Huizen zonder kader

ДОМОВИ БЕЗ РАМКИ

Nikola Madzirov

Nikola Madzirov

Nikola Madzirov (1973, Strumica, Macedonië) is dichter, essayist en vertaler. Zijn poëzie werd naar dertig talen vertaald en gepubliceerd in tijdschriften en bloemlezingen in Europa, Azië, Latijns Amerika en de Verenigde Staten. Zijn bundel Relocated Stone (2007) werd op Struga Poetry Evenings bekroond met de meest prestigieuze Macedonische prijs, de Miladinov Brothers Prijs. Hij ontving voor deze bundel ook de Europese Hubert Burda poëzieprijs voor dichters geboren in Oost-Europa.

Close

Skopje Alle citybooks

Print

ДОМОВИ БЕЗ РАМКИ

Никола Маџиров

 

Во старата чаршија навечер се слушаат претпазливи потпетици, половина познат рефрен донесен од ветрот, штракања на клучеви и запалки, воздишки од сопственици на кафулињата, ѕвекот од стаклени шишиња во кантите во кои спие ноќта, пригушен звук на смс-пораки за испуштени повици или љубови. Дење луѓето гледаат во златото кое наутро се враќа во излозите како лични работи на затвореник што ја отслужил казната; луѓето се гледаат во огледалата од бутиците, колебливо свртувајќи се кон партнерот кој само што излегол по цигари. Гледаат во менито, а мислат на сите чекања во животот.

*

Летото во градот остана како метафора на минливост и зрелост, период во кој сè треба да биде веќе создадено и готово, ателјеата празни, а музеите полни, кога се зборува повеќе за читање, отколку за пишување. Оние што заминале на работа во странство доаѓаат од лето на лето и така преку присутноста се мери нивната старост; птиците-преселници веќе ги имаат создадено своите гнезда на видливи места; партиите ги имаат испечатено своите програми кои можат да се видат напуштени врз клупите во паркот; лекарите предупредуваат да не се излегува надвор, и покрај статистиките за зголемен процент домашно насилство. Летото е период во кој во салоните за убавина засилено зборуваат за отстранување на недостатоците на природата, а природата упорно ги отстранува недостатоците на убавината. Тогаш пожарите ги прифаќаме како нормални, а вљубувањата како лажни. Морињата се полнат со гласови, а градот е испразнет од луѓе, наместо од ѕидови.

*

Патувам кон Скопје, сонот патува со мене. Сообраќајните знаци ги исцртуваат патиштата како сигнални светла крај аеродромска патека за слетување, сончогледите по полињата го менуваат небото, еленот од знакот „елени на патот“ еден ден ќе биде значаен археолошки факт како цртежите на убиените животни низ пештерите. Кога автобусот влегува во градот, како да влегува во тунел - децата ги затвораат очите, старците зборуваат погласно, возачот забавува. Уличните светла доаѓаат кон нас, сè побројни и погусти, како оси кон напуштена лубеница.

*

Кога влегувам во градски автобус, се вовлекувам во паузите од рутинските разговори за раскрсниците на животот и фолклорноста на болките. Не ги знам лицата, ги знам приказните. Барам сигурност во препознатливоста на животните ситуации; барам споени седишта за двајца, за да бидам сам.

*

Ги слушам полноќните трки на моторџиите од еден семафор до друг, од еден живот до друг. Побрзи се од промените на црвеното светло, од мените на месечината, од паузите меѓу оргазмите во најблиските згради. Еднаш ја слушнав баба ми како му рече на докторот да не брза, зашто еден ден сите ќе стасаме онаму. Понекогаш ноќта не минува, а семафорите трепкаат само жолто, жолто, жолто...

*

Диспечерките имаат ист глас, и улиците се исти, со различни имиња на планини, светци или мртви идеологии; и мирисот на освежувачите во такси-автомобилите е послаб; и патниците се со поинаков молк, но диспечерките секогаш имаат ист глас. „Кола бр 15 - од Бисер до Соборен храм“. Таксистот вози: „Починал некој...? Му се сонило нешто...?“. „Кола бр. 15 - од Буњаковец до Порта Влае“. Диспечерките секогаш имаат ист глас, диспечерките секогаш исто плачат.

*

Околу бурекчилниците по полноќ секогаш има кучиња, автомобили со сите вклучени трепкачи одеднаш, налегнати велосипеди со тркало што се смирува, полуугаснати цигари чиј последен дим се бори со маглата врз стаклата. Пекарите се невидливи, логото врз салфетките избледено. Се гмечат празните чашки со јогурт, како што се згмечува важно писмо. Наскоро ќе светне по еден прозорец во сите згради. Птиците ќе слетаат на местата што сме ги напуштиле.

*

Во дворот на Соборниот храм луѓето фрлаат парички во фонтаната. Последната ја чуваат за процепот меѓу стаклото и рамката на првата икона.

*

По полноќ се отвора вратата на казиното во срцето на автобуската станица. Се слушаат гласовите на оние што губат, на оние што добиваат и потоа губат, на скитниците што зборуваат во сон врз металните столови во затемнетата чекалница. Секоја ноќ автобуската станица е чувана од луѓето што никогаш не патуваат.

*

Во дворот на државната клиника трчам по луѓето со бел мантил, сакам да ги прашам каде се наоѓа одделението во кое најпрецизно ја испитуваат крвта, а тие ме погледнуваат во лицето, ја одмеруваат бојата, ја претпоставуваат болеста, но јас гледам долу, во земјата, иако би сакал да погледнам нагоре, далеку, подалеку од видот и сите заробени неба над градовите.

*

Во апаратите на туристите стуткани се сите споменици, празните куќи заштитени со закон, нивните насмеани лица пред урнатините од дамнешните војни и земјотреси, убавите жени на аеродромите кои одат исправено гледајќи во високите огласни табли, матните пејзажи од автобуските прозорци, кристалите на Сваровски што можат но се мислат да ги купат, бедата по улиците што не можат да ја смислат но сакаат да ја видат... Многу ендемски растенија, многу минувачи патуваат по светот собрани во апаратите на туристите.

*

Се слуша амбулантна кола. Aвтомобилите се потргнуваат пред раскрсницата; перачите на ветробрани бегаат кон тротоарот со кофата в раце од која, во бранови, истекува темна вода како небото; питачите ги повлекуваат дланките, чиниш се увериле дека не врне дожд, и ја напуштаат раскрсницата без да се свртат назад како што се напушта дом. Еден старец од клупата отспротива ја одмотува марамата од која ги вади наочарите и погледнува во лушпите од сончоглед околу неговите нозе. Автомобилите стојат вкочанети, како минувачи пред погребна поворка. Алармот полека се губи и птиците се враќаат. Тивко е. Во болниците луѓето плачат скришно, за разлика од гробиштата.

*

Келнерката надмоќно се сведнува над мене, ме прашува што сакам гледајќи кон отворениот прозорец и заминува од масата како љубовник што не го остава својот телефонски број. Во мојот живот се сеќавам на покриените коси на медицинските сестри чии погледи паѓаа над мојата болка, на андрогинските лица на стјуардесите кои немаат право на тага дури и кога авионот се урнува, на фармацевтките што ги разбираат сите ракописи и надежи на светот.

*

Двајца во прегратка, долу, во бронзената сенка од споменикот кој гледа кон небото.

*

На Камениот мост една мајка го држи смрзнатото бебе во едната дланка, додека другата ја подава кон секој минувач. Во Виена една мајка држеше фотографија од нејзиното бебе додека просеше. Често се случува некоја жена да го отвори паричникот за да остави милостина и лицата на нејзините деца да блеснат од фотографиите зад проѕирната пластика, веднаш до џебот за кредитни картички. Небото, улиците, мостовите можат да се скријат во растојанието помеѓу тие две жени.

*

Кога дождот ќе престане, старци ќе излезат по улиците, печурки во најблиските ридови, полжави низ тревите во паркот, молњи ќе се појават во очите на тајните љубовници.

*

Во Варшава, од секоја црна мермерна клупа, како плач од периферни гробишта, надоаѓаше звукот од композициите на Шопен. На клупите во Скопје изрезбани се имиња на луѓе кои никој не ги познава. Ножот влегува длабоко во дрвото и боли низ сите времиња.

*

Кучето крај Соборниот храм трча по автомобилите и се враќа, го чека следниот бран возила на семафорот и трча по нив, па се враќа. Еден продавач на весници го милува бавно, додека заедно гледаат во светлото од семафорот и ова никогаш нема да се појави во весник.

