De man die bomen omarmde

El hombre que abrazaba a los árboles

Use Lahoz

Use Lahoz

Use Lahoz (Spanje, 1976) debuteerde in 2005 met de roman Leer del revés, waarmee hij op het Festival du premier roman de Chambéry in de prijzen viel. In 2009 verscheen Los Baldrich dat zowel bij critici als het grote publiek lof oogstte en waarvoor hij de Nuevo Talento FNAC Award in ontvangst mocht nemen. Zijn derde roman, La estación perdida (2011) won de Ojo Critico Award 2012. Het boek verscheen in het Nederlands als De Dromer. Lahoz publiceerde ook twee dichtbundels: Envío sin cargo (2007) en A todo pasado (2010). In 2012 schreef hij samen met Josan Hatero de jeugdroman Volverán a por mí, die de La Galera Young Readers prijs won. Zijn recentste roman, El año en que me enamoré de todas (2013) werd bekroond met de prestigieuze Primavera Novel Award 2013. Momenteel geeft Lahoz lez in Spaanse Cultuur aan de SciencesPo Universtiteit in Parijs.

Close

Hasselt-Genk Alle citybooks

Download de ePub-versie Print

El hombre que abrazaba a los árboles

Listen to the audiobook, read by the author.


Para Joris Plu


Todo depende del azar, incluso la memoria. El pasado es insondable y a veces generoso. Esta mañana iba a casa de Victoire por la rue Montorgueil y al doblar la esquina en la rue Mandar me ha asaltado la imagen de Anquetil escalando el Tourmalet. Ahí estaba el gran corredor, su esfuerzo arrugado en un poster descolorido, la frente humedecida por la tenacidad. He sentido su mirada y el peso de su brega contra los pedales ha repercutido sobre mis rodillas. Hay imágenes que están a favor del recuerdo y esta me ha hecho retroceder en el tiempo como si siete años cupieran en un día. Mi memoria ha iniciado un descenso y me ha devuelto a Hasselt. Me acerco a los treinta y no sé bien a dónde quiero ir ni cómo ni con quién, pero no creo que los ciclos vitales vengan determinados por la edad. Son ciertas experiencias fundacionales las que te cambian la vida.


*


Una semana antes de ir a Bélgica celebré mi 21 aniversario. Entonces vivía para la bicicleta. Lo hacía desde que era niño. Corría en el Club Ciclista de mi barrio. Nadie de mi entorno hacía ciclismo pero yo, por deseo de mi madre, obsesionada en que practicara deportes, me fui animando hasta federarme. El nuestro era un equipo serio, nuestro entrenador había destacado como ciclista profesional gracias a un sprint explosivo y lograba inculcarnos sus ideas.

A los quince años me desestabilizó la separación de mis padres. Mi madre conoció a otra persona y se mudó de ciudad. Su nueva pareja trabajaba con ella, mesa con mesa. Eran funcionarios del estado y en Lausana ganaban más. Se fueron juntos a Suiza. Me descentré en los estudios, me quedé sin punto de referencia. La bicicleta me mantuvo a flote. Mi padre cayó en una profunda depresión y sólo mis carreras conseguían sacarle de ella. Nunca me había acompañado a las competiciones y de pronto me dedicaba todo su tiempo. Empezó a exigir a su único hijo. Puede que en él pesara el arrepentimiento de no haberme hecho mucho caso.

Cualquiera que guste de andar en bicicleta sabe que es el primer elemento de tu independencia. Cuando eres niño tu padre compra una con ruedas pequeñas para que no te caigas. Tras unos días de pruebas las quita y te sube con tiento. Entonces te acompaña un trecho sujetando sillín y manillar hasta que tomas suficiente impulso de carrera y te suelta. Te sientes, por primera vez, independiente. Es como si la bicicleta fuera, sin darte cuenta, tu primer instrumento de libertad.

Sus impertinencias aumentaban. Tal vez sintiera que me había quedado con él porque mi madre no me quiso llevar. Con su actitud conseguía que me encerrara más en mí mismo. De vuelta de los entrenamientos me recriminaba no haber atacado a este compañero o al otro. Al terminar alguna competición denunciaba lo tarde que había empezado a esprintar. Y en casa, durante la comida (él apenas probaba bocado después de una carrera) no hablaba de otra cosa que no fueran la velocidad, la crono, la escalada.

Instruirme en la bicicleta se convirtió en mi única meta. En dos años mejoré mi técnica y mi capacidad de esfuerzo. A los veintiún años debía definirme. O me hacía profesional o lo dejaba. Mi sueño era ser ciclista. Se lo debía a mi madre, que se empeñó en comprarme la primera bicicleta. Cada vez entrenaba más. Me matriculé en Derecho por hacer algo. Iba a remolque porque mi prioridad era el ciclismo. En la universidad conocí compañeros que se iban de Erasmus y volvían contando aventuras y viajes. Yo no me había movido de Barcelona y los fines de semana los empleaba en competir. Claro que había salido alguna vez de fiesta, pero no era mi objetivo. Mi cabeza era un hervidero de mapas mentales y deseos contenidos. Desde que mi madre se fue un excedente de responsabilidad se apropiaba de mí.


*


Así llegó la oportunidad de participar en una carrera internacional donde se disputan las famosas clásicas del norte para profesionales. Ir a Hasselt era emocionante. Había crecido escuchando hablar del Tour de Flandes, de la Flecha Valona, la Lieja-Bastoña-Lieja y de ciclistas que admiraba como Marc Wauters, el soldado.

De hecho, un tío de mi madre había vivido allí durante la posguerra. En España no había nada que hacer y encontró trabajo en las minas de Genk. Estuvo de 1959 a 1962, un tiempo que le dejó huella. Volvió a Barcelona con un foulard en el cuello, cargado de francos y hablando maravillas de Genk y de Hasselt, igual que el combatiente que vuelve de una guerra y habla del frente con pasión porque es la única aventura de su vida. Así regresó el tío Pascual, envejecido, flaco y con tos crónica, pero feliz. La necesidad inventa lo que haga falta y enciende el fuego con lo primero que encuentra. Mi madre recordaba que a su regreso trajo unos oculares de plástico a través de los que podías ver chicas en bikini tostándose al sol en actitud malandrina. Con una pequeña rueda pasabas de imagen, clic, para ver a las mismas chicas en otra posición. Y contaba que la legión masculina de la escalera y de inmuebles vecinos hacía cola por las tardes para entrar en casa y presenciar aquel espectáculo. El tío Pascual se sentía dueño de un secreto que a ojos de los demás le hacía ser importante. A todos les hablaba de italianos con los que había compartido tajo y borracheras. Con actitud enajenada decía palabras como ñoquis, cuore, pizza, stuzzicadenti... “fíjte tú, Isabel -le decía a mi madre cogiendo un palillo- esto lo llaman stuzzicadenti... no me jodas... sólo a un italiano se le puede ocurrir un nombre tan raro...” Contaba que sus amigos italianos y él habían cortejado a muchachas flamencas, rubias y voluptuosas, pero que se había enamorado sólo de una: Simona de Palma, una italiana obscenamente bella cuyo retrato ocupaba lugar preferente en su cartera. Con dos copas de más tarareaba una canción, “Marina, Marina, Marina... ti voglio al più presto sposar...” con tal entusiasmo que nadie sabía si había estado en Bélgica o en Italia.

Cuando los domingos venía a comer y mi madre le sacaba una cerveza, se sujetaba la cabeza con las dos manos y decía:

-Esto no es cerveza... si supieras las cervezas que hay en Hasselt... un día habrá alguien que la mezclará con fruta... yo no lo veré, pero tu hijo a lo mejor sí.

Si durante la comida mi madre sacaba patatas fritas para acompañar la carne, no lo podía evitar:

-Esto no son frites, si supieras las frites que hay en Genk... un día alguien inventará el museo de la patata frita... yo no lo veré, pero tu hijo igual sí.

Y cuando, con el café, mi madre le sacaba unas galletas con chocolate, otra vez:

-Esto no es chocolate... si supieras los speculoos y el chocolate que hay en Hasselt... un día alguien lo mezclará con la coca-cola... yo no lo veré, pero tu hijo a lo mejor sí.

Conocía Hasselt a través de mi madre, que a su vez lo conocía por su tío. A veces nos hacemos la idea de un lugar por voces de otros. Luego el tío empezó a decaer. La pensión que tenía, parte de la cual venía de Bélgica, le bastó para pagarse el entierro antes de morir. Decía mi madre que, en las últimas visitas que le hizo al hospital, postrado en la cama, sólo hablaba de Hasselt y de Genk y pronunciaba palabras extrañas: worsten, broodje, bakker, frisdranken. Había vivido 77 años. Solo dos en Bélgica, pero lo único que recordaba eran las minas, las visitas a Hasselt, las fiestas, la cerveza. Tenía carbón de Genk incrustado en sus pulmones, imborrable como la nostalgia. Habría trabajado como una bestia pero su última palabra no fue una queja, sino Simona de Palma. Mi madre me dijo que no era Genk lo que añoraba, sino a sí mismo con veintiún años. Llega un momento en la vida en que se añoran las inclemencias, la pobreza e incluso el hambre.

Yo llegué a Hasselt con la misma edad con la que mi tío había ido a Genk. Pero no para ir de fiesta o aprender idiomas. No fui para enamorarme o para pasar desgracias. Vine a convertirme en el mejor ciclista que pudiera ser. Mi padre no pudo acompañarme. Antes de salir me dijo:

-Vuelve campeón, sólo te pido eso. No me des más disgustos.


*


El viaje en autocar duró veinticuatro horas. Llegamos un 4 de abril de 2007. Era una ciudad pequeña con muchas tiendas y estudiantes a los que no entendía. Nos alojamos en el hotel De Groene Hendrickx. Compartía habitación con Edu, un chico pegado a un mando a distancia. Después de descansar salimos a rodar un rato. Era un paisaje con más zonas verdes de las que estaba acostumbrado.

La carrera tenía 110 kilómetros. Empezaba en Hasselt, pasaba por varios pueblos y ciudades aledañas, incluida la holandesa Maastricht, y acababa en Genk. El entrenador nos planteó la estrategia: yo salía como jefe de filas. Mis compañeros tendrían que trabajar para mí y conseguir que llegara un grupo poco numeroso a los exigentes muros del final. Allí, yo me la jugaría.

Se salía en Kolonel Dusartplein. Era día de mercado. Predominaban verduras, sobre todo inmensos espárragos blancos. Me llegó olor de patatas fritas. Pese a la solidez del aire y el exceso de polen de la primavera me sentía bien. Me habían dado una responsabilidad extraordinaria. Pensé en mi padre y no sentí nada de nostalgia. Estando solo demostraría mejor mi mérito.

Empezó la carrera. Los primeros kilómetros transcurrieron con normalidad y a buen ritmo. No fue hasta el kilometro 30 que empezaron los primeros y tímidos ataques del Skyteam. El pelotón era un cambalache de idiomas. Recibía instrucciones de mi entrenador por radio: rueda en cabeza, cuidado con los abanicos, quedan diez para el puerto...

Miraba el asfalto. Mi equipo trabajaba bien. La carrera se desplegaba y yo esperaba mi momento. En el kilómetro noventa recibí la orden de apretar. Llegaban los muros duros y la parte decisiva. Me levanté del sillín y empecé a tirar. Me sentía importante. Veía la calzada ancha. Aguanté unos minutos erguido. Dosificaba energía. Me coloqué en cabeza. Desde el coche, mi entrenador no dejaba de animarme.

Tras un remonte detecté que algo fallaba. Lo que hacía unos metros parecía sencillo, me costaba. Mis piernas flaqueaban. Tardé poco en entender que me estaba viniendo abajo. El pelotón me adelantaba y no podía seguir su ritmo. En cuestión de segundos, del sonido de los tubulares rodando por el asfalto, de las bocinas de los coches sonando para abrirse paso entre los corredores descolgados y los directores de equipo dando órdenes a gritos con medio cuerpo por la ventanilla, pasé al silencio más terrible. Sólo oía mis latidos y mi respiración. El paisaje se me caía encima. Maldije la carretera. Me fui quedando atrás hasta que perdí de vista a los coches de equipo y con ellos la carrera de mi vida.

-Vamos, vamos -oí que me decía un hombre desde su coche.

La angustia me ahogaba. Mis pedaleadas eran cada vez más largas.

-Vamos, venga, tú puedes... -me repetía en un español mezclado con italiano desde el coche escoba.

El jefe de filas desfondado: una vergüenza demasiado grande. Deseé perderme en uno de los senderos o, mejor aún, caer por un precipicio. No entendía cómo podía sufrir semejante desplome. Aquel repechón me vino grande y me vi obligado a parar hasta que caí de la bici.

Cuando me incorporé vi a un señor con sobrepeso. Era calvo y llevaba una gafas con un cordel rodeando el cuello. Vestía pantalones azul marino y camisa blanca. Al andar se le abrían ligeramente los pies.

-¿Qué te ha pasado, chico?

Él se agachó a coger mi bicicleta.

-Pero hombre, no te pongas así.

No me salían las palabras. En la garganta se me acumulaba saliva, mucosidad y rabia. Sentí un profundo desprecio hacia mí.

-Sube, sube, vamos in macchina.

No quería ir en el coche escoba. No podía enfrentarme al ultraje de ser visto por mi entrenador y mis compañeros. Le pedí esperar y me entendió a la primera.

-Tranquilo, tranquilo...

Mis piernas temblaban y creía que mis rodillas eran de plástico y de un momento a otro se iban a doblar. Desfallecido me abracé a él dejándole el hombro empapado.

-Tranquilo, questo pasa, a veces -decía golpeándome la espalda.

Al cabo de un rato me subí al coche. Hicimos el camino a veinte por hora.

-Era mi día -fue lo que pude decir antes de contarle.

Me dejó hablar y, cuando terminé, estuvo un rato en silencio, analizando mis palabras.

-A mí también me pasó hace muchos años algo parecido. Y aunque creas que se acaba el mundo, no es cierto. Yo soñaba con ser profesional, pero aprendí a disfrutar de la bicicleta al día siguiente de dejar el ciclismo de competición. ¿Cuántos árboles has visto hoy?

-Ninguno -respondí.

-Sólo has mirado al asfalto. Así no se puede ver. Si tenemos ojos es para mirar alrededor. No solo abajo. Hay robles, hayas, olmos... Si tuviéramos ojos en la nuca sería comprensible mirar atrás, pero sólo los tenemos en la cara, hay que mirar adelante. No todo es competición.

-Mi padre me va a matar.

-Lo único que quiere un padre es que su hijo no sufra.

Al entrar en Genk por Weg naar As vi un restaurante que encendió mi memoria: Trattoria De Palma.

-¿Cuántos años tienes? -me preguntó.

-Veintiuno.

Asintió al tiempo que arrugaba la frente.

-¿Sabes qué te digo?

-Qué...

-Que si quieres luego vienes a cenar a casa, así conocerás a mi mujer y a uno de mis hijos. Mi suegro era de Vigo, por eso yo hablo español, y ella también.

Le conté entonces la historia del tío Pascual.

-No era fácil. Ningún belga trabajaba la mina. Sólo italianos, españoles, algún polaco. Muchos marcharon. Mi suegro es de los que se quedaron. Aprendieron una nueva cultura y les dieron educación a sus hijos. Cuando cerraron las minas, algunos montaron restaurantes. Luego en los noventa llegaron los turcos... En fin, el que se fue no quiso irse y el que se quedó soñó durante años con haberse ido.

-¿Usted es de aquí?

-Nací en Hasselt, pero vivimos en Genk hasta los dieciocho, mi padre era maestro en el Sint-Michiels. Además me casé con una buena mujer de Genk y vengo cada día muchas veces. Se dice que nunca verás ciudades tan cercanas y tan diferentes, pero para mí son la misma, ya ves, doce kilómetros. Diez minutos de coche, quince de tren, veinte en autocar, y dos horas en barco si quieres ir por el canal.


*


En la puerta del hotel estaba mi entrenador. Mordía la esquina de un portafolios y se leía inquietud en su rostro. Dijo que me duchara y me relajara, hablaríamos mañana.

Avisé a Edu de que no cenaba en el hotel con el resto. Supuso que tendría el estómago cerrado, como ocurre tras una despiadada derrota. A las siete menos cinco bajé. El señor del coche ya esperaba.

-Es aquí al lado, en Hasselt todo está cerca.

Caminamos por Zuivelmarkt y, al pasar por la catedral de San Quintín, sonaron las siete:

-Mira ese carillón, hay cuarenta y siete campanas. Es imposible no oírlo... También tenemos un jardín japonés que nos dieron los de Itami. Si quieres ir a Japón no hace falta coger el avión, con cinco euros es suficiente. ¿Has estado en Japón?

-No -respondí riendo.

-Yo sí, en Itami. Mucha agua, mucha meditación... muy bonito.

Las terrazas de la Grote Markt estaban abarrotadas. Imaginé que encontraba a mi madre con su pareja en una de ellas. Les gustaba mucho salir a cenar. Algo que yo nunca hacía con mi padre.

-Es lo que tiene la primavera en Hasselt, hay que dejarse ver. No creas que van a una boda, son así. Nosotros somos más austeros, debe estar en los genes, venimos de Genk. Aquí nos gusta el Broodhuys, lo tradicional, el lugar más agradable que haya inventado un hombre para tomar café. A mí me tira el campo, pasé los veranos en una pequeña aldea. Si tuvieras tiempo mañana te llevaría a Bokrijk, es lo más parecido a mi infancia. Teníamos un árbol en la puerta de casa, me gustaba abrazarlo, ¿tú abrazas a los árboles?

-No -dije, pensando en si abrazaba algo.

-Yo sí -dijo- me enseñó mi abuelo. A veces lo veía por la ventana abrazado al árbol. Una vez le pregunté por qué lo hacía y me dijo: él tiene más de cien años, mira como resiste, así quiero ser yo. Desde entonces hago lo mismo. Cuando estoy triste abrazo un árbol del bosque que me guste, noto su fuerza, respiro hondo y doy gracias.

Sentí satisfacción por estrenar una ciudad bajo el cielo tan claro. Entramos en Havermarkt y aprecié una colección de fachadas portentosas. Giramos tras la oficina de correos.

-Antes los telégrafos tenían poesía, ahora son tiendas -dijo sacando una llave del bolsillo- ¿En Barcelona no pasa lo mismo?

-Sí, sí, también.

Así entramos en un portal. Para mi sorpresa, era una casa. Avanzamos un pasillo, a la derecha había una escalera.

-Mira, ahí está Marisa, mi mujer.

Me asomé a la cocina y una señora me tendió la mano. Era muy morena, ancha de caderas. Llevaba un delantal rojo con un croquis de la Alhambra de Granada.

-Hola, guapo, ¿de dónde eres? -dijo en perfecto español pasado por acento gallego.

-De Barcelona.

-Ah, mira, un catalán... muy bien. Pasad a la mesa, que ya está puesta, ahora os llevo la cena, ¿tienes hambre?

-Un poco.

Entre ellos hablaban neerlandés. Me dejé guiar hasta un salón con suelo de madera. Unos sofás bordeaban una pequeña mesa y más adelante había otra rodeada de sillas. Sobre un bufete destacaban fotografías de una pareja de niños en distintas edades y, en blanco y negro, la de un joven ciclista levantando un ramo de flores como vencedor de una etapa.

-Le he explicado lo que te ha pasado... -el señor me puso sobre aviso.

Se oyó descender a alguien a toda prisa por las escaleras. Era un chaval de unos quince años. La irrupción del acné definía su cara. Al verme, bajó la cabeza. Dijo algo a su madre en la cocina y se fue.

-Es nuestro hijo Jan, está en la edad del pavo... es tímido, como su madre... Marisa, kun je me de wijn brengen alsjeblieft? En is er nog tortilla over van gisteren? Sabes qué, a mi la tortilla de patatas me gusta más al día siguiente. A ella le gusta recién hecha... ¿y a ti?

-A mí de todas las maneras.

-Es lo mejor que hizo mi suegra: enseñar a mi mujer a hacer la tortilla de patatas.

La señora Marisa dejó sobre la mesa un plato con media tortilla. Sirvió una sopa de espárragos que acompañó de pan y mantequilla. Al hombre le gustaba mucho hablar.

-También tenemos una hija de veinte, ahora está de Erasmus en Granada, como sabe español decía que era lo más apropiado. Hace letras, todo el día está leyendo. Dice que le gustaría ser profesora, lo que yo no pude ser -Hablaba de ella con admiración- Si podemos iremos a verla antes del verano, ¿tú has estado en Granada?

-No -respondí.

-Nosotros tampoco....

-¿Quieres vino?

-No, no bebo.

Frunció el ceño mientras se llenaba su vaso.

-Ya beberás, espero... Mi suegro decía: nunca te fíes de quien no beba vino ni de quien lleve bastón sin ser cojo. Aquí se bebe mucha cerveza, pero yo bebo vino. Nos enseñó mi suegro. También tuvieron culpa los italianos, que traían un fragolino espumoso del Véneto. Eran otros tiempos, qué bailes organizaban italianos y españoles. Marisa empezó sirviendo en casa de un patrón de Genk, en Winterslag. Luego entró como camarera. Y una vez en Hasselt ya de cajera en el Spar, aquí abajo.

-¿Y usted? -pregunté.

-¿Yo? yo soy chófer del autobús número 45 que une Genk y Hasselt. Cada día voy y vengo doce veces desde hace treinta y dos años. Primero lo hacía en bicicleta y ahora en autobús. Nos conocimos por eso. Iba a Genk cada día para entrenar y la veía en la terraza de La Dolce Vita. Me gustaba tanto que cada tarde me sentaba allí. ¿Qué quieres tomar? Me preguntaba. Nada, agua del grifo. Dice Paolo que no hay agua del grifo, solo de botella, con gas o sin gas, me respondía. Dile a Paolo que no quiero nada. Regresaba: dice Paolo que te vayas, que no puedes ocupar la terraza sin consumir. Dile a Paolo que me iré cuando quiera, que no me canso nunca de mirarte, y que volveré mañana a la misma hora para pasar la tarde. Y volvía al día siguiente, y al otro, y al otro, y al otro. Hasta que Paolo, de tanto que me odiaba, se hizo mi amigo y Marisa mi novia, ¿te acuerdas?

Ella asintió sonriendo, luego puso la mano derecha sobre la suya.

-Más tarde vi que no servía para el ciclismo profesional, pero gracias al intento conocí a Marisa, que es lo mejor que me ha pasado. La vida es larga y hay que ir despacio. No hay que rendirse, hay que estar atento...

-¿Y las minas ya no funcionan?

-Qué va... cerraron en el 88. Ahora han inaugurado unos cines, una escuela de diseño y un centro cultural. Dice nuestra hija que cuando vuelva le gustaría trabajar ahí... Es curioso, en el lugar donde se dejó la vida mi suegro, a lo mejor llevaré un día a mis nietos para que se diviertan viendo películas...

-¿Murió en una explosión? -pregunté.

Entonces miró a su mujer. Con la mirada le dijo sigue, sigue:

-Fue en una manifestación, en las huelgas del 65. Él era de los activistas. Dispararon y estaba delante. Ya vino aquí siendo de la CNT.

Marisa se secó los ojos con la servilleta y se levantó. Al momento sacó unos postres de chocolate. Seguimos escuchando a su marido, que hablaba como si lo necesitara:

-Te voy a contar una cosa que le pasó a mi abuelo. En la Primera Guerra Mundial, tras cuatro días sin comer escondido en el monte, salió con su regimiento a un camino asfaltado. Hacía un sol de justicia y no tenían municiones. La guerra los estaba carcomiendo por dentro y por fuera. Restos de bombardeos y escombros. En mitad del camino, uno del batallón atisbó algo y dijo asombrado:

-Mirad, mirad, .... -y se arrodilló- Nadie dijo una palabra, todos se detuvieron y observaron una minúscula flor que se abría paso humildemente por una rendija. Hacía tiempo que no reparaban en la envergadura de las pequeñas cosas. Decía mi abuelo que cuando aquel soldado, de rodillas, empezó a llorar, sintió que habían ganado la guerra. Fíjate, a lo mejor por eso acabó abrazando árboles. Termínate el chocolate, haz el favor... Años después un resistente me contó la misma anécdota, así que no sé si le pasó a él de verdad o se lo inventó o se lo contaron, qué más da, la vida a veces obliga a inventar recuerdos, para salvarnos. Yo ahora disfruto más como coche escoba. Sigo conectado pero sin presión, por amor a la bicicleta. El ciclismo es mi deporte, porque uno está solo y depende de su esfuerzo. Ahora muchos prefieren el fútbol, la gente no se comunica, pero el estadio del Genk los une, solo en que gane están de acuerdo...

Llegó la hora de irme. Me despedí de Marisa en el salón:

-Qué pena que te pierdas el Primero de Mayo...

-Vendrá un día para la Fiesta de la Ginebra, pero entonces tendrá que beber.

Él me acompañó a la puerta. Tras estrecharnos la mano añadió:

-El tío de tu madre se volvió por desamor. Un hombre enamorado y correspondido no se va ni de Genk ni del peor destierro. En los planes de esa tal Simona de Palma no entraba, por eso se fue. Hizo bien. Si no entras en los planes de alguien, lo mejor es irse lejos. Pórtate bien con tu padre, anda.

-Una pregunta -llevaba tiempo conteniéndome- ¿Por qué no se hizo profesor como su padre?

Sonrió en el quicio de la puerta, la mano apoyada en el marco.

-La bicicleta... Quería ser profesional a toda costa. Mi padre me decía que estudiara, y en lugar de hacerle caso, me iba a entrenar. Y ya ves... luego era tarde, nos casamos, los hijos, el orgullo...

-¿Cómo se llama usted?

-Joris, toma una tarjeta. Avísame si vuelves como profesional.

-Gracias, señor Joris, muchas gracias por todo.

Caminando por Zuivelmarkt reparé en que era la primera vez que cenaba en otra casa sin mi padre. La gente que se divertía en las terrazas me dio envidia. Había perdido la carrera de mi vida y no me sentía derrotado.

 

 

Download de ePub-versie Print

De man die bomen omarmde


Voor Joris Plu


Alles is afhankelijk van het toeval, zelfs het geheugen. Het verleden is ondoorgrondelijk en soms is het genereus. Die ochtend, op weg naar het huis van Victoire, kwam ik door de rue Montorgueil. Op de hoek met de rue Mangar zag ik plots het beeld voor me van Anquetil die de Tourmalet beklimt. Daar had je de grote renner, zijn voorhoofd bezweet van het zwoegen, met een frons van inspanning op een verbleekte poster. Ik voelde zijn blik op mij rusten en ik voelde de weerslag van zijn gevecht met de pedalen in mijn knieën. Sommige beelden werken herinneringen in de hand en dat beeld voerde me zeven jaar terug in de tijd, alsof het gisteren was. Mijn geheugen stuurde me terug naar het verleden en verplaatste me naar Hasselt. Ik loop nu tegen de dertig en weet niet goed waar ik naartoe wil, of hoe, of met wie, maar ik geloof niet dat je leeftijd bepalend is voor de levensfase waarin je je bevindt. Bepaalde fundamentele ervaringen kunnen je leven een andere wending geven.


*


Een week voor ik naar België vertrok, had ik mijn eenentwintigste verjaardag gevierd. In die tijd was wielrennen mijn leven. Ik koerste al van jongs af aan. Ik was lid van de plaatselijke wielervereniging. In mijn omgeving deed niemand aan wielrennen, maar na ampele overwegingen had ik besloten me aan te sluiten bij een club, daartoe aangezet door mijn moeder, die per se wilde dat ik aan sport deed. We waren een serieuze ploeg, onze coach had zich als profrenner onderscheiden door zijn explosieve sprint en hij slaagde erin ons zijn principes bij te brengen.

Op mijn vijftiende bracht de scheiding van mijn ouders me uit mijn evenwicht. Mijn moeder leerde iemand anders kennen en verhuisde naar een andere stad. Haar nieuwe vriend werkte op hetzelfde kantoor, aan het bureau naast het hare. Ze waren rijksambtenaren, maar in Lausanne konden ze meer verdienen. Ze gingen allebei in Zwitserland wonen. Ik verwaarloosde mijn studie, verloor mijn houvast. De fiets hield me overeind. Mijn vader belandde in een zware depressie waar alleen mijn koersen hem uit konden halen. Vroeger ging hij nooit mee naar mijn wedstrijden, maar nu besteedde hij plots al zijn tijd aan mij. Hij begon veeleisend te worden voor zijn enige zoon. Misschien had hij spijt omdat hij nooit veel naar mij had omgekeken.

Iedereen die fietsen leuk vindt, weet dat het de eerste stap is naar zelfstandigheid. Als je klein bent, koopt je vader een fiets met zijwieltjes, zodat je niet kunt vallen. Na een paar dagen oefenen haalt hij ze eraf en zet je voorzichtig op het vehikel. Eerst loopt hij een eindje met je mee om het zadel en het stuur vast te houden tot je voldoende vaart maakt en daarna laat hij je los. Je voelt je voor het eerst in je leven onafhankelijk. Alsof fietsen je eerste stap op weg naar de vrijheid is, zonder dat je je dat realiseert.

Mijn vader ging zich steeds vervelender gedragen. Misschien voelde hij aan dat ik bij hem was gebleven omdat mijn moeder me niet wilde hebben. Zijn houding zorgde ervoor dat ik meer en meer in mijn schulp kroop. Wanneer we terugkwamen van de training, verweet hij me steevast dat ik die of die makker niet had aangevallen. Na een wedstrijd kreeg ik te horen dat ik de sprint te laat had ingezet. En thuis onder het eten - zelf at hij na een koers nauwelijks - had hij de mond vol over snelheidsritten, tijdritten en beklimmingen.

Goed leren wielrennen werd mijn enige doel. In twee jaar tijd verbeterde ik mijn techniek en mijn prestatievermogen. Op mijn eenentwintigste moest ik een beslissing nemen. Of ik werd profrenner, of ik hield ermee op. Ik droomde ervan om coureur te worden. Dat was ik verplicht aan mijn moeder, die erop had gestaan me mijn eerste fiets cadeau te doen. Ik trainde hoe langer hoe meer. Ik schreef me in voor een rechtenstudie om iets omhanden te hebben. Het was bijkomstig, want wielrennen ging voor. Aan de universiteit had ik vrienden die op Erasmus gingen en bij hun terugkeer verslag uitbrachten van hun avonturen en hun reizen. Ik bleef al die tijd in Barcelona en in het weekend nam ik deel aan wedstrijden. Natuurlijk ging ik ook weleens een keertje uit, maar daar was het me niet om te doen. Mijn hoofd borrelde van de mentale kaarten en de onderdrukte verlangens. Sinds mijn moeder was weggegaan, had ik last van een overdreven verantwoordelijkheidsgevoel.


*


Toen kreeg ik de kans om deel te nemen aan een internationale wielerwedstrijd in het land waar de beroemde klassiekers van het noorden voor profrenners worden verreden. Ik vond het spannend om naar Hasselt te gaan. Ik was opgegroeid met verhalen over de Ronde van Vlaanderen, de Waalse Pijl, Luik-Bastenaken-Luik en over wielrenners die ik bewonderde, zoals Marc Wauters, bijgenaamd ‘de soldaat’.

Dat kwam doordat een oom van mijn moeder daar in de jaren na de Burgeroorlog had gewoond. In Spanje was geen werk en hij kon in de kolenmijnen van Genk aan de slag. Hij werkte er van 1959 tot 1962, een tijd die zijn sporen had nagelaten. Hij keerde terug naar Barcelona met een foulard om zijn hals, bulkend van de franken en vol lof over Genk en Hasselt, zoals een soldaat die terugkeert uit een oorlog enthousiast doet over het front, omdat dat het enige avontuur in zijn leven is. Zo kwam oom Pasqual thuis, verouderd, mager en met een chronische hoest, maar tevreden. Nood maakt vindingrijk en voedt het vuur met het eerste wat hij tegenkomt. Mijn moeder herinnerde zich dat hij bij zijn terugkeer een plastic kijkertje had meegebracht. Daarin zag je meisjes in bikini die in een ondeugende pose lagen te zonnen. Om naar het volgende plaatje te gaan, draaide je aan een wieltje, klik, en dan zag je dezelfde meisjes in een andere houding. Ze vertelde dat het manvolk van ons trappenhuis en de omliggende gebouwen ’s middags massaal in de rij stond om dat spektakel bij ons te komen aanschouwen. Oom Pasqual voelde zich de behoeder van een geheim dat hem in de ogen van de anderen aanzien verleende. Tegen iedereen praatte hij over de Italianen met wie hij had gewerkt en de bloemetjes had buitengezet. Met vervormde stem zei hij woorden als gnocchi, cuore, pizza, stuzzicadenti … ‘Moet je horen, Isabel,’ zei hij tegen mijn moeder terwijl hij haar een tandenstoker liet zien, ‘dat noemen ze stuzzicadenti. Heus waar. Alleen Italianen kunnen zulke rare woorden bedenken.’ Hij vertelde dat zijn Italiaanse vrienden en hij achter wulpse blonde Vlaamse meiden aan hadden gezeten, maar dat hij slechts op één van hen verliefd was geworden: Simona de Palma, een onbetamelijk mooie Italiaanse van wie de foto op een bevoorrecht plekje in zijn portefeuille zat. Als hij een paar glazen te veel op had, begon hij vaak een liedje te neuriën - ‘Marina, Marina, Marina, ti voglio al piú presto sposar’ - met zoveel enthousiasme dat iedereen zich afvroeg of hij nou in België of in Italië had gewoond.

Wanneer hij op zondag kwam eten en mijn moeder een biertje voor hem haalde, greep hij met beide handen naar zijn hoofd en zei: ‘Dit is geen bier. Je moest eens weten wat voor bier ze in Hasselt hebben. Ooit zal iemand op het idee komen om er fruit aan toe te voegen. Ik zal dat niet meer beleven, maar jouw zoon misschien wel.’

Als mijn moeder frietjes serveerde bij het vlees, klonk het steevast: ‘Dit zijn geen frieten. Je moest eens weten wat voor frieten ze in Genk hebben. Ooit zal iemand op het idee komen om een frietmuseum te openen. Ik zal dat niet meer beleven, maar jouw zoon mogelijk wel.’

En als mijn moeder hem bij de koffie chocoladekoekjes voorzette, was het hetzelfde liedje: ‘Dit is geen chocolade. Je moest eens weten wat voor speculaas en wat voor chocolade ze in Hasselt hebben. Ooit zal iemand op het idee komen om chocolaatjes met coca-cola te maken. Ik zal dat niet meer beleven, maar jouw zoon misschien wel.’

Ik kende Hasselt van mijn moeder, die de stad op haar beurt kende via haar oom. Soms maken we ons een voorstelling van een plaats op grond van horen zeggen. Later begon het bergaf te gaan met oom. Van zijn pensioen, dat voor een deel door de Belgische staat werd betaald, kon hij nog voor hij stierf zijn begrafenis bekostigen. Mijn moeder zei dat hij de laatste keren dat ze hem in het ziekenhuis ging opzoeken, in zijn bed over niets anders lag te praten dan over Hasselt en Genk, en dat hij vreemde woorden uitsprak: worsten, broodje, bakker, frisdranken. Hij had zevenenzeventig jaar geleefd, waarvan maar twee in België, maar het enige wat hem was bijgebleven, waren de mijnen, de uitstapjes naar Hasselt, de feestjes en het bier. Even hardnekkig als de nostalgie had het Genkse steenkolengruis zich vastgezet in zijn longen. Hoewel hij had gewerkt als een paard, was het laatste wat over zijn lippen kwam geen klacht, maar een naam: Simona de Palma. Mijn moeder zei dat hij geen heimwee had naar Genk, maar naar zichzelf toen hij eenentwintig was. In het leven komt er een moment waarop je terugverlangt naar tegenspoed, armoede en zelfs naar honger.

Toen ik in Hasselt aankwam, was ik even oud als mijn oom toen hij naar Genk vertrok. Maar ik ging niet om de bloemetjes buiten te zetten of talen te leren. Ik was niet van plan om verliefd te worden of tegenslagen te incasseren. Ik was daar om de allerbeste wielrenner ter wereld te worden. Mijn vader kon niet mee. Voor mijn vertrek had hij gezegd: ‘Kom terug als kampioen, dat is alles wat ik vraag. Stel me niet meer teleur.’


*


De busreis duurde vierentwintig uur. We kwamen aan op 4 april 2007. Hasselt was een kleine stad waar een heleboel winkels waren, en studenten die ik niet verstond. We logeerden in hotel De Groene Hendrickx. Ik deelde een kamer met Edu, een jongen die zapverslaafd was. Na even gerust te hebben gingen we een ommetje maken. In de omgeving was meer groen dan ik gewend was.

Het parcours was honderdtien kilometer lang. De koers begon in Hasselt, kwam door een aantal naburige dorpen en steden, waaronder het Nederlandse Maastricht, en eindigde in Genk. De coach zette de strategie uiteen: ik zou de kopman zijn. Mijn ploegmaats zouden voor mij moeten werken en ervoor zorgen dat een kleine groep de lastige beklimmingen aan het einde zou bereiken. Daar zou ik alles op alles zetten.

De start was op het Kolonel Dusartplein. Het was marktdag. Er werd hoofdzakelijk groente verkocht, vooral kolossale witte asperges. Ik rook de geur van frietjes. Ondanks de zware lucht en de overdaad aan voorjaarspollen voelde ik me goed. Er rustte een bijzondere verantwoordelijkheid op mijn schouders. Ik dacht aan mijn vader, maar heimwee had ik niet. Nu ik hier alleen was, zou mijn verdienste groter zijn.

De koers begon. De eerste kilometers verliepen normaal, in een uitstekend tempo. Pas na dertig kilometer kwamen de eerste, schuchtere aanvallen van SkyTeam. Het peloton was een kakofonie van talen. Mijn coach gaf me aanwijzingen via het oortje: neem de kop, pas op voor waaiers, nog tien kilometer tot de klim …

Ik hield mijn blik op het asfalt gericht. Mijn ploeg leverde goed werk. Het parcours strekte zich voor mij uit en ik wachtte mijn moment af. Na negentig kilometer kreeg ik de opdracht een tandje bij te zetten. Nu kwamen de zware beklimmingen en het beslissende gedeelte. Ik kwam uit het zadel en ging in de aanval. Ik voelde me belangrijk. De brede rijweg lag voor me. Een paar minuten bleef ik op de pedalen staan. Ik doseerde mijn energie. Ging op kop. Vanuit de volgwagen moedigde mijn coach me voortdurend aan.

Na een helling voelde ik dat er iets mis was. Wat me een paar meter terug nog gemakkelijk afging, kostte me nu moeite. Mijn benen verslapten. Ik begreep al gauw dat ik een inzinking had. Het peloton haalde me in en ik kon het tempo niet bijhouden. In een paar seconden verstomde het zoeven van de tubes over het asfalt, het getoeter van de auto’s die zich een weg baanden tussen de achterop geraakte renners en de ploegleiders die half uit het raampje bevelen hingen te schreeuwen, en kwam ik in een angstaanjagende stilte terecht. Ik hoorde alleen nog mijn hartslag en mijn ademhaling. Plots werd ik overweldigd door het landschap. Ik schold op de weg. Ik raakte zo ver achterop dat ik de ploegwagens en de koers van mijn leven helemaal uit het zicht zag verdwijnen.

‘Kom op, joh,’ hoorde ik een man vanuit zijn auto tegen me zeggen.

Ik had het ontzettend benauwd en ging steeds langzamer trappen.

‘Vooruit, kom op, je kunt het,’ herhaalde hij vanuit de bezemwagen, in een met Italiaans doorspekt Spaans.

De kopman die kapot zat: de schande was te groot. Het liefst wilde ik het hazenpad kiezen, of beter nog, door de grond zakken. Ik begreep niet hoe het mogelijk was dat ik zo’n inzinking had gekregen. Die korte klim had me kleingekregen. Ik moest stoppen en viel zelfs van mijn fiets.

Toen ik opkrabbelde, zag ik een man met overgewicht. Hij was kaal, had een bril aan een touwtje om zijn nek en droeg een marineblauwe pantalon en een wit overhemd. Hij liep met de voeten lichtjes uit elkaar.

‘Wat is er gebeurd, knul?’

Hij bukte zich om mijn fiets op te rapen.

‘Ach, jongen, trek het je niet zo aan!’

Ik kon geen woord uitbrengen. Mijn keel zat vol speeksel, slijm en woede. Ik voelde diepe minachting voor mezelf.

‘Kom, stap in, we gaan met de macchina.’

Ik wilde niet in de bezemwagen. Ik kon de schande niet riskeren om door mijn coach en mijn ploegmaats te worden gezien. Ik verzocht hem even te wachten en hij begreep meteen waarom.

‘Rustig maar, tranquilo.’

Mijn benen trilden. Ik had het gevoel dat mijn knieën van plastic waren en ik ieder ogenblik door mijn benen kon zakken. Omdat ik bijna van mijn stokje ging, klampte ik me aan hem vast, zodat zijn schouder kletsnat werd van mijn zweet.

Tranquilo, dat kan gebeuren,’ zei hij, terwijl hij klopjes gaf op mijn rug.

Na een poosje stapte ik in de wagen. We reden met twintig kilometer per uur.

‘Dit moest mijn grote dag worden,’ stamelde ik, en ik begon het uit te leggen.

Hij liet me uitpraten en toen ik klaar was, zat hij een poosje in stilte over mijn woorden na te denken.

‘Jaren geleden is mij ook zoiets overkomen. Op zo’n moment denk je dat de wereld vergaat, maar dat is heus niet zo. Ik droomde ervan profrenner te worden, maar ik begon fietsen pas leuk te vinden de dag nadat ik de wielersport had opgegeven. Hoeveel bomen heb je vandaag gezien?’

‘Geen enkele,’ antwoordde ik.

‘Je hebt alleen naar het asfalt gekeken. Zo zie je niets. Als we ogen hebben, dan is dat om naar de omgeving te kijken. Niet alleen naar de grond. Er zijn eiken, beuken, olmen … Als we ogen in onze rug hadden, dan zou het vanzelfsprekend zijn dat we achteromkeken, maar we hebben er alleen in ons hoofd, dus we moeten vooruitkijken. Er is meer op de wereld dan competitie.’

‘Mijn vader vermoordt me.’

‘Het enige wat een vader wil, is dat zijn kind niet lijdt.’

Toen we Genk binnenreden via de Weg naar As, zag ik een restaurant dat een herinnering bij me wakker maakte: Trattoria De Palma.

‘Hoe oud ben je?’ vroeg hij me.

‘Eenentwintig.’

Hij knikte en fronste het voorhoofd.

‘Weet je wat?’

‘Nou?’

‘Als je wilt, mag je vanavond bij mij thuis komen eten, dan kun je kennismaken met mijn vrouw en een van mijn kinderen. Mijn schoonvader was afkomstig uit Vigo, vandaar dat ik Spaans spreek, en zij ook.’

Toen vertelde ik hem de geschiedenis van oom Pasqual.

‘De mijnwerkers hadden het niet gemakkelijk, weet je. Er werkten geen Belgen in de mijnen. Alleen Italianen, Spanjaarden en hier en daar een Pool. Velen vertrokken weer. Mijn schoonvader was een van degenen die bleven. Ze maakten zich een andere cultuur eigen en lieten hun kinderen studeren. Toen de mijnen gesloten werden, openden sommigen een restaurant. Later, in de jaren negentig, kwamen de Turken. Afijn, de een ging weg, maar wilde liever blijven, en de ander bleef, maar wenste nog jaren dat hij weg was gegaan.’

‘Komt u hiervandaan?’

‘Ik ben in Hasselt geboren, maar ik heb tot mijn achttiende in Genk gewoond. Mijn vader was onderwijzer op de basisschool Sint-Michiel. Bovendien ben ik getrouwd met een aardige vrouw uit Genk en ik kom daar verschillende keren per dag. Er wordt gezegd dat er geen twee steden bestaan die zo dicht bij elkaar liggen en toch zo verschillend zijn, maar voor mij zijn ze hetzelfde. Je ziet het, het is maar twaalf kilometer. Tien minuten met de auto, vijftien met de trein, twintig met de bus en twee uur met de boot, als je over het kanaal wil gaan.'


*


Mijn coach wachtte bij de ingang van het hotel. Hij beet op het hoekje van een schrijfmap en op zijn gezicht stond bezorgdheid te lezen. Hij zei dat ik een douche moest nemen en me wat ontspannen, we zouden morgen wel praten.

Ik vertelde Edu dat ik niet met de anderen in het hotel mee zou eten. Hij dacht vast dat mijn maag in de knoop zat, zoals wel vaker gebeurt na een verpletterende nederlaag. Om vijf voor zeven ging ik naar beneden. De man van de bezemwagen stond al te wachten.

‘Het is niet ver, in Hasselt is alles vlakbij.’

We liepen over de Zuivelmarkt en toen we langs de Sint-Quintinuskathedraal kwamen, sloeg de klok zeven.

‘Moet je dat carillon eens zien, er zijn zevenenveertig klokken. Je kunt er niet naast horen. We hebben ook een Japanse tuin, een cadeautje van de inwoners van Itami. Als je naar Japan wilt, hoef je geen vliegtuig te nemen, het kost maar vijf euro. Ben je ooit in Japan geweest?’

‘Nee,’ lachte ik.

‘Ik wel, in Itami. Veel water, veel contemplatie … Heel mooi.’

De terrasjes op de Grote Markt zaten overvol. Ik verbeeldde me dat ik mijn moeder met haar vriend daar ergens zag zitten. Ze gingen graag uit eten. Iets wat mijn vader en ik nooit deden.

‘Zo gaat dat in Hasselt in het voorjaar: je moet je laten zien. Je moet niet denken dat ze naar een bruiloft gaan, ze zijn gewoon zo. Wij Genkenaren zijn bescheidener, het zal wel in de genen zitten. Wat wij hier leuk vinden, is Het Broodhuys, een traditionele gelegenheid en de gezelligste plek om koffie te drinken die de mens ooit heeft bedacht. Ik hou van het platteland, ik heb de zomers altijd in een dorpje doorgebracht. Als je morgen tijd had, zou ik je meenemen naar Bokrijk. Dat doet me ontzettend aan mijn kindertijd denken. Voor ons huis stond een boom, die omarmde ik graag. Omarm jij soms bomen?’

‘Nee,’ zei ik, terwijl ik me afvroeg of ik ooit al eens iets had omarmd.

‘Ik wel,’ zei hij. ‘Dat heeft mijn opa me geleerd. Soms zag ik hem door het raam staan, met zijn armen om een boom geslagen. Op een dag vroeg ik hem waarom hij dat deed. Hij zei: “Die boom is meer dan honderd jaar oud en kijk eens hoe hij standhoudt, zo wil ik ook zijn.” Sindsdien doe ik dat ook. Als ik verdrietig ben, omarm ik in het bos een boom die me bevalt. Ik voel zijn kracht, haal diep adem en word door dankbaarheid overstelpt.’

Ik was blij dat ik de stad onder zo’n blauwe hemel kon verkennen. We liepen de Havermarkt op en ik zag een verzameling prachtige gevels. Voorbij het postkantoor sloegen we een zijstraat in.

‘Vroeger hadden telegraafkantoren iets poëtisch, nu zijn het winkels,’ zei hij, terwijl hij uit zijn zak een sleutel opdiepte. ‘Is dat in Barcelona niet ook zo?’

‘Jazeker.’

We kwamen in een portaal. Tot mijn verbazing stonden we in een huis. We deden een stapje naar voren, rechts was een trap.

‘Kijk, daar heb je Marisa, mijn vrouw.’

Ik liep de keuken in en een vrouw gaf me een hand. Ze was erg donker en had brede heupen. Ze droeg een rood schort met een afbeelding van het Alhambra in Granada.

‘Dag, knapperd, waar kom jij vandaan?’ zei ze in foutloos Spaans met een licht Galicisch accent.

‘Uit Barcelona.’

‘Kijk eens aan, een Catalaan. Mooi zo. Ga maar aan tafel, er is al gedekt. Ik breng het eten zo meteen. Heb je trek?’

‘Een beetje wel.’

Onder elkaar spraken ze Nederlands. Ik liet me meetronen naar een huiskamer met een houten vloer. Rond een tafeltje stonden een paar sofa’s en wat verderop had je nog een tafel met stoelen eromheen. Op een dressoir prijkten foto’s van een stel kinderen op verschillende leeftijden en een kiekje in zwart-wit, van een jonge wielrenner die een bos bloemen omhoogstak na het winnen van een etappe.

‘Ik heb haar verteld wat er is gebeurd,’ waarschuwde de man me.


We hoorden iemand de trap afstormen. Het was een jongen van een jaar of vijftien. Zijn gezicht werd ontsierd door jeugdpuistjes. Toen hij me zag, sloeg hij zijn ogen neer. Hij ging iets tegen zijn moeder in de keuken zeggen en maakte weer dat hij wegkwam.

‘Dat is onze zoon, Jan, hij zit in de puberteit. Hij is verlegen, zoals zijn moeder. Marisa, kun je me de wijn brengen alsjeblieft? En is er nog tortilla over van gisteren? Ik vind aardappelomelet van de dag ervoor lekkerder, moet je weten, maar zij heeft hem liever vers. En jij?’

‘Ik vind hem altijd even lekker.’

‘Dat is het beste wat mijn schoonmoeder ooit heeft gedaan: mijn vrouw aardappelomelet leren maken.’

Marisa zette een schaal met een halve tortilla op tafel. Ze diende aspergesoep op met brood en boter erbij. Haar man was een echte kletskous.

‘We hebben ook een dochter van twintig. Ze zit nu in Granada, voor een Erasmusjaar. Aangezien ze Spaans spreekt, vond ze dat het meest voor de hand liggen. Ze studeert letteren, ze zit de godganse dag te lezen. Ze zegt dat ze leerkracht wil worden, iets wat mij niet is gelukt.’

Hij sprak vol bewondering over haar.

‘Als we kunnen, gaan we haar nog voor de zomer opzoeken. Ben jij ooit in Granada geweest?’

‘Nee,’ antwoordde ik.

‘Wij ook niet.’

‘Wil je wijn?’

‘Nee, ik drink niet.’

Hij fronste het voorhoofd, terwijl hij zijn eigen glas volschonk.

‘Ik hoop dat je daar nog van terugkomt. Mijn schoonvader zei altijd: “Vertrouw nooit iemand die geen wijn drinkt of met een stok loopt zonder mank te zijn.” Hier drinken ze veel bier, maar ik drink liever wijn. Dat heeft mijn schoonvader ons geleerd. Het komt ook door de Italianen. Die hadden een mousserende fragolino uit Veneto meegebracht. Het waren andere tijden. Wat een feesten gaven de Italianen en de Spanjaarden toen! Marisa werkte eerst als dienstmeisje bij een van de bazen van de mijn van Genk, in Winterslag. Daarna is ze als serveerster begonnen. En zodra we in Hasselt woonden als caissière bij de Spar, een eindje verderop.’

‘En u?’ vroeg ik.

‘Ik? Ik ben buschauffeur op lijn 45, tussen Genk en Hasselt. Al tweeëndertig jaar rijd ik twaalf keer per dag heen en weer. Eerst met de fiets en nu met de bus. Zo hebben mijn vrouw en ik elkaar leren kennen. Ik ging iedere dag in Genk trainen en ik zag haar op het terras van La Dolce Vita. Ik vond haar zo leuk dat ik daar iedere middag ging zitten. “Wat wil je drinken?” vroeg ze me. “Niets, een glas leidingwater,” zei ik. “Paolo zegt dat we geen leidingwater hebben, alleen flessenwater, met of zonder prik,” antwoordde ze. “Zeg tegen Paolo dat ik niets hoef.” Ze kwam terug: “Paolo zegt dat je moet ophoepelen en dat je niet op het terras mag blijven zitten als je geen consumptie neemt.” “Zeg tegen Paolo dat ik ophoepel wanneer ik dat zelf wil, dat ik er geen genoeg van krijg om naar jou te kijken en dat ik morgen op hetzelfde tijdstip terugkom en hier de hele middag zal blijven zitten.” En de volgende dag was ik er weer, en de volgende, en de volgende, en die daarop. Tot Paolo, die eerst zo’n hekel aan me had, mijn vriend werd en Marisa mijn vriendinnetje. Weet je nog?’

Ze glimlachte bevestigend en legde haar rechterhand op de zijne.

‘Later begreep ik dat ik niet deugde voor beroepsrenner, maar dankzij mijn poging leerde ik Marisa kennen en dat is het beste wat me ooit is overkomen. Het leven is lang en we kunnen het maar beter kalmpjes aan doen. We mogen ons niet gewonnen geven. En we moeten uit onze doppen kijken …’

‘Zijn de mijnen nog in gebruik?’

‘Welnee, ze zijn in 1988 gesloten. Nu zitten daar een paar bioscopen, een designacademie en een cultureel centrum. Onze dochter zegt dat ze daar na haar studie graag zou willen werken. Gek is dat, misschien zal ik mijn kleinkinderen ooit meenemen naar de plek waar mijn schoonvader het leven heeft gelaten, om er voor hun plezier naar een film te gaan kijken.’

‘Is hij omgekomen bij een explosie?’ vroeg ik.

Hij keek even naar zijn vrouw. Met een blik beduidde ze hem door te gaan.

‘Tijdens een demonstratie, bij de stakingen in 1965. Hij was een van de actievoerders. Er werd geschoten en hij liep voorop. Hij was als lid van de anarchistische vakbond CNT naar België gekomen.’

Marisa droogde haar tranen met haar servet en stond op van tafel. Ze kwam meteen terug met een chocoladetoetje. We luisterden nog steeds naar haar man, die praatte alsof hij zijn ei kwijt moest: ‘Ik zal je iets vertellen dat mijn opa is overkomen. Tijdens de Eerste Wereldoorlog, nadat hij zich vier dagen zonder eten in de bergen had verscholen, kwam hij met zijn regiment op een asfaltweg. De zon brandde onbarmhartig en ze hadden geen proviand meer. De oorlog sloopte hen vanbinnen en vanbuiten. Overal resten van bombardementen en puin. Een van de soldaten zag iets in het midden van de weg. “Kijk nou toch eens,” zei hij verbaasd, en hij knielde. Niemand zei een woord, allemaal bleven ze staan kijken naar een piepklein bloempje dat zich bescheiden een weg baande door een scheur in het asfalt. Ze hadden al lang niet meer stilgestaan bij het belang van de kleine dingen. Toen die soldaat op zijn knieën begon te huilen, voelde mijn opa dat ze de oorlog gewonnen hadden, zei hij. Moet je nagaan, wie weet was dat wel de reden dat hij bomen ging omarmen. Eet nou alsjeblieft je dessert op ... Jaren later vertelde een verzetsstrijder me precies dezelfde anekdote. Ik weet dus niet of het werkelijk is gebeurd, of hij het verhaal heeft verzonnen of het van horen zeggen had, maar wat maakt het uit. Soms dwingt het leven ons herinneringen te verzinnen, om te overleven. Tegenwoordig vind ik het leuker om met de bezemwagen te rijden. Ik doe nog steeds mee, uit liefde voor de fiets, maar ik sta niet meer onder druk. Wielrennen is mijn sport, omdat je als coureur alleen bent en helemaal op eigen kracht aangewezen bent. Een heleboel mensen houden tegenwoordig meer van voetbal. Ze praten niet meer met elkaar, maar het stadion van Genk verenigt hen, ze zijn het maar over één ding eens: dat hun ploeg moet winnen.’

Het werd tijd om te gaan. Ik nam in de woonkamer afscheid van Marisa.

‘Wat jammer dat je er niet bij kunt zijn op het eenmeifeest,’ zei ze.

‘Hij kan een keertje naar de jeneverfeesten komen, maar dan moet hij wel alcohol drinken.’

De gastheer liet me uit. Toen we elkaar een hand gaven, zei hij: ‘De oom van je moeder is teruggegaan, omdat die vrouw niet van hem hield. Een verliefde man van wie de gevoelens worden beantwoord, gaat niet weg uit Genk. Die gaat zelfs niet weg uit de goorste negorij. Die Simona de Palma had geen plannen met hem, daarom is hij weggegaan. En daar heeft hij goed aan gedaan. Als iemand geen plannen met je heeft, kun je maar beter weggaan. O ja, zul jij straks thuis een beetje aardig zijn voor je vader?’

‘Mag ik nog wat vragen? Waarom bent u geen leraar geworden, zoals uw vader?’

De vraag brandde al een poosje op mijn lippen. Glimlachend stond hij in het deurgat, met zijn hand tegen de deurpost geleund.

‘De wielersport. Ik wilde met alle geweld profrenner worden. Mijn vader zei dat ik moest studeren, maar in plaats van te doen wat hij zei, ging ik trainen. Nou, je ziet het … Daarna was het te laat, we trouwden, kregen kinderen. En mijn trots …’

‘Hoe heet u eigenlijk?’

‘Joris. Hier heb je mijn kaartje. Laat het me weten als je het tot profrenner hebt geschopt.’

‘Dank u, meneer Joris, dank u wel voor alles.’

Terwijl ik over de Zuivelmarkt liep, bedacht ik dat ik voor het eerst zonder mijn vader bij iemand thuis was gaan eten. Ik benijdde de mensen die plezier maakten op de terrasjes. Ik had de koers van mijn leven verloren en toch voelde ik me niet verslagen.

 

 

Uit het Spaans vertaald door Marijke Arijs

Podcast voorgelezen door Rashif El Kaoui


Marijke Arijs (1961, Antwerpen) studeerde aan het Hoger Instituut voor Vertalers en Tolken in Antwerpen en aan de Universidad Complutense in Madrid. Ze is literair vertaalster en recensente Franse en Spaanse literatuur voor De Standaard der Letteren. Van haar hand verschenen een groot aantal vertalingen van romans van Amélie Nothomb, Françoise Sagan, Eric-Emmanuel Schmitt, Olivier Rolin, Colette, Yannick Grannec en Colombe Schneck. Ze ontsloot de memoires van prins Charles-Joseph de Ligne voor ons taalgebied, vertaalde de bewerking van Lazarillo de Tormes van Fernando Fernán Gómez voor theater en publiceerde In een dorpje van La Mancha (Manteau-Meulenhoff, 1995). Daarnaast was ze jurylid voor de Academica Literatuurprijs (voorheen Debutantenprijs Stichting Perspectief), de Prijs der Nederlandse Letteren (2007) en de Libris Literatuur Prijs (2011). In 2010 werd ze bekroond met de Prix de la traduction littéraire de la communauté française.

Download de ePub-versie Print

L’homme qui enlaçait les arbres


Pour Joris Plu


Bien des choses dépendent du hasard, y compris la mémoire. Le passé est insondable et parfois généreux. Ce matin je me rendais chez Victoire par la rue Montorgueil et en tournant au coin de la rue Mandar, j’ai été assailli par l’image d’Anquetil dans l’ascension du Tourmalet. Le grand coureur était là, devant moi, produisant son effort sur un poster froissé et délavé, la sueur de la ténacité perlant sur son front. J’ai senti son regard et l’intensité de sa lutte contre les pédales s’est propagée dans mes genoux. Il y a des images qui sont propices au souvenir et celle-là m’a fait remonter le temps comme si sept années pouvaient tenir en un jour. Ma mémoire a entrepris un retour en arrière et m’a ramené à Hasselt. J’approche des trente ans et je ne sais pas très bien où je veux aller ni comment ni avec qui, mais je ne crois pas que les cycles vitaux soient déterminés par l’âge. Ce sont certaines expériences fondatrices qui vous changent la vie.


*


J’ai fêté mon 21ème anniversaire une semaine avant d’aller en Belgique. À l’époque, je ne vivais que pour le vélo. C’était comme ça depuis que j’étais gamin. Je courais avec le Club cycliste de mon quartier. Personne dans mon entourage ne faisait de cyclisme mais moi, poussé par ma mère, qui n’avait de cesse que de me voir faire du sport, je m’y suis mis au point de m’inscrire à la fédération. Notre équipe était du genre sérieux, notre entraineur s’était distingué comme cycliste professionnel grâce à un sprint explosif et il parvenait à nous inculquer ses idées.

À l’âge de quinze ans, je fus déstabilisé par la séparation de mes parents. Ma mère avait rencontré quelqu’un et elle partit pour une autre ville. Son nouveau compagnon travaillait avec elle, leurs bureaux étaient contigus. Ils étaient fonctionnaires publics et à Lausanne, ils gagnaient davantage. Ils étaient partis ensemble en Suisse. Mes études en prirent un sérieux coup, je me retrouvai sans point de repère. C’est le vélo qui m’a permis de ne pas couler. Mon père sombra dans une profonde dépression dont il ne sortait que pour suivre les courses où je m’engageais. Il ne m’avait jamais accompagné à l’occasion des compétitions et tout à coup il me consacrait tout son temps. Il se mit à devenir exigeant avec son seul enfant. Peut-être sous le poids du remord de ne jamais m’avoir accordé beaucoup d’attention.

Toute personne qui aime faire du vélo sait qu’il s’agit du premier élément de son indépendance. Quand vous êtes petit, votre père vous en achète un avec des petites roues latérales pour vous éviter de tomber. Après quelques jours de mise à l’épreuve, il les enlève et vous fait monter avec précaution. Il vous accompagne alors un moment en tenant la selle et le guidon jusqu’à ce que vous ayez atteint une vitesse suffisante et alors il vous lâche. Et vous vous sentez, pour la première fois, indépendant. C’est comme si la bicyclette était, sans que vous vous en rendiez compte, votre premier instrument de liberté.

Les grossièretés de mon père se multipliaient. Peut-être avait-il le sentiment que j’étais resté avec lui parce que ma mère n’avait pas voulu m’emmener. Son attitude me poussait à me replier encore plus sur moi-même. Quand je revenais des entraînements, il me blâmait de ne pas m’être attaqué à tel ou tel co-équipier. Quand une compétition s’achevait, il me reprochait d’avoir trop tardé à démarrer mon sprint. Et à la maison, pendant le repas (c’est à peine s’il avalait quelque chose après une course), il ne parlait de rien d’autre que de vitesse, chrono, ascension.

Me perfectionner dans la bicyclette devint mon seul objectif. En deux ans, j’améliorais notablement ma technique et ma résistance à l’effort. À vingt et un ans, je devais faire un choix. Ou je devenais professionnel, ou j’arrêtais le vélo. Je rêvais de devenir coureur-cycliste. C’est ce que disais à ma mère, qui eut à cœur de m’acheter ma première bicyclette. Je m’entrainais chaque jour davantage. Je m’inscris en faculté de droit pour dire de faire quelque chose, traînant les pieds parce que mes priorités étaient ailleurs. Je fis connaissance, à l’université, de camarades qui partaient en Erasmus et avaient plein d’histoires de voyages et d’aventures à raconter au retour. Moi, je n’avais jamais quitté Barcelone et je passais mes week-ends dans des compétitions cyclistes. Certes, il m’était arrivé de sortir le soir une fois ou deux, mais ce n’était pas mon objectif. Ma tête grouillait de cartes mentales et de désirs refoulés. Depuis que ma mère était partie, un trop-plein de responsabilité s’emparait de moi.


*


C’est ainsi que se présenta l’opportunité de participer à une course internationale, l’une de ces fameuses classiques du nord que disputent les professionnels. Aller à Hasselt était émouvant. J’avais grandi en entendant parler du Tour de Flandres, de la Flèche Wallonne, de Liège-Bastone-Liège, ainsi que de cyclistes que j’admirais, tel Marc Wauters, « le soldat ».

De fait, un oncle de ma mère avait vécu là-bas après la guerre. Il n’y avait rien à faire en Espagne et il avait trouvé du travail dans les mines de Genk. Il y resta de 1959 à 1961, suffisamment longtemps pour qu’il en soit marqué. Il revint à Barcelone avec un foulard autour du cou, des francs plein les poches, et mille merveilles de Genk et de Hasselt à raconter, comme le combattant qui revient de guerre et parle du front avec passion parce que c’est l’unique aventure de sa vie. C’est ainsi que l’oncle Pascual est revenu, vieilli, amaigri et affecté d’une toux chronique, mais heureux. La nécessité invente ce dont elle a besoin et fait feu de tout bois. Ma mère se rappelait qu’à son retour, il avait rapporté des sortes de lunettes en plastique à travers lesquelles on pouvait voir des filles en bikini se faisant dorer au soleil dans une attitude provocante. Une petite molette permettait de faire défiler les images, clic, afin de voir les mêmes filles dans une position différente. Et elle racontait que les bataillons masculins de la montée et des immeubles voisins faisaient la queue chez nous le soir pour assister à ce spectacle. L’oncle Pascual se sentait maître d’un secret qui le rendait important aux yeux des autres. Il parlait à tout le monde d’italiens avec lesquels il avait partagé boulot et beuveries. Il prononçait d’un air ravi des mots comme gnocchis, cuore, pizza, stuzzicadenti… « Tu te rends compte, Isabel, disait-il à ma mère en prenant un cure-dent, cette chose-là, ils l’appellent stuzzicadenti… tu vas pas me dire … y’a qu’un italien pour avoir l’idée d’un mot aussi bizarre… » Il racontait que ses amis italiens et lui avaient dragué des filles flamandes, blondes et voluptueuses, mais qu’il n’était tombé amoureux que d’une seule : Simona de Palma, une italienne belle à en être obscène, dont le portrait occupait une place de choix dans son portefeuille. Quand il avait bu un verre de trop, il se mettait à fredonner une chanson, « Marina, Marina, Marina… ti voglio al più presto sposar… », avec un tel enthousiasme qu’on ne savait plus s’il avait vécu en Belgique ou en Italie.

Le dimanche, quand il venait manger à la maison et que ma mère lui offrait une bière, il se prenait la tête dans les mains et disait :

– Ce n’est pas de la bière, ça… si tu savais les bières qu’on vous sert à Hasselt… un jour, quelqu’un aura l’idée de la mélanger avec des fruits… je ne serai plus là pour le voir, mais ton fils, si ça se trouve, oui.

Si ma mère servait des frites pour accompagner la viande du repas, il ne pouvait s’en empêcher :

– Ce ne sont pas des frites, ça… si tu savais les frites qu’on vous sert à Genk… un jour, quelqu’un inventera le musée de la pomme-de-terre frite… je ne serai plus là pour le voir, mais ton fils, c’est bien possible qu’il le voie, lui.

Et lorsque ma mère, au moment du café, lui sortait des biscuits au chocolat, il remettait ça :

– Ce n’est pas du chocolat, ça… si tu savais le chocolat qu’on vous sert à Hasselt, avec les spéculoos… un jour quelqu’un le mélangera avec du coca-cola… je ne serai plus là pour le voir, mais ton fils, si ça se trouve, oui.

Je connaissais Hasselt par ma mère, qui à son tour connaissait la ville par son oncle. Parfois c’est par les voix d’autres personnes que nous nous forgeons une idée d’un endroit. Puis l’oncle vint à décliner. Il touchait une pension, dont une partie venait de Belgique, qui lui permit de payer son enterrement avant de mourir. Ma mère disait que, lors des dernières visites qu’elle lui rendit à l’hôpital, son oncle, prostré dans son lit, ne parlait que de Hasselt et Genk, et prononçait des mots étranges : worsten, broodje, bakker, frisdranken. Il avait vécu 77 ans. Dont deux seulement en Belgique, mais la seule chose dont il se souvenait, c’était les mines, les visites à Hasselt, les fêtes, la bière. Il avait du charbon de Genk incrusté dans les bronches, aussi ineffaçable que la nostalgie. Il avait dû travailler comme une bête, et pourtant ses derniers mots ne furent pas une plainte mais le nom de Simona de Palma. Ma mère me dit que ce n’était pas Genk qu’il regrettait mais lui-même à vingt et un ans. Il vient un moment dans la vie où l’on regrette le temps des intempéries, de la pauvreté et même de la faim.

Je suis arrivé à Hasselt au même âge qu’avait mon grand oncle quand il était allé à Genk. Mais pas pour courir les fêtes ou apprendre des langues étrangères. Je n’étais pas parti pour faire une rencontre amoureuse ou connaître les aléas de l’existence. J’étais parti pour devenir le meilleur coureur-cycliste qui soit. Mon père ne put m’accompagner. Avant mon départ, il me dit :

– Reviens champion, je ne te demande rien d’autre. Ne me contrarie pas davantage.


*


Le voyage en autocar dura vingt-quatre heures. Nous arrivâmes le 4 avril 2007. Hasselt était une petite ville pleine de boutiques et d’étudiants que je ne comprenais pas. Nous nous logeâmes à l’hôtel Groene Hendrickx. Je partageai ma chambre avec Edu, un garçon qui ne se séparait guère de la télécommande. Après nous être reposés, nous sommes sortis rouler un moment. C’était un paysage beaucoup plus verdoyant que ce à quoi j’étais habitué.

Le parcours de la course faisait 110 kilomètres. Il commençait à Hasselt, passait par différents villages et villes voisines, y compris Maastricht, en Hollande, et se terminait à Genk. L’entraineur nous expliqua la stratégie à suivre : c’est moi qui endossais le rôle de chef de file ; mes compagnons devraient travailler pour moi, et faire en sorte qu’un groupe peu nombreux se retrouve au bas des murs de l’exigeant final. À ce moment-là, ce serait à moi de jouer.

Le départ était donné sur Kolonel Dusartplein. C’était jour de marché. Les légumes abondaient, surtout les immenses asperges blanches. Une odeur de pomme-de-terre frite m’arriva aux narines. Malgré la densité de l’air et l’excès de pollen du printemps, je me sentais bien. On m’avait confié une responsabilité extraordinaire. Je pensai à mon père et ne ressentis aucune nostalgie. Être seul me permettrait de mieux faire la preuve de mes mérites.

La course commença. Les premiers kilomètres furent parcourus sans anicroche et sur un rythme soutenu. Ce n’est qu’au kilomètre 30 que commencèrent les premières attaques, timides, de Skyteam. Le peloton était une tour de Babel. Je recevais les instructions de mon entraineur par radio : roule en tête, attention aux éventails, plus que dix avant le col….

Je regardais l’asphalte. Mon équipe faisait du bon travail. La course se déroulait et moi j’attendais mon heure. Au kilomètre quatre-vingt dix, je reçus l’ordre d’appuyer sur les pédales. Les murs sélectifs et la partie décisive du parcours étaient en point de mire. Je me mis en danseuse et produisis mon effort. Je me sentais important. La chaussée me paraissait large. Je restai debout sur les pédales quelques minutes, dosant mon effort. Je pris la tête. Depuis la voiture, mon entraineur ne cessait de m’encourager.

À la sortie d’un raidillon, je me rendis compte que quelque chose n’allait pas. Ce qui me paraissait tout simple quelques mètres auparavant tout à coup me coûtait. Mes jambes flageolaient. Je ne mis pas longtemps à comprendre que j’étais en train de craquer. Le peloton me passait devant et j’étais incapable de suivre son rythme. Il ne fallut qu’une poignée de secondes pour que le chuintement des boyaux sur l’asphalte, les coups de klaxon des voitures qui se frayaient un passage entre les coureurs décrochés, et les cris des directeurs sportifs qui passaient la moitié du corps par la portière pour donner leurs ordres, cèdent la place à un silence des plus terribles. Je n’entendais que les battements de mon cœur et ma respiration. Le paysage me dégringolait dessus. Je maudis la route. Je fus lâché peu à peu au point que les voitures de l’équipe disparurent à l’horizon et avec elles la course de ma vie.

– Allez, allez, entendis-je un homme me dire depuis sa voiture.

L’angoisse m’asphyxiait. Mes coups de pédales étaient chaque fois plus inefficaces.

– Allez, vas-y, tu peux y arriver… me répétait-on dans un espagnol mêlé d’italien depuis la voiture-balai.

Le chef de file terrassé : la honte était trop grande. J’aurais voulu me perdre sur un sentier ou, mieux encore, tomber dans un précipice. Je ne comprenais pas comment je pouvais subir semblable effondrement. Cet escarpement était trop costaud pour moi, il me contraignit à m’arrêter, et je chutais de mon vélo.

Lorsque je me relevai, je vis un monsieur chauve et corpulent, qui portait des lunettes retenues autour du cou par un cordon. Il était vêtu d’un pantalon bleu marine et d’une chemise blanche. Il écartait légèrement les pieds en marchant.

– Qu’est-ce qui t’est arrivé, mon garçon ?

Il se pencha pour redresser mon vélo.

– Mais ne te mets pas dans des états pareils, voyons !

Les mots restaient coincés dans ma gorge, envahie par des flots de salive, de mucosité et de rage. Je ressentais un profond mépris vis-à-vis de moi-même.

– Allez, viens, on va monter dans ma bécane.

Je ne voulais pas monter dans la voiture-balai. J’étais incapable d’affronter l’outrage d’être vu par mon entraineur et mes compagnons. Je lui demandai d’attendre et il comprit aussitôt.

– Tranquille, te bile pas…

Mes jambes tremblaient et j’avais l’impression d’avoir des genoux en caoutchouc, sur le point de plier d’un instant à l’autre. À demi évanoui, je m’agrippai à lui, lui laissant une épaule trempée.

– Calme-toi, c’est c’ qu’arrive parfois, disait-il en me donnant des tapes dans le dos.

Au bout d’un moment, je montai dans sa voiture. Nous fîmes la route à vingt à l’heure.

– C’était mon jour, parvins-je à articuler avant de pouvoir tout lui raconter.

Il me laissa parler et, lorsque j’eus terminé, il garda le silence un moment, réfléchissant à mes paroles.

– À moi aussi, il y a bien des années, il m’est arrivé quelque chose de semblable. On croit que c’est la fin du monde, eh bien, ce n’est pas vrai. Je rêvais de passer professionnel, mais j’ai commencé à profiter de la bicyclette le lendemain du jour où j’ai renoncé à la compétition. Combien d’arbres tu as vu, aujourd’hui ?

– Aucun, répondis-je.

– Tu n’as fait que regarder l’asphalte. C’est la bonne façon pour ne rien voir du tout. Si on a des yeux, c’est pour regarder autour de nous. Pas seulement en bas. Il y a des chênes, des hêtres, des ormes… Si nous avions des yeux derrière la tête, on comprendrait qu’on regarde en arrière, mais les yeux, on les a devant, il faut regarder en avant. Il n’y a pas que la compétition, dans la vie.

– Mon père va me tuer.

– La seule chose que veut un père, c’est que son fils ne connaisse pas la souffrance.

Lorsque nous entrâmes dans Genk par Weg naar As, j’aperçus un restaurant qui mit ma mémoire en émoi : Trattoria De Palma.

– Quel âge as-tu ? me demanda-t-il.

– Vingt et un ans.

Il acquiesça tout en fronçant les sourcils.

– Tu sais quoi ?

– Dites…

– Eh bien, si tu veux, tu viens dîner à la maison, ce soir, comme ça, tu feras la connaissance de ma femme et d’un de mes fils. Mon beau-père était de Vigo, c’est pour ça que je parle espagnol, et ma femme aussi.

Je lui racontais alors l’histoire de l’oncle Pascual.

– Ce n’était pas facile. Aucun belge ne travaillait à la mine. Juste des italiens, des espagnols, quelques polonais. La plupart sont repartis. Mon beau-père est de ceux qui sont restés. Ils ont appris une autre culture et ils ont donné une éducation à leurs enfants. Quand les mines ont été fermées, quelques uns d’entre eux ont monté des restaurants. Après, dans les années quatre-vingt dix, les turcs sont arrivés… Bref, celui qui est parti aurait voulu rester, et celui qui est resté a rêvé des années durant d’être parti.

– Vous, vous êtes d’ici ?

– Je suis né à Hasselt, mais nous avons vécu à Genk jusqu’à mes dix-huit ans, mon père était instituteur à St Michiels. Et puis je me suis marié avec une fille de Genk, une femme bien, et je fais le trajet plusieurs fois par jour. On dit qu’on ne trouvera jamais deux villes aussi proches l’une de l’autre et aussi différentes, mais pour moi, c’est la même ville, rends-toi compte, douze kilomètres. Dix minutes en voiture, quinze en train, vingt en autocar. Et deux heures en bateau si tu veux passer par le canal.


*


Mon entraineur attendait à la porte de l’hôtel. Il mordillait le coin d’un porte-documents et l’inquiétude se lisait sur son visage. Il me dit de prendre une douche, de me détendre, nous parlerions demain.

Je prévins Edu que je ne dînais pas à l’hôtel avec le reste de l’équipe. Il supposa que je devais avoir l’estomac serré, comme c’est le cas après une impitoyable déroute. Je descendis à sept heures moins cinq. L’homme de la voiture-balai était déjà là, à attendre.

– C’est juste à côté, à Hasselt, rien n’est loin.

Nous empruntâmes Zuivelmarkt et, comme nous passions devant la cathédrale de Saint Quentin, sept heures sonnèrent :

– Tu vois, ce carillon, il est fait de quarante sept cloches. Impossible de ne pas l’entendre… On a aussi un jardin japonais qui nous a été offert par les habitants d’Itami. Si tu veux aller au Japon, pas besoin de prendre l’avion, cinq euros, c’est suffisant pour faire le voyage. Tu es déjà allé au Japon ?

– Non, répondis-je en riant.

– Moi, si. À Itami. Beaucoup d’eau, beaucoup de méditation… très joli.

Les terrasses de Grote Markt étaient combles. J’imaginais qu’à l’une d’elles, je rencontrais ma mère avec son compagnon. Ils aimaient beaucoup sortir dîner. Quelque chose qu’avec mon père je ne faisais jamais.

– C’est l’effet du printemps à Hasselt, il faut être vu. Ne crois pas qu’ils aillent à un mariage, ils sont comme ça. Nous, on est plus austères, ça doit être dans les gênes, on vient de Genk. Ici, ce qu’on aime, c’est le Broodhuys, bien traditionnel, le lieu le plus agréable qu’ait pu inventer l’homme pour boire le café. Moi, j’aime bien la campagne, j’ai passé bien des étés dans un petit village. Si tu avais le temps, demain je t’emmènerais à Bokrijk, c’est ce qui ressemble le plus à mon enfance. On avait un arbre devant la porte de la maison, et j’aimais bien l’enlacer. Ça t’arrive d’enlacer les arbres ?

– Non, répondis-je en me demandant si j’enlaçais jamais quoi que ce soit.

– Moi, oui, dit-il. C’est mon grand-père qui m’a appris. Parfois, je le voyais par la fenêtre en train d’enlacer l’arbre. Une fois, je lui ai demandé pourquoi il faisait ça et il m’a répondu : regarde, il a plus de cent ans, et il tient sacrément le coup, je veux être comme lui. Depuis, je fais la même chose. Quand je suis triste, je choisis un arbre dans la forêt, je l’enlace, je prends conscience de sa force, je respire à fond et je dis merci.

Je ressentis de la plénitude à découvrir une ville sous un ciel aussi clair. Nous arrivâmes dans Havermarkt et je pus admirer un ensemble de façades prodigieuses. On tourna au coin du bâtiment de la Poste.

– Avant, les Postes et Télégraphes avaient de la poésie, à présent ce sont des boutiques, dit-il en sortant une clé de sa poche. Ce n’est pas pareil à Barcelone ?

– Si, si, la même chose.

Nous franchîmes un porche qui, à ma grande surprise, était celui d’une maison. Nous suivîmes un couloir, il y avait un escalier sur la droite.

– Tiens, voilà mon épouse, Marisa.

J’entrai dans une cuisine, une femme me tendit la main. Elle était très brune, large de hanches. Elle portait un tablier rouge avec un dessin de l’Alhambra de Grenade.

– Salut mon gars, tu es d’où ? dit-elle dans un espagnol parfait aux inflexions galiciennes.

– De Barcelone.

– Ah, tiens donc, un catalan… très bien. Passez à table, je viens de la mettre, je vous sers le dîner tout de suite, tu as faim ?

– Un peu.

Ils parlaient néerlandais entre eux. Je me laissais conduire jusqu’à un salon avec du parquet au sol. Des canapés bordaient une petite table basse et, plus loin, une autre table était entourée de chaises. Il y avait sur un buffet des photos d’un couple d’enfants à différents âges et, en noir et blanc, la photo d’un jeune cycliste brandissant le bouquet de fleurs d’un vainqueur d’étape.

– Je lui ai expliqué ce qui t’est arrivé…, me prévint l’homme.

On entendit quelqu’un descendre les escaliers à toute vitesse. C’était un jeune homme d’une quinzaine d’années. Son visage était marqué par une poussée d’acné. Lorsqu’il me vit, il baissa la tête. Il dit quelque chose à sa mère dans la cuisine et s’en alla.

– C’est notre fils Jan, il est à l’âge ingrat…, il est timide, comme sa mère… Marisa, kun je me de wijn brengen alsjeblieft?  En is er nog tortilla over van gisteren? Tu sais quoi, l’omelette aux pommes-de-terre, moi, je la trouve meilleure le lendemain. Marisa la préfère quand elle sort de la poêle… Et toi ?

– Moi, de toutes les façons.

– C’est ce que mon beau-père a fait de mieux, apprendre à ma femme à faire l’omelette aux pommes-de-terre.

Madame Marisa posa sur la table un plat avec la moitié d’une omelette. Elle servit une soupe d’asperges qu’elle accompagna de pain et de beurre. L’homme aimait beaucoup parler.

– On a aussi une fille de vingt ans, en ce moment elle est en Erasmus à Grenade, d’après elle, comme elle parle espagnol, c’est ce qui était le mieux. Elle étudie les lettres, elle passe ses journées à lire. Elle dit qu’elle aimerait être professeure, quelque chose que moi je n’ai pas pu devenir.

Il parlait d’elle avec admiration :

– Si on peut, on ira la voir avant l’été. Tu es déjà allé à Grenade ?

– Non, répondis-je.

– Nous non plus… Tu veux du vin ?

– Non, je ne bois pas.

Il fronça les sourcils tandis qu’il remplissait son verre.

– Ça viendra, j’espère… Mon beau-père disait : ne fais jamais confiance à quelqu’un qui ne boit pas de vin, ou qui porte une canne sans être boiteux. Ici, on boit beaucoup de bière, mais moi je bois du vin. C’est mon beau-père qui nous a appris ça. C’est aussi la faute des italiens, qui rapportaient un fragolino mousseux de la Vénétie. C’était d’autres temps, il fallait voir les bals qu’organisaient les italiens et les espagnols. Marisa a débuté comme employée chez un patron de Genk, à Winterslag. Puis elle a été embauchée comme serveuse. Et une fois à Hasselt, comme caissière au Spar, là en bas de chez nous.

– Et vous ? lui demandai-je.

– Moi ? Je suis chauffeur de bus, sur la ligne 45 qui relie Genk à Hasselt. Je fais l’aller retour chaque jour, douze