and pushed us out so fast you’d think the place was on fire.

The funniest was a party to gather funds for the Green Cause. In the spirit of rainbow tolerance, the party also had a small concept – everybody was supposed to bring along a song close to their heart, which they would play at the party (preferably in the reggae and gypsy style). “Absolutely anything?” I asked in my email, “of course – as long as it doesn’t have a fascist message,” they answered me. I drank, I had a good time, it was great – and when, already drunk and in the mood, I went to play my manea, the DJ told me not to act like a gipp and stop nagging him, “it’s my party, I went out of my way to get all these people together, why are you spoiling it for me?” he sighed beseechingly.

 

Where are you taking me, my love? /
Shut up and let’s go
(Florin Salam)

 

In fact, it was no fun anymore downtown – and one night Sile, after he made me swear that I’d dress normally, come with my chick Ioana, and not even look at boys and make him look bad, took us to the most popular manele club. The economic miracle and mysterious transmutations were beginning to raise Sile’s prospects too, bringing him enough money to leave his folks’ ‘rat-hole’ for a spacious rented place. He was all honey, the scoundrel; he’d bought himself a secondhand car and was pressing me hard to find somebody at the police he could bribe so he could get his license.

In the club, amazed, I counted seven bodyguards – more even than they hire for politicos – protecting the most amazing assortment of people; Romanians, gypsies, made in Italy tee-shirts, tired proletarian suits, flashy hookers, small-town girls in heels. What more can I say, all Romania in a nutshell (minus her intellectual minds). The most impressive were the mafiosos; many of them former sportsmen of the heavyweight category, wolfing down platter after platter of grilled pork, drinking whiskey with Redbull, and throwing Euros by the hundreds at the traditionalist-manelist ensemble.

But slyer than the mafiosos were the manele players: they’d place themselves in some drunken rogue’s line of sight… inspired, they’d raise a hand toward the heavens and begin singing to him what an amazing guy he was, “strut your stuff, we know you’re tough,” “I’m a money machine”- there was no way you could resist their siren song. Once they started talking about family and kids, the rogue’s hand went into his pocket by itself and he just kept handing out the cash. Sile told me that the musicians here could make up to 10,000 euros a night, “at a wedding of some fat cat outside the city, they can make 50,000 euros.” One could say that the manele players were robbing the mafiosos blind – but one could just as well object that art has always done this, it suspends disbelief.

Which brings up an additional question: what need was there anymore for technical details like song rights in a magical world where more than 40% of economic transmutations took place spontaneously underground, giving birth to money that could barely wait to gush to the surface? What purpose was there in arguing with the television stations over some petty broadcasting rights when Romania was filled to bursting with unknown philanthropists who asked only for this, that you glorify them, and their hands went to their hearts and from there straight to their pockets?

 

My life and years have disappeared / Like ice away they melted /
My happiness has left me too / Alone and empty-handed”
(Dan Drăghici)

 

But the manele weren’t only about ‘conmen’, ‘enemies’, ‘money’, and the other gangsta miracles of the Balkans. Beyond these, there existed a “spiritual” side, dealing with fear of abandonment, the love of one’s wife and children, or longing for brothers in a distant land, and other organic things; devastatingly warm and basic, all the more true because they were the product of insecurity: „brother, little brother / I’ve got your back / stick with me now, close as you can / cause nobody out there gives a damn”.

In the evening, either I stayed home drinking by myself and crying like a fool over songs by Dan Draghici, “the number one voice in the Universe”; a musician under the influence of alcohol or something else with a ruined life and very sad music. Or I drank with friends downtown, where I’d push back my hat and decry the fate of manele in a country where the New Left smothered all initiative.

During the day, I’d spend an hour or two at “the office,” a three-room apartment in the center, where I’d check my mail, then go downtown with my journalist friends to booze it up on that mysterious owner-philanthropist’s money. They were all well brought-up people who didn’t take me to one side or make fun when they saw me in my gypsy outfit – they just gave me one of those looks. Only the secretary told me, in a motherly way, that what I was doing wasn’t normal, “you’re a serious boy, dear; you’ll make yourself a laughingstock clowning around like this.”

So everything was fine – until the boss saw me; he didn’t say anything, but he also gave me one of those looks. Since he was the boss, I took notice, so after that I started leaving half my look at the door. The most conspicuous identifying emblem was the hat; the rest of the concept was ambiguous. And so, in the elevator, I’d dutifully put my hat away in my bag and bring it out again only after I left the job - I had become a part-time, leisure gypsy.

 

We come to see Neluţu / ’Cause he’s the big man dude /
He helps us all who need it / the conman and the hood
(Florin Salam)

 

A pensioner who looked educated asked me, “are you a Jew?” and I hated him very much for this; there was something in my look that didn’t correspond with the real life models. My apartment mate told me that the real thing, with an authentic fedora, had appeared at the outdoor terrace of a bar, and that he bitterly regretted that I hadn’t been there too so he could see how I’d cope. “Swaying from side to side, he swaggered in, his gut leading the way. Cocky, audacious, perfectly adapted... ten years of training, Adrian, ten bitter years to equal his performance.”

What mattered was that I tried hard, that I put passion into what I did. I’d grown a moustache and sideburns that didn’t really want to grow. They looked kind of moth-eaten in fact, but I decide I didn’t care; it wasn’t my fault, it was nature’s fault.