*

Во Воената болница во Скопје, сите сенки на моите најблиски одеа под мојот кревет, врз гумените кафеави влечки, кои секоја ноќ ме водеа кон еден извор со полуупотребени играчки на дното.

*

Осветлениот крст на ридот го рануваше небото, додека се криев низ ноќните магли во градот, како стар мозаик што археолозите го покриле со песок, за да го заштитат од сите снегови и погледи на времето.

*

Од дома секогаш излегувам со чувството дека нешто сум заборавил, дека нешто стои оставено на масата, извлечено од темно место каде што со години стоело без можност за сеќавање, нешто кое требаше да го земам со себе, а сега уште години ќе стои така врз масата, додека светлината и сенките минуваат наизменично секој ден по него, како бранови по песочна кула.

*

Кога ќе се качам на ритчето на Кале, ја гледам сивата кружна зграда на главната пошта отворена кон небото како едногодишно ливадско цвеќе. Гулаби слетуваа пред нејзините стакла, иако тие одамна не ги носат писмата на војните.

*

Во дворот на дедо ми сè уште стои бунарот длабок како нечии очи, широк како тело на морска сирена. Секое утро облечен во бела маичка, тој ја влечеше нагоре кофата полна со вода, што удираше по внатрешните соѕидани камења како клатно во црковно ѕвоно. Додека во сонот ја отворам железната порта од неговиот двор, го чувствувам струењето на водата во моето тело која никогаш нема да ми припаѓа мене, на ниту една жед.

*

Многу фото-албуми и мемориски картички ја чуваат сликата од часовникот на Старата железничка станица, чии стрелки четириесет и осум години се закочени на 5:17 часот. Земјотресот од 1963-та го запре времето. Со ваква илузија фото-апаратот го вкочанува веќе вкочанетиот миг, додека минутите и часовите бавно ги бришат преживеаните, нивните испрекинати приказни, полукрикови, правливи погледи кон обновеното небо.

*

На автопатот, ветерот ја носеше маглата во забранет правец и веќе два часа ниту едно возило не беше застанало пред мојата сигурност во враќањето. Еден возач ме покани внатре токму кога ја спуштив раката за стопирање. Не разговаравме многу, ми кажуваше за бојата на собите во неговиот дом, за квалитетот на семињата во земјоделските аптеки, за неговите први војнички денови. Ме остави до портата од мојот дом и замина онака како што пациентите ја напуштаат вистината.

*

Студентските денови ги поминав живеејќи во подземна соба, слушајќи ги неуспешните клавирски проби на ќерката на сопственичката на куќата или откровениските најавни шпици на ТВ-дневниците. На дрвените прегради од мојот кревет имаше лепенки од локални рок-групи кои никогаш не се појавија на насловна страница. Во кујната секоја ноќ лебарките доаѓаа по темницата и топлата вода во цевките. Се немаше време да се биде осамен, дури и тогаш кога сите заспиваа, кога црвеното светло од бојлерот светнуваше и се гасеше како срце кое ги знае сите тајни на светот.

*

Трчам покрај Вардар, со мене оди реката, бегаат пеперутките, ги бришам трагите од велосипеди и гладни кучиња, со ѓонот откорнувам камчиња кои потоа некое дете ќе ги фрла во водата, трчам и не погледнувам зад себе, се тркам со сопствените стравови што се влеваат во крвта на сите мои неродени деца.

*

Треба да се офарбат оградите, да се исчисти оџакот, да се пристегне славината, да се променат бравите, да се отворат прозорците и да се проветри собата од силниот мирис на лакираниот паркет. Гранче влегува во собата, и гласовите на децата од најблиското училиште, влегува и гласот на мојот починат дедо кој ми вели „остави ги прозорците отворени, остави ги прозорците“.

*

Таму каде што циркусот го распостелуваше шаторот со знаменца што не припаѓаат на ниту една држава, сега има зграда којашто оддалеку изгледа како кутија за кибритчиња подготвена да се запали од ноќната тишина, од дијалектиката на станарската жед за преселба секогаш кога нечиј глас од најблиската врата ќе се развикаше во сонот по полноќ и ќе ги замолкнеше молитвите на хорските гласови во црквите и џамиите.

Print

Shtëpia pa korniza

Nikola Maxhirov

citybooks Shkup


*

Në çarshi në mbrëmje dëgjohen take të kujdesshme, gjysma një refren i njohur i sjellë nga era, të shkrepura çelësash dhe shkrepësesh, psherëtima pronarësh të kafeneve, tringëllima shishesh në teneqetë në të cilat fle nata, zëri i prridhur i sms mesazheve për dashuritë ose thirrjet e pa vëna re. Ditën njerëzit shikojnë arin i cili në mëngjes kthehet në vitrina si gjëra personale të të burgosurit i cili e ka mbajtur dënimin: njerëzit shikohen në pasqyrat e butikëve, duke u kthyer ndërdyshas kah partneri i cili sapo ka dalë për cigare. E shikojnë menynë dhe mendojnë për të gjitha pritjet në jetë.

*

Vera në qytet mbeti si metaforë e kalueshmërisë dhe pjekurisë, periodë në të cilën duhet të jetë bërë gati gjithçka, atelietë - të zbrazëta, ndërsa muzetë plot, kur flitet më shumë për lexim se sa për shkrim. Ata që kanë shkuar në punë jashtë vendit vijnë prej vere në verë dhe kështu përmes pranisë matet pleqëria e tyre; zogjtë shtegtarë tashmë i kanë krijuar çerdhet e tyre në vende të dukshme; partitë i kanë shtypur programet e tyre të cilat mund të shihen të braktisura mbi ulëset në park; mjekët paralajmërojnë mos të dilet jashtë edhe krahas statistikave për përqindjen e rritur të dhunës në familje. Vera është një periodë në të cilën në sallonet për bukuri flasin më zëshëm për largimin e të metave të natyrës, ndërsa natyra me vendosmëri i mënjanon të metat e bukurisë. Atëherë zjarret i pranojmë si normale, ndërsa aktet e të dashuruarit si të rreme. Detet mbushen me zëre, kurse qyteti është zbrazur prej njerëzve, në vend se të jetë prej mureve.

*

Udhëtoj për Shkup, ëndrra udhëton me mua. Shenjat e komunikacionit i përvijojnë udhët si drita sinjalesh pranë shtegut të aerodromit për aterim, lulet e diellit fushave e ndryshojnë qiellin, dreri nga shenja “drerë në udhë” një ditë do të jetë një fakt i rëndësishëm arkeologjik si vizatimet e kafshëve të vrara nëpër shpella. Kur hyn autobusi në qytet, sikur të hyjë në tunel – fëmijët i mbyllin sytë, pleqtë flasin me zë më të lartë, shoferi e ndal shpejtësinë. Dritat e rrugëve vijnë drejt nesh, gjithnjë e më të shumta e më të dendura, si grerëzat që i lëshohen shalqirit të hedhur.

*

Kur hyj në autobusin urban, thuajse përbirohem në pauzat e bisedave rutine për udhëkryqet e jetës dhe folklorizmin e dhembjeve. Nuk i di personat, i di tregimet. Kërkoj siguri në njohjen e situatave jetësore; kërkoj ulëse të ngjitura për dy veta, që të jem vetëm.

*

I dëgjoj garat e mesnatës të motoristëve nga një semafor në tjetrin, nga një jetë në tjetrën. Janë më të shpejtë se ndryshimet e dritës së kuqe, nga ndërrimet e hënës, nga pauzat midis orgazmave në ndërtesat më të afërta. Një herë e dëgjova gjyshen time kur i tha mjekut të mos ngutet, për shkak se një ditë të gjithë do të arrijmë atje. Ndonjëherë nata nuk kalon, ndërsa semaforët xixëllojnë vetëm verdh, verdh, verdh...

*

Dispeçeret kanë zë të njëjtë, edhe rrugët janë të njëjta, me emra të ndryshëm të maleve, të shenjtorëve ose të ideologjive të vdekura, dhe era e mirë e freskuesve nëpër taksi-automobila është më e dobët, dhe udhëtarët kanë një heshtje tjetër, mirëpo dispeçeret gjithmonë e kanë zërin e njëjtë. “Vetura nr. 15 – nga Biseri te Katedralja ortodokse”. Taksisti vozit: “Mos ka vdekur kush...? Mos ka parë ndonjë ëndërr...?” Vetura nr. 15 – nga Bunjakoveci deri te Porta Vllae”. Dispeçeret gjithmonë e kanë zërin e njëjtë, dispeçeret gjithmonë qajnë njësoj.

*

Rreth byrektoreve pas mesnate gjithmonë ka qenë, automobila me të gjitha bukurezat e ndezura përnjëherë, biçikleta të shtrira me rrotën e cila qetësohet, cigare gjysmë të fikura tymi i fundit i të cilave lufton me mjegullën në xhama. Bukëpjekësit janë të padukshëm, logoja në pecetat e zbehura. Ndrydhen gotat me dhallë, siç ndrydhet një letër e rëndësishme. Së shpejti do të bëjë dritë ndonjë dritare në të gjitha ndërtesat. Zogjtë do të zbresin në vendet që i kemi braktisur.

*

Në oborrin e katedrales ortodokse njerëzit hedhin monedha në shatërvan. Të fundit e ruajnë për plasën midis xhamit e kornizës së ikonës së parë.

*

Pas mesnate hapet dera e kazinosë në zemrën e stacionit të autobusëve. Dëgjohen zërat e atyre që humbin, të atyre që fitojnë e pastaj humbin, të bredharakëve që flasin jerm mbështetur mbi shtyllat e metalta në sallën e errësuar të pritjes. Çdo natë stacionin e autobusëve e ruajnë njerëzit të cilët asnjëherë nuk udhëtojnë.

*

Në oborrin e klinikës shtetërore vrapoj pas njerëzve me mantel të bardhë, dua t’i pyes ku është reparti për ekzaminimin e gjakut, ndërsa ata më hedhin një shikim të habitshëm në fytyrë, e matin ngjyrën, e supozojnë sëmundjen, por unë shikoj teposhtë, në tokë, ndonëse do të kisha dashur të shikoja lart, larg, më larg nga fusha e pamënisë dhe nga të gjithë qiejt e robëruar mbi të gjitha qytetet.

*

Në aparatet e turistëve janë strukur të gjitha përmendoret, shtëpitë e zbrazëta të mbrojtura me ligj, fytyrat e tyre të buzëqeshura para rrënojave nga luftërat dhe tërmetet e moçme, gratë e bukura nëpër aerodrome të cilat ecin krenare duke shikuar në tabelat e larta të shpalljeve, peizazhet e turbullta nga dritaret e autobusëve, kristalet e Svarovskit që mundet, por mendojnë t’i blejnë, mjerimi rrugëve të cilin nuk mund ta marrin me mend, por që duan ta shohin... Shumë bimë endemike, shumë kalimtarë udhëtojnë nëpër botë të mbledhur në aparatet e turistëve.

*

Dëgjohet vetura e ambulancës. Automobilat i lirojnë udhë në udhëkryq; larësit e xhamit të parë të veturave ikin kah trotuari me kovën në duar nga e cila, valë-valë, rrjedh ujë i errët si qielli; lypësit i tërheqin duart e zgjatura, thuajse e kanë kuptuar se nuk bie shi dhe largohen nga udhëkryqi pa u kthyer prapa siç braktiset vatra. Një plak nga ulësja përballë e shpalon shaminë nga e cila i nxjerr syzet dhe i shikon lëvozhgat e lulediellit rreth këmbëve të tij. Automobilat qëndrojnë të shtangur, si kalimtarët para kortezhit funeral. Alarmi ngadalë tretet dhe zogjtë kthehen. Qetësi. Nëpër spitale njerëzit qajnë tinëz, për dallim nga varrezat.

*

Kamerierja me superioritet lëvaret mbi mua, më pyet se çka dua duke shikuar kah dritarja e hapur dhe largohet nga tryeza si një dashnori i cili nuk e lë numrin e tij të telefonit. Në jetën time, më kujtohen flokët e mbuluara të infermiereve shikimet e të cilave binin mbi dhembjen time, në fytyrat androgjine të stjuardesave të cilat nuk kanë të drejtë pikëllimi madje edhe kur avioni rrëzohet, mbi farmaceutet të cilat i kuptojnë të gjitha dorëshkrimet dhe të gjitha shpresat e botës.

*

Dy vetë të përqafuar, poshtë, në hijen e bronztë të përmendores që shikon kah qielli.

*

Në Urën e Gurit një nënë e mban fëmijën e saj të ngrirë në krah, ndërsa tjetra ia zgjat një kalimtari ta marrë. Në Vjenë një nënë mbante një fotografi të foshnjës së saj duke shtritë dorën për lëmoshë. Shpesh ndodh që ndonjë grua ta hapë kuletën që të lërë lëmoshë dhe fytyrat e fëmijëve të saj të shkëlqejnë nga fotografitë prapa plastikës së tejdukshme, menjëherë pranë xhepit për kartela kreditore. Qielli, rrugët, urat mund të fshihen në largesën midis këtyre dy grave.

*

Kur do të mejë shiu, pleqtë do të dalin rrugëve, kërpudhat në kodrinat më të afërta, kërmijtë në barin e parkut, vetëtima do të paraqiten në sytë e dashnorëve të fshehtë.

*

Në Varshavë, nga çdo bankë e zezë mermeri, si një vaj nga varrezat periferike, vinte së largu zëri i kompozimeve të Shopenit. Në ulëset e Shkupit janë gdhendur emra njerëzish të cilët askush nuk i njeh. Thika futet thellë në dru dhe dhemb nëpër të gjitha kohët.

*

Qeni pranë Katedrales ortodokse vrapon pas automobilave dhe kthehet, e pret valën tjetër të makinave në semafor dhe vrapon pas tyre, pastaj sërish kthehet. Një shitës gazetash e përkëdhel ngadalë, derisa së bashku shikojnë dritën e semaforit dhe kjo asnjëherë nuk do të dalë në gazetë.

*

Në spitalin ushtarak në Shkup, të gjitha hijet e më të afërmve të mi shkonin nën krevatin tim, me papuçet e mia prej gome, të cilat për çdo natë më çonin drejt një burimi me lodra gjysmë të përdorura thellë atje te fundi

*

Kryqi i ndriçuar në kodër e plagoste qiellin, derisa fshihesha nëpër mjegullën e natës në qytet, si një mozaik i vjetër të cilin arkeologët e kanë mbuluar me rërë, që ta mbrojnë nga të gjitha borërat dhe shikimet e kohës.

*

Kur hipi në kodrinë në kala, e shoh ndërtesën e përhitur të rrumbullakët të postës kryesore të hapur kah qielli si lule njëvjeçare e livadhit. Pëllumbat zbrisnin para xhamave të saj, edhe pse ata që moti më nuk i bartin letrat e luftërave.

*

Prej shtëpie gjithmonë dal me ndjenjën se diçka kam harruar, se diçka ka mbetur mbi tavolinë, e nxjerrë nga një vend i errët ku ka qëndruar me vite pa mundësinë për ta kujtuar, diçka që duhej ta merrja me vete, kurse tash do të qëndrojë me vite të tjera kështu mbi tavolinë, derisa drita dhe hijet kalojnë alternativisht çdo ditë pas tij, si valët pas kullës prej rëre.

*

Në oborrin e tim gjyshi ende qëndron pusi i thellë si sytë e dikujt, i gjerë si shtati i sirenës së detit. Çdo mëngjes i veshur me kanatiere të bardhë, ai e tërhiqte lart kovën plot ujë, e cila u binte gurëve të murosur brenda si lavjerrësi në kambanën e kishës. Derisa në ëndërr e hap portën e hekurt nga oborri i saj, e ndjej rrymimin e ujit në shtatin tim i cili ujë asnjëherë nuk do të më takojë mua, e asnjë etjeje.

*

Shumë fotoalbume dhe kartela memorieje e ruajnë foton e sahatit të Stacionit të vjetër hekurudhor, akrepat e të cilit dyzet e tetë vjet janë ndalur në orën 5:17. Tërmeti nga viti 1963 e ndali kohën. Me një iluzion të këtillë fotoaparati e gurëcon tashmë momentin e gurëcuar, derisa minutat e orët ngadalë i fshijnë atë që kanë mbetur gjallë, tregimet e tyre të ndërprera, gjysmëklithmat, shikimet e pluhurosura kah qielli i përtërirë.

*

Në autostradë, era e çonte mjegullën në drejtim të ndaluar dhe tashmë dy orë asnjë automjet nuk është ndalur para sigurisë sime në të kthyer. Një shofer më ftoi brenda pikërisht kur e lëshova dorën pas stopimit. Nuk folëm shumë, më tregonte për ngjyrën e dhomave në banesën e tij, për cilësinë e farërave në barnatoret bujqësore, për ditët e tij të para në ushtri. Më la pranë portës së shtëpisë sime dhe u largua ashtu si pacientët kur e braktisin të vërtetën.

*

Ditët studentore i kalova duke jetuar në një dhomë nëntokësore, duke i dëgjuar provat e pasuksesshme në piano të së bijës së zonjës së shtëpisë ose titujt kryesorë paralajmërues dhe të lejuar të ditarëve televizivë. Në zdatket e drunjta të krevatit tim kishte ngjitojca të rok grupeve vendore të cilat asnjëherë nuk u panë në faqet të shtypit. Në kuzhinë për çdo natë kandrrat e gjirizit vinin pas errësirës dhe ujit të ngrohtë nëpër gypa. Nuk kishte kohë të jesh i vetmuar, madje edhe atëherë kur të gjithë i merrte gjumi, kur drita e kuqe e bojlerit ndizej e fikej si zemra e cila i di të gjitha fshehtësitë e botës.

*

Vrapoj pranë Vardarit, me mua ecën lumi, ikin fluturat, i fshij gjurmët e biçikletave dhe të qenve të uritur, me shollë i nxjerr gurët e vegjël të cilët pastaj ndonjë fëmijë do t’i hedhë në ujë, vrapoj dhe nuk shikoj pas vetes, shtyhem me frikët e mia që derdhen në gjakun e të gjithë fëmijëve të mi të palindur.

*

Duhet të lyhen me ngjyrë rrethojat, të pastrohet oxhaku, të shtrëngohet muslluku, të ndërrohen bravat, të hapen dritaret dhe të ajroset dhoma nga era e fortë e parketit të lyer me llak. Një krande futet në dhomë dhe zërat e fëmijëve nga shkolla më e afërt, hyn edhe zëri i gjyshit tim të ndjerë i cili më thotë “lëri dritaret hapur, lëri dritaret”.

*

Atje ku cirku e shtronte shatorrin me flamurtha të cilët nuk i përkasin asnjë shteti, tash është një ndërtesë e cila së largu duket si kuti shkrepësesh e gatshme të ndizet nga qetësia e natës, nga dialektika e etjes banesore për t’u shpërngulur gjithmonë kur zëri i dikujt nga dera më e afërt e ngrinte zërin e bërtiste nga dhembja në gjumë pas mesnate dhe i detyronte të heshtin uratat e zërave në kor në kisha e xhamia.

 

Translated from Macedonian by Lindinta Ahmeti

 

Lindita Ahmeti (1973, Prizren, Kosovë). Poeteshë. Ka studiuar filologjinë klasike në Fakultetin filozofik të Universitetit Shën Kirili e Metodi në Shkup. Vjershat e saj janë botuar në faqet e revistave letrare në gjuhën shqipe në Maqedoni, Shqipëri dhe Kosovë. Është përfaqësuar në shumë antologji në gjuhën shqipe, maqedonase, në gjuhët ballkanike dhe në disa vende në Evropë. Në gjuhën shqipe ka botuar pesë përmbledhje. Prej tyre katër janë përkthyer në gjuhën maqedonase, e një në bullgarisht.
Në vitin 1993 e mori çmimin për librin më të mirë të botuar në gjuhën shqipe në Maqedoni për përmbledhjen “Mjedra dhe bluz”.
Është fituese e çmimit Qiriu i Naimit për vjershën më të mirë, të cilin e ndan Festivali poetik Ditët e Naimit në Tetovë.

Download de ePub-versie Print

Huizen zonder kader

De Nederlandse vertaling van het citybook van Nikola Madzirov verscheen in voorpublicatie in het literaire tijdschrift DW B in oktober 2012.

 

 

’s Avonds hoor je in de oude stad voorzichtige voetstappen op hoge hakken, delen van een bekend refrein dat door de wind wordt meegevoerd, geklik van sleutels en aanstekers, verzuchtingen van café-eigenaren, gerinkel van glazen flessen in containers waar de nacht in slaapt, het gedempte geluid van sms-berichten en gemiste oproepen van geliefden. Overdag kijken de mensen naar de gouden sieraden die ’s ochtends worden teruggelegd in de etalages alsof het om persoonlijke eigendommen gaat van een gevangene die zijn straf uitzit; mensen bekijken zichzelf in de spiegels van de boetiekjes en keren zich aarzelend om naar hun partner die zojuist naar buiten is gelopen voor een sigaret. Ze bekijken het menu en denken aan alles waarop ze in het leven wachten.

*

De zomer in de stad is verworden tot een metafoor van vergankelijkheid en rijpheid, een periode waarin alles al voltooid en af is, waarin de ateliers leeg zijn maar de musea vol, een periode waarin er meer gepraat wordt over lezen dan over schrijven. Zij die voor werk naar het buitenland zijn vertrokken, komen elke zomer terug en tijdens hun verblijf hier registreren we het verstrijken van hun leeftijd; de trekvogels hebben hun nesten al gebouwd op zichtbare plekken; de partijen hebben hun programma’s gedrukt die nu afgedankt op de banken in het park liggen; de artsen raden ons aan om niet naar buiten te gaan ook al geven de statistieken een verhoogd percentage aan huiselijk geweld weer. De zomer is een tijd waarin in de schoonheidssalons uitgebreid aandacht wordt besteed aan het wegwerken van de tekortkomingen van de natuur, terwijl de natuur aanhoudend de tekortkomingen in schoonheid verwijdert. Dan accepteren we vlammen als iets gewoons en verliefdheden als een leugen. De zeeën zijn gevuld met stemmen en de stad is ontdaan van mensen maar niet van muren.

*

Ik reis in de richting van Skopje en de droom reist met me mee. De verkeersborden wijzen de weg zoals lichten bij een landingsbaan, de zonnebloemen in het veld verkleuren de hemel, het hert op het bord ‘overstekend wild’ zal op een dag een belangrijk archeologisch artefact zijn zoals nu de tekeningen van uitgestorven dieren in de grotten. Wanneer de bus de stad binnenrijdt, is het alsof hij een tunnel ingaat – kinderen sluiten hun ogen, ouderen gaan harder praten, de chauffeur mindert vaart. De straatverlichting komt op ons af, steeds meer en steeds feller, als wespen die op een achtergelaten watermeloen afkomen.

*

Als ik een stadsbus instap, dringen de pauzes tussen dagelijkse gesprekken over kruispunten in het leven en de folklore van pijnen tot mij door. Ik ken de mensen niet, ik ken de verhalen. Ik zoek zekerheid in de herkenbaarheid van hun levensverhalen; ik zoek twee aangrenzende zitplaatsen, om alleen te zijn.

*

In de nacht hoor ik de motoren racen van het ene stoplicht naar het andere, van het ene leven naar het volgende. Ze gaan sneller dan het licht op rood springt, sneller dan de maangetijden, dan de pauzes tussen de orgasmen in de nabije gebouwen. Ik heb mijn oma eens tegen de dokter horen zeggen dat hij zich niet moest haasten, omdat we er op een dag allemaal komen. Soms gaat de nacht niet voorbij en knipperen de stoplichten alleen maar oranje, oranje, oranje …

*

Alle telefonistes hebben dezelfde stem en de straten zijn hetzelfde al dragen ze andere namen, van bergen, heiligen of dode ideologieën; en de geur van de luchtverfrissers in de taxi’s wordt zwakker en de reizigers hebben een andere stilte maar de telefonistes hebben allemaal dezelfde stem. ‘Auto nummer 15 – van Biser naar de kathedraal’. De taxichauffeur rijdt: ‘Is er iemand overleden … ? Heeft hij iets gedroomd … ?’ ‘Auto nummer 15 – van Bunjakovec naar Porta Vlae.’ De telefonistes hebben altijd eenzelfde stem, telefonistes huilen altijd hetzelfde.

*

Om middernacht zijn er bij de burek-bakkerijen altijd honden, auto’s met alle knipperlichten tegelijkertijd aan, fietsen die op hun zij liggen met langzaam ronddraaiende wielen, half uitgetrapte sigaretten waarvan de rook een gevecht levert met de stoom op de ramen. De bakkers zijn niet te zien, het logo op de servetjes is verbleekt. De lege yoghurtbekertjes worden verfrommeld zoals een belangrijke brief wordt verfrommeld. Al snel zal er in alle gebouwen licht branden achter een raam. De vogels zullen landen op de plekken die wij verlieten.

*

In de tuin van de kathedraal gooien mensen muntjes in de fontein. Het laatste muntje bewaren ze voor de spleet tussen het glas en de lijst van de eerste icoon die ze zien.

*

Na middernacht gaat de deur van het casino in het hart van het busstation open. Je hoort de stemmen van degenen die verliezen, van hen die winnen en daarna verliezen, van de daklozen die praten in hun slaap op de metalen stoeltjes in de verduisterde vertrekhal. Elke nacht wordt het busstation bewaakt door mensen die nooit reizen.

*

In de tuin van het staatsziekenhuis ren ik achter mensen in witte jassen aan, ik wil hen vragen waar de afdeling is waar men bloed het nauwkeurigst test. Zij kijken me aan, taxeren de kleur van mijn gezicht, gissen naar mijn ziekte; maar ik kijk naar beneden, naar de aarde, ook al zou ik graag naar boven willen kijken, naar de verte, voorbij het uitzicht en alle wolkenluchten die zijn gevangen boven de stad.

*

In de camera’s van de toeristen zijn alle bezienswaardigheden samengepakt, lege huizen beschermd door Monumentenzorg, lachende gezichten voor de overblijfselen van oude oorlogen en aardbevingen, mooie, fier rechtop lopende vrouwen op het vliegveld omhoog kijkend naar de informatieborden, vage landschappen vanuit het busraam, Swarovski-kristallen die ze overwegen te kopen, de ellende op straat die ze niet kunnen verdragen maar die ze wel willen zien … veel inheemse planten, veel voorbijgangers reizen de wereld over opeengepakt in de camera’s van de toeristen.

*

Je hoort een ambulance. De auto’s bij het kruispunt gaan aan de kant; de jongens die de voorruiten van de auto’s wassen, rennen de stoep op met de emmer in de hand waaruit water klotst donker als de nacht, de bedelaars trekken hun handen terug, het lijkt alsof ze even controleerden of het regent en ze verlaten het kruispunt zonder achterom te kijken, alsof ze hun huis verlaten. Een oude man op een bankje aan de overkant vouwt een doekje open waaruit hij zijn zonnebril haalt en kijkt naar de schilletjes van de zonnebloempitjes rondom zijn voeten. De auto’s staan stil alsof ze voor een begrafenisstoet wachten. Het geluid van het alarm wordt langzaam zwakker en de vogels keren terug. Het is stil. In ziekenhuizen huilen mensen stiekem, in tegenstelling tot op begraafplaatsen.

*

De serveerster buigt arrogant over me heen, kijkend door het open raam vraagt ze wat ik wil en verlaat de tafel als een geliefde die zijn telefoonnummer niet achterlaat. Uit mijn verleden herinner ik me het bedekte haar van de zusters die blikken op mijn pijnen wierpen, ik herinner me de androgyne gezichten van de stewardessen die zelfs als het vliegtuig neerstort geen recht hebben op verdriet, de apothekeressen die alle handschriften en verlangens van de wereld begrijpen.

*

Een omhelzing, beneden, in de bronzen schaduw van het monument dat naar de hemel kijkt.

*

Op de Stenen Brug houdt een moeder haar koude baby in een arm terwijl ze haar andere arm uitsteekt naar elke voorbijganger. In Wenen hield een moeder een foto van haar baby vast terwijl ze bedelde. Als een vrouw haar portemonnee opent om een aalmoes te geven, gebeurt het vaak dat je de gezichten van haar kinderen door het doorzichtige plastic naast het vakje voor de creditcards vanaf foto’s ziet glunderen. De hemel, de straten, de bruggen kunnen zich verschuilen in de afstand tussen deze twee vrouwen.

*

Wanneer de regen ophoudt, verschijnen de ouderen op straat, de paddenstoelen op de dichtstbijzijnde heuvels, de slakken tussen het gras in het park, de bliksem in de ogen van de heimelijke geliefden.

*

Uit elke zwarte, marmeren bank in Warschau, stijgt het geluid op van de composities van Chopin als kreten op afgelegen begraafplaatsen. In de banken in Skopje zijn de namen gekerfd van mensen die niemand kent. Het mes snijdt diep in het hout en kwetst door alle tijden heen.

*

De hond bij de kathedraal rent achter de auto’s aan en keert weer terug, bij het stoplicht wacht hij op de volgende golf auto’s, rent weer achter ze aan, keert weer terug. Een krantenverkoper aait hem zacht terwijl ze samen kijken naar het stoplicht. Dit komt nooit in de krant.

*

In het legerziekenhuis in Skopje bewegen de schaduwen van al mijn dierbaren zich onder mijn bed over de bruine rubberen slippers die me elke nacht leiden naar de halfvergeten spelletjes op de bodem van mijn geheugen.

*

Het verlichte kruis op de heuvel verwondde de hemel, terwijl ik me verstopte in de nachtelijke mist waarin de stad gehuld was, zoals archeologen een oud mozaïek bedekken met zand om het te beschermen tegen de sneeuw en de blikken van de tijd.

*

Ik verlaat mijn huis altijd met het gevoel dat ik iets vergeten ben, dat er iets – iets dat afkomstig is van een donkere plek waar het jaren heeft gestaan zonder herinnerd te worden – op tafel is blijven staan. Iets wat ik met me mee had moeten nemen, en wat nu nog jaren zo op tafel zal blijven staan terwijl het spel van licht en schaduw er elke dag overheen speelt, als golven over een zandtoren.

*

Als ik het heuveltje bij Kale beklim, dan zie ik hoe het grijze ronde gebouw van het hoofdpostkantoor zich opent naar de hemel als een eenjarige veldbloem. De duiven landen op haar vensterbanken, hoewel ze allang niet meer de brieven van soldaten bezorgen.

*

In de tuin van mijn opa staat nog steeds die put, diep als de ziel, rond als het lijf van een zeemeermin. Elke ochtend haalde mijn opa, gekleed in een wit hemd, de emmer vol met water naar boven en hoorde je de emmer tijdens zijn weg omhoog tegen de stenen aan de binnenkant stoten als de klepel in een kerkklok. Terwijl ik in mijn droom de ijzeren poort van zijn tuin open, voel ik het water door mijn lichaam stromen dat mij nooit – zelfs niet als ik heel erg dorstig ben – zal toebehoren.

*

In talloze fotoalbums en op heel veel geheugenkaarten staat de foto van de klok op het Oude Treinstation, wier wijzers al achtenveertig jaar stilstaan op 17 minuten over 5. De aardbeving van 1963 heeft de tijd doen stilstaan. Het fototoestel legt die illusie van de gestolde tijd vast, terwijl de minuten en uren langzaam de overlevenden uitwissen, hun afgebroken verhalen, halve schreeuwen, wazige blikken naar de vernieuwde hemel.

*

De wind blies de mist op de snelweg in mijn richting en er is al twee uur geen enkele auto gestopt om mijn besluit om terug te keren kracht bij te zetten. Net toen ik mijn hand liet zakken en het liften op wilde geven, nodigde een chauffeur me uit om in de stappen. Van een gesprek was niet echt sprake, maar hij vertelde me over de kleuren van de kamers in zijn huis, over de kwaliteit van de zaden bij de Boerenbond, over zijn eerste dagen in het leger. Hij liet me bij de poort van mijn huis achter en vertrok zoals patiënten de waarheid verlaten.

*

In mijn studententijd woonde ik in een souterrain, waar ik het nodeloze oefenen op de piano hoorde van de dochter van de huiseigenaar en de sensatieachtige aankondigingen van het nieuws op tv. Op het houten frame van mijn bed zaten stickers van lokale rockbands die de voorpagina nooit gehaald hebben. De kakkerlakken kwamen elke nacht de keuken in, aangetrokken door het donker en het warme water in de leidingen. Er was geen tijd om me alleen te voelen, zelfs wanneer iedereen sliep en het rode lampje van de boiler knipperde als een hart dat alle geheimen van het leven kent.

*

Ik ren langs de Vardar, de rivier volgt me, de vlinders fladderen voor me uit, ik wis de sporen van de fietsen en de straathonden, door met de zool van mijn schoen steentjes los te woelen die kinderen later in het water zullen gooien, ik ren en kijk niet achterom, ik race tegen mijn eigen angsten die door het bloed van al mijn ongeboren kinderen stromen.

*

De hekken moeten geverfd worden, de schoorsteen geveegd, de kranen vastgedraaid, de sloten vervangen, de ramen geopend en de kamers bevrijd van de sterke geur van pas gelakt parket. Een takje komt in de kamer terecht net als de stemmen van de kinderen van de nabijgelegen school, ook de stem van mijn overleden opa komt binnen en roept me toe ‘laat de ramen open, laat de ramen’.

*

Daar waar het circus zijn tenten opzette, behangen met vlaggen die tot geen enkel land behoren, staat nu een gebouw dat er van veraf uitziet als een luciferdoosje dat op het punt staat om vlam te vatten van de nachtelijke stilte, van het verlangen van de huurders om te verhuizen dat wordt aangewakkerd, steeds weer als er iemand bij de buren na middernacht in zijn slaap roept, de gebeden van de koren in de kerken en moskeeën daarmee tot zwijgen brengend.

 

Vertaald uit het Macedonisch door Sanne van den Heuvel

Podcast voorgelezen door Willem Bongers-Dek


Sanne van den Heuvel (Eindhoven, 1976) heeft zich altijd aangetrokken gevoeld tot het vreemde. Vanuit deze interesse heeft ze ontwikkelingsstudies gestudeerd in Nijmegen, wat haar de mogelijkheid bood om te gaan reizen en andere culturen te ontdekken. Na omzwervingen over de wereld heeft ze zich in Macedonië gevestigd. Naast het werk in haar veld, doet ze inmiddels ook regelmatig vertaalopdrachten vanuit het Macedonisch naar het Nederlands.

Download de ePub-versie Print

Demeures sans cadres

*

On entend le soir dans la vieille ville des talons précautionneux, une moitié de refrain connu apporté par le vent, des cliquetis de clés et de briquets, des soupirs de patrons de cafés, le bruit de bouteilles de verre dans les boîtes à ordures dans lesquelles dort la nuit, le son étouffé de textos parlant d'appels ou d'amours manqués. Le jour, les gens regardent l'or qui revient le matin dans les devantures comme des affaires d’un détenu ayant purgé sa peine ; ils se contemplent dans les miroirs des boutiques, se tournant avec hésitation vers le partenaire qui vient de sortir pour acheter des cigarettes. Ils regardent le menu, et pensent à toutes les attentes de la vie.

*

L'été est resté en ville tel une métaphore d'éphémérité et de maturité, une période où tout doit être déjà fait et terminé, où les ateliers sont vides, et les musées remplis, où l'on parle plus de lecture que d'écriture. Ceux qui sont partis travailler à l'étranger viennent d'été en été, et ainsi leur âge se mesure-t-il à chacun de leurs séjours ; les oiseaux migrateurs ont déjà fait leurs nids dans des endroits visibles ; les partis ont imprimé leurs programmes qu'on peut voir laissés sur les bancs dans le parc ; les médecins conseillent de ne pas sortir, malgré le pourcentage croissant de violence familiale. L'été est une période où dans les salons de beauté il est plus que jamais question d'amender les défauts de la nature, et où la nature amende obstinément les manques à la beauté. On considère alors les incendies comme normaux, et les amours comme trompeurs. Les mers s'emplissent de voix, et la ville est vidée de sa population, mais pas des murs.

*

Je suis en voyage vers Skopje, et le songe voyage avec moi. Les panneaux de signalisation dessinent les routes comme des signaux lumineux le long de la piste d'envol d'un aéroport, les champs de tournesols transforment le ciel, le cerf du panneau « cervidés sur la chaussée » deviendra un jour un vestige archéologique à l'instar des dessins d'animaux dans les grottes. L'autocar pénètre dans la ville, et c'est comme s'il entrait dans un tunnel – les enfants ferment les yeux, les vieux parlent plus fort, le conducteur ralentit. Les lampadaires volent vers nous, de plus en plus nombreux et de plus en plus denses, tels des guêpes lancées vers une pastèque abandonnée.

*

Quand j'entre dans l'autobus, je me faufile dans les pauses des conversations routinières sur les carrefours de la vie et le folklore des douleurs. Je ne connais pas les visages, je connais les histoires. Je cherche une assurance dans la ressemblance des situations existentielles ; je cherche deux places libres juxtaposées afin d’être seul.

*

J'écoute les courses nocturnes des motards d'un feu à l'autre, d'une vie à l'autre. Ils sont plus rapides que les changements du feu rouge, que les phases de la lune, que les pauses entre les orgasmes dans les immeubles les plus proches. J'ai entendu une fois ma grand-mère dire au médecin de ne pas se presser, chacun de nous devant arriver là-bas un jour ou l'autre. La nuit ne finit pas parfois, et les feux ne font que clignoter, jaune, jaune, jaune...

*

Les opérateurs des radios des taxis ont la même voix, et les rues sont semblables, avec des noms différents de montagnes, de saints ou d'idéologues défunts ; l'odeur des déodorants est plus faible à l'intérieur des taxis et les passagers se taisent diversement, mais les opérateurs ont toujours la même voix. « Voiture n°15, de Biser à la Cathédrale. » Le chauffeur conduit : « Quelqu'un est mort... ? Il a vu quelque chose en rêve... ? » « Voiture n°15, de Bunjakovec à la Porte de Vlae ». Les opérateurs ont toujours la même voix, ils pleurent toujours de même.

*

Il y a toujours des chiens autour des boulangeries après minuit, des automobiles tous feux allumés, des vélos couchés avec une roue qui s'immobilise, des cigarettes à moitié éteintes dont la dernière spirale lutte avec la buée sur les vitres. Les boulangers sont invisibles, le logo sur les serviettes est pâle. On broie les pots de yaourt, comme on chiffonne une lettre importante. Une fenêtre s'allumera bientôt à chaque immeuble. Les oiseaux se poseront aux endroits que nous avons quittés.

*

Sur le parvis de la cathédrale, les gens jettent des pièces de monnaie dans le bassin de la fontaine. Ils gardent la dernière pour la glisser dans l'interstice entre le verre et le cadre de la première icône venue.

*

La porte du casino s'ouvre après minuit en plein cœur de la gare des autocars. On entend les voix de ceux qui perdent, de ceux qui gagnent et perdent ensuite, des vagabonds qui parlent en dormant sur les sièges métalliques dans la salle d'attente obscure. La gare des autocars est gardée chaque nuit par des gens qui ne voyagent jamais.

*

Je cours après des individus en blouse blanche dans la cour de l'hôpital municipal, je veux leur demander où se trouve le service d'hématologie, et ceux-ci examinent mon visage, observent sa couleur, anticipant un diagnostic, et je baisse les yeux vers le sol, alors que je voudrais regarder là-haut, loin, très loin au-delà de l'horizon et de tous les ciels captifs au-dessus des villes.

*

Dans les appareils des touristes sont compressés tous les monuments, les maisons vides protégées par la loi, leurs visages souriants devant les ruines des guerres et des anciens tremblements de terre, les belles femmes des aéroports, qui marchent bien droites, regardant les tableaux d'affichage, les paysages troubles pris des fenêtres des autocars, les cristaux de Svarowski qu'ils pourraient se payer mais qu'ils hésitent à acheter, la misère dans les rues qu'ils ne peuvent supporter mais veulent voir... Beaucoup de plantes endémiques, beaucoup de passants voyagent dans l’univers à l’intérieur des appareils des touristes.

*

On entend la sirène d'une ambulance. Les automobiles se rangent de côté avant le carrefour ; les laveurs de pare-brise fuient vers le trottoir avec le seau en main, d'où se déverse en vagues une eau sombre comme le ciel ; les mendiants retirent leurs mains tendues, comme s'étant assurés qu'il ne pleut pas, et quittent le carrefour sans se retourner, comme on quitte une maison. Un vieillard déplie sur le banc d'en face un mouchoir d'où il tire ses lunettes et il regarde les épluchures de graines de tournesol autour de ses pieds. Les automobiles restent figées sur place, comme des passants devant un cortège d'enterrement. La sirène se perd lentement et les oiseaux reviennent. Le silence se rétablit. Les gens pleurent discrètement dans les hôpitaux, pas comme dans les cimetières.

*

La serveuse se penche vers moi d'un air supérieur, elle me demande ce que je désire en regardant vers la fenêtre ouverte et s'éloigne de la table comme un amant qui ne laisse pas son numéro de téléphone. Je me rappelle les cheveux couverts des infirmières dont les regards tombaient sur ma douleur, les visages androgynes des hôtesses de l'air qui n'ont pas droit à la douleur, même quand l'avion tombe, les pharmaciennes qui comprennent toutes les écritures et les espoirs du monde.

*

Deux silhouettes enlacées, en bas, dans l'ombre de la statue de bronze qui regarde vers le ciel.

*

Sur le Pont de pierre, une mère tient d'une main son bébé frigorifié, tandis qu'elle tend l'autre vers chaque passant. À Vienne, une mère tenait une photo de son bébé pour faire la manche. Il arrive souvent qu'une femme ouvre son portefeuille pour donner une aumône et que les visages de ses enfants à elle brillent sur les photos derrière le plastique transparent, tout près de la pochette avec les cartes de crédit. Ciel, rues et ponts peuvent se dissimuler dans l’espace qui sépare ces deux femmes.

*

Quand la pluie s'arrêtera, des vieillards sortiront dans les rues, des champignons sur les collines les plus proches, des escargots dans les herbes du parc, des éclairs luiront dans les yeux des amants secrets.

*

À Varsovie, de chaque banc de marbre noir, comme des sanglots d'un cimetière périphérique, montait le son des compositions de Chopin. Sur les bancs de Skopje sont gravés les noms de gens que personne ne connaît. La lame entre profondément dans le bois et fait mal à travers tous les temps

*

Le chien près de la cathédrale court après les automobiles et revient, attend la vague suivante de véhicules et court après, puis revient. Un vendeur de journaux le caresse lentement, tandis qu'ils regardent tous deux le feu rouge, et cela ne paraîtra jamais dans un journal.

*

À l'hôpital militaire de Skopje, les ombres de tous mes proches glissaient sous mon lit, par-dessus les nu-pieds de plastique qui chaque nuit me conduisaient vers une source avec au fond des jouets ayant à peine servi.

*

La croix lumineuse sur la colline déchirait le ciel, tandis que je me cachais dans les brouillards nocturnes de la ville, telle une vieille mosaïque que les archéologues recouvrent de sable, pour la préserver de toutes les neiges et des regards du temps.

*

Je sors de chez moi avec l'impression d'avoir oublié une chose, de l'avoir laissée sur la table, sortie d'un endroit obscur où elle est restée des années sans possibilité de souvenir, une chose que j’aurais dû prendre avec moi, et qui maintenant restera des années ainsi sur la table, avec la lumière et les ombres qui passeront dessus tour à tour, jour après jour, comme des vagues sur un château de sable.

*

Quand je monte sur la colline de Kale, je vois le bâtiment gris et circulaire de la poste principale, épanoui vers le ciel comme une fleur des champs. Des pigeons se sont posés devant ses vitres, bien que ne portant plus depuis longtemps les missives des guerres.

*

Dans la cour de mon grand-père se trouve encore le puits profond comme des yeux, vaste comme un corps de sirène. Chaque matin, vêtu d'un maillot de corps blanc, grand-père remontait le seau rempli d'eau, qui heurtait les pierres des parois comme le battant dans une cloche d'église. Ouvrant en rêve la porte en fer de sa cour, je sens couler dans mon corps une eau qui ne sera jamais à moi, ni à aucune soif.

*

Beaucoup d'albums de photos et de cartes mémoire conservent l'image de l'horloge de l'ancienne gare des trains, dont les aiguilles sont figées depuis quarante-huit ans sur 5 heures 17. Le tremblement de terre de 1963 a arrêté le temps. Le photographe fige avec cette illusion l'instant déjà figé, tandis que les minutes et les heures effacent lentement les survivants, leurs histoires interrompues, leurs cris et leurs regards empoussiérés vers le ciel renouvelé.

*

Sur l'autoroute, le vent portait le brouillard en sens interdit et, depuis deux heures déjà, aucun véhicule ne s'était arrêté devant ma résolution de retour. Un chauffeur m'invita à monter juste au moment où je laissais retomber la main levée pour stopper. Nous ne dîmes pas grand-chose, il me parla de la couleur des pièces dans sa demeure, de la qualité des graines dans les chalands de produits d'agriculture, de ses premiers jours de service militaire. Il me laissa devant chez moi et il partit comme les patients quittent la vérité.

*

J'ai passé mes années d'étude dans une pièce en sous-sol, à entendre les malheureuses tentatives au piano de la fille de la propriétaire de la maison ou les sensationnelles présentations des informations télévisées. Il y avait, collés à la tête et au pied de mon lit, les posters de groupes de rock locaux qui n'ont jamais paru en première page. Les cafards venaient chaque nuit explorer la cuisine dans l'obscurité et l'eau chaude des tuyaux. Il n'y avait jamais d’instants de solitude, pas même quand tous s'endormaient, quand la lumière rouge du chauffe-eau s'allumait et s'éteignait comme un cœur qui connaît tous les secrets du monde.

*

Je cours le long du Vardar, le fleuve court avec moi, les papillons s'envolent, j'efface les traces des vélos et des chiens affamés, je déterre de la semelle des cailloux qu'un enfant jettera dans l'eau ensuite, je cours et ne regarde pas derrière moi, je fais la course avec mes peurs qui se jettent dans le sang de tous mes enfants non nés.

*

Il faut repeindre les clôtures, nettoyer la cheminée, serrer les robinets, changer les serrures, ouvrir les fenêtres et débarrasser la chambre de la forte odeur du parquet vitrifié. Une branche entre dans la chambre, et les voix des enfants de l'école voisine ; entre aussi la voix de mon défunt grand-père qui me dit « laisse les fenêtres ouvertes, laisse les fenêtres ».

*

Là où le cirque installait la tente avec des drapeaux n'appartenant à aucun pays, il y a maintenant un bâtiment qui ressemble de loin à une boîte d'allumettes prête à s'enflammer au silence de la nuit, à la dialectique d'une soif migratrice de locataire chaque fois qu'une voix criait en plein sommeil après minuit derrière la porte voisine, faisant taire les prières des chorales dans les églises et les mosquées.

 

 

Traduit du Macédonien par Jeanne Delcroix-Angelovski

Lectrice de français, durant de longues années, à l'université Sts Cyrille et Méthode de Skopje, Jeanne Delcroix-Angelovski a traduit du macédonien en français, pour diverses revues, publications et rencontres poétiques, des poèmes et recueils des plus grands poètes macédoniens contemporains, et a participé à la traduction des deux anthologies de la poésie macédonienne parues en France. Elle a traduit aussi du macédonien de nombreuses œuvres en prose, romans et nouvelles, pièces de théàtre et scénarios.

 

Download de ePub-versie Print

Homes without Frames

*

In the old bazaar one can hear the cautious steps of high heels in the night, a half-known refrain brought by the wind, the jingling of keys and lighters, sighs of bar owners, the clink of glass in the rubbish bins in which the night sleeps, the muffled sounds of text messages for missed calls and loves. During the day, people look at the golden jewellery which had been brought back to the shop window in the morning, as if it were the belongings of a prisoner who had served his sentence; people look at themselves in the boutique mirrors, doubtfully glancing at their partner who has just gone to buy cigarettes. They look at the menu while thinking of all the waiting in their lives.

*

Summertime in the city became a metaphor for transience and maturity, a period in which everything should be crafted and ready; the studios are empty, whereas the museums are full, a time when you hear more of reading than of writing. Those who had left to work abroad come back every summer, and during their stay here we measure their ageing; the migrant birds have already built their nests on visible spots; political parties have printed leaflets which lie neglected on park benches; doctors warn not to go out, despite the percentage of domestic violence. Summertime is a period in which people in beauty parlours talk intensively of eliminating the flaws of nature, whereas nature stubbornly eliminates the flaws of beauty. We accept fires as normal then, and falling in love as false. The seaside is crowded with voices, the city emptied of people, but not of walls.

*

I am travelling towards Skopje, the dream is travelling with me. The traffic signs are drawing out the road like the signal lights on the runway do, the sunflowers in the field change the sky, the deer on the sign, ‘deer on the road’, will become a significant artefact one day, like the drawings of hunted animals on cave walls. When the bus enters the city, it’s like it’s entering a tunnel – the children shut their eyes, the elderly start speaking louder, the driver slows down. The street lights come near us, each time there are more and they are denser, like wasps nearing an abandoned watermelon.

*

When I get on a city bus, I am infiltrating the pauses between routine talks about crossroads of life and the folklore of pains. I don’t know those people, yet I know their stories. I am looking for safety in the familiarity of their life’s situations; I am looking for empty double seats, to be alone.

*

I can hear the midnight motor races, from one traffic light to the other, from one life to another. They’re faster than the changes of the red light, faster than the moon cycles, than the pauses between the orgasms in the nearest flats. I heard my grandmother once telling the doctor not to rush because one day we will all go to that place. Sometimes the night doesn’t pass, and the traffic lights flicker only yellow, yellow, yellow…

*

Taxi operators always sound the same, the streets are the same with different names – of mountains, saints or dead ideologies; the air freshener’s scent in the cabs gets weaker, and the passengers own different silence, yet the taxi operators always have the same tone. ‘Car number 15 – from Biser to the Main Cathedral.’ The taxi driver drives: ‘Somebody died…? Did he see something in his dream…?.’ ‘Car number 15 – from Bunjakovec to Porta Vlae.’ Taxi operators always sound the same, taxi operators always cry the same way.

*

At midnight, around the burek bakery-shops, there are always dogs, cars with all the blinkers turned on at once, overturned bicycles with a wheel going down, half-extinguished cigarettes, the last puff of which struggles with the steam on the glass. The bakers are invisible; the logo on the napkins is pale. The emptied plastic yogurt pots are being squashed, as one would squash a significant letter. Soon, a window in each building will blink. Birds will land on the spots we had left.

*

People throw coins into the fountain in the Cathedral courtyard. They keep the last coin for the crevice between the glass and the frame of the first icon they see.

*

After midnight, the casino door in the heart of the bus station is opened. One can hear the voices of those who lose, of those who win and then lose, of the beggars who sleep-talk over the iron benches in the gloomy waiting room. Every night the bus station is looked after by those who never travel.

*

In the State Hospital garden I run after people who wear white lab coats, wanting to ask them where the most precise laboratory for blood work is located; and they look at my face, measuring its colour, suggesting the diagnosis; but I look down, to the ground, although I would like to look up, farther than eyesight, farther than all the skies stuck over the cities.

*

In the cameras of the tourists, there are huddled statues, houses protected by law, smiling faces in front of the ruins of ancient wars and earthquakes, beautiful women in the airports who walk upright looking at the flight schedule boards, blurred landscapes from bus windows, Swarovski crystals that they hesitate to buy, the misery on the streets that they cannot bear, yet they want to see… Lots of endemic plants, lots of passersby travel around the world inside the tourists’ cameras.

*

The ambulance siren is echoing. Cars pull over at the crossroads; windscreen-washing boys run towards the pavement holding the bucket out of which pour waves of water as dark as the sky is; beggars withdraw their hands as if they are assured it is not raining and leave the crossroads without looking back as one leaves his home. An old man sitting on the bench in front, unwraps the scarf to take his glasses out and looks at the sunflower seeds around his feet. Cars remain frozen like passersby when they face a funeral procession. The siren fades and birds are returning. It’s quiet. People cry secretly in hospitals, unlike in the graveyard.

*

The waitress leans over me superiorly, while asking what I will take while looking out of the open window, and then leaves like lovers who won’t leave their phone number. In my life I remember the covered hair of the nurses whose glances were falling over my pain; I remember the androgynous faces of the stewardesses, who have no right to lament even when the plane crashes; the pharmacists who can decode all the handwritings and hopes in the world.

*

An embraced couple, on the ground, in the bronze shadow of the monument which looks to the sky.

*

On the Stone Bridge, a mother is holding her freezing baby in one hand while reaching the other one to every passerby; in Vienna, a mother was holding a photo of her baby while begging. It often happens that a woman opens her wallet to give alms and her children’s faces flash on the photos behind the transparent plastic, right of the credit cards. One can hide the sky, the streets and bridges in the gap between those two women.

*

When it stops raining, old men will appear on the streets, mushrooms on the nearest hills, snails on the park greenery; there will be flashes of lightning in the secret lovers’ eyes.

*

From each black marble bench in Warsaw, like a wail coming from a peripheral cemetery, the sound of Chopin’s compositions was coming. On the benches in Skopje there are carved names of people who nobody recognizes. The knife enters deeply into the wood and hurts through all times.

*

The dog near the Cathedral runs after the cars and comes back, waiting for the next wave of cars at the traffic light and then runs after them, finally coming back again. A newsvendor cuddles it softly while both are looking at the traffic light and this will never appear in a newspaper.

*

In the Military Hospital in Skopje all my relatives’ shadows were going under my bed, over the brown rubber slippers that would take me to the half-used toys at the bottom of a spring every night.

*

The lightened cross at the top of the hill was wounding heaven, while I was hiding within the city night mists, like an ancient mosaic covered by sand from archaeologists, protecting it against all the snows and glances of time.

*

I always leave home feeling I’ve forgotten something; something left on the table, carried out of a dark corner where it was kept for years without evoking memories; something I should have taken with me, and now it will be kept on the table for years, while light and shadows pass across it alternately every day, like waves passing across a sand tower.

*

When I mount Kale Fortress hill, I can see the round grey building of the Central Post Office, open to the sky as a year-old field flower. Pigeons used to land on its windowsills, though it’s been a long time since they ceased delivering the letters of war.

*

In my grandfather’s garden, there is still the well, as deep as someone’s eyes, as wide as the body of a mermaid. Every morning, wearing a white undershirt, he would pull up the bucket full of water, which would hit the inner stones, as the pendulum in a church bell does. While opening his iron garden gate in my dream, I can feel through my body the drifting of the water, which will never belong to me, not even in thirst.

*

Many photo albums and memory cards store the image of the Old Railway Station clock, whose hour hands have been stuck marking 5.17 am for forty-eight years now. The 1963 earthquake stopped time. With the same illusion, the camera freezes the already frozen moment, while minutes and hours softly kill the earthquake survivors, their intermittent stories, half-shrieks, dusty glances to the renewed sky.

*

On the highway, wind was wafting the mist in the wrong direction, and for two hours not a single car had stopped before my decisiveness to return. When I put my hand down, a driver invited me in. We didn’t talk much, he was telling me about the colours in the rooms of his house, the quality of the seeds in agricultural pharmacies, his first days of military service. He dropped me by the door of my house and left like patients leave the truth.

*

I spent my student days living in a basement apartment, listening to the unsuccessful piano rehearsals of the landlady’s daughter or the revelation-like TV news jingles. On my wooden bed railing there were stickers of local rock bands that never appeared on a front page. Every night, the cockroaches would come into the kitchen, following the darkness and the hot water in the pipes. There was no time to feel lonely, not even when everybody went to bed, when the red boiler light turned on and off, like a heart which knows all the secrets in the world.

*

I’m running along Vardar, the river follows me, butterflies are flying away, I am erasing the traces of bicycles and starving dogs, uprooting little stones which later children will throw into the water; I am running without looking back, racing with my own fears that flow into the blood of all my unborn children.

*

Fences need to be painted, chimneys need to be cleaned, water taps need to be tightened, door locks need to be changed, windows need to be opened to air the room of the strong parquet lacquer scent. A twig comes into the room, so do children’s voices from the nearest school. There enters the voice of my dead grandfather saying to me, ‘leave the windows open, leave the windows’.

*

At the place where the circus would spread its tent with flags that don’t belong to any country, there is now a building, which if viewed from a distance, looks like a box of matches ready to burst into flames from the evening silence, from the dialectics of the tenants’ thirst for migration, whenever next-door voices screamed while dreaming after midnight, silencing the choral voices’ prayers in the churches and the mosques.

 

 

Translated from Macedonian by Marjan Gjorsheski

Podcast read by Jeremy Killick

 

 

Marjan Gjorsheski graduated in 2010 from the Faculty of Philology “Blaze Koneski” in Skopje from the Department of English Language and Literature with Spanish Language and Literature as a second subject. In July 2009 he assisted at the General Course of Spanish Language and Culture at the University Complutense of Madrid. Marjan Gjorsheski works as a an interpreter at seminars and workshops, and also as a translator of literary texts from Spanish and English to Macedonian and vice versa.