On an urban culture program dealing with the ‘underground phenomenon’, to which I had been invited in my capacity as a gay, I showed up, of course, in my gypsy outfit, “forget about gays, I’m going to talk about manele,” I put it to the moderator before the start. Along with me they had invited a rapper with dreadlocks and a twenty-year-old English graffer who’d been living in Bucharest for a while. I wasn’t the only one in camouflage; the graffer too had disguised himself with sunglasses and an Arab scarf over his mouth so he wouldn’t be recognized by the police, who (the pigs) took notes, it seemed, during urban culture broadcasts.

My look had gained an accessory: as I didn’t have a gold chain, I had hung my cell phone around my neck. “You’d better take that off, the brand is visible, and you’ll be stealing it back from the Media Council; I was fined 5 million for something similar,” the moderator told me before the broadcast. “I can’t, it’s part of the concept,” I sighed. “Which means you’d rather get your fine”; he gave me a big grin, like a snake.

“Right, manele and gangsta music,” the rapper laughed in my face, “maybe conmen, enemies and money”. Rappers hated manele worse than the Green Left; the last noteworthy collaboration between the styles had been around 2001, after which the rappers latched themselves onto the downtown boys, telling them about poverty and the hard life, and manele gravitated toward the boys in the poor neighborhoods, singing to them about how great it is to be rich.

After the broadcast; calls: my mother, that I look like an alternative artist, with the hat, and Ioana, who told me that I resembled Peter of Văduva Bob, a sophisticated goth group; jacket, trousers, and a silk shirt, all in black. Only the red of my cell phone cord for contrast. Aesthetically, I was perfect.

 

Come on, come on, break up the gang”
(Marian Hulpuş)

 

I had a woman; I felt like I was somebody: a little big man, “See? When I told you that you hadn’t met the right woman, you yelled that I was a fool,” Sile explained to me cracking his knuckles, satisfied – and what was the point of disillusioning him with embarrassing details? Not so long ago, he had seen me crazy in love and he could have profited big, “the hell with the faggot,” made me clear out my bank account and left me high and dry – but he had had pity and didn’t do it, even though he had nothing to put in his stomach. So shush about the details.

And so it happened that that year, I went to the nudist beach at the Vama Veche resort as a family man, with Ioana.

As it was already the beginning of November, and a biting wind was blowing from the sea, the nudists were shivering in their clothes. Standing in a line, drumming expertly on my partner’s thigh, I started innocently humming a manea, „ Pet the lady / Get her ready / Do it right / And she’s yours tonight;” I was amused when a hippie asked me if I was sure I was standing in the right line and when, two minutes later, the coffee ran out just in front of me. The hostility was thick; it floated compact in the air.

Then night came, I got drunk and started to dance, together with the hippies, around a neon-tipped voodoo pole on the beach. At first I danced manele, with my hands on Ioana’s buttocks, but later, because the music was really moronic, I got bored and started doing punk, dancing free style.

Then the miracle happened – the hippies started to love me and to ask to see my hat, to rub fraternally against me, and to buy me beers. I shouldn’t have danced punk, this exposed me – the crowd caught on that I was one of theirs, a hippie who dresses like a gypsy probably because he loves the gypsy camps along the side of the road, with their tents and covered wagons; he certainly must love traditional urban music and hate manele. My career as the pariah of Vama Veche ended; the next day, as I drank a cup of coffee at the outdoor terrace, a few girls dressed as nudists gave me conspiratorial smiles.

“…There you go, dressing up again, don’t you ever get tired of it, man?” my flat mate taunted me, bored, as I’d get myself ready to go downtown. The moderator of a debate on clubbing, where I had ended up, as usual, in my capacity as a gay, reacted in the same way. “Very interesting, how you’ve done yourself up,” the guy exclaimed, blasé, and he added didactically that clubbers’ nonconformism knew no bounds. This time, so as not to look like an alternative artist, I had dressed myself as a miserable, down at the heels gypsy, with worn trousers, shiny at the seat, a training jacket, and a dirty old tee shirt underneath. I’m not a clubber, I’m a manelist,” I bleated timidly. “Yeah, a manelist,” he laughed and changed the subject.

As I said, the virtue of art in general and of manele in particular is to suspend disbelief, to make you believe in what they tell you. The immediate consequence is that, when you honestly try to be what you say you are, nobody believes you anymore. The next day, exhausted, I gave up the subversive look and went back to the skater outfit I used to wear.

 

 

Translated from Romanian by Cornelia Golna

Podcast read by Richard Wells

 

Cornelia Golna, an American writer and translator, lives in the Netherlands. She has translated works from Romanian, Dutch, and French. Her translations have appeared in American journals such as the TriQuarterly and The Paris Review. In 2010, Names, by Romanian author Adriana Bittel, was published in a special issue of Absinthe: New European Writing, devoted to contemporary Romanian fiction. In 2004, Cornelia published her own book, City of Man’s Desire, A Novel of Constantinople. In December 2006, it came out in Greece as Κωνσταντινούπολη, πόλη των πόθων, and sold 20,000 copies. The Turkish edition (Arzular Kenti Istanbul, 2010) has received positive reviews. http://corneliagolna.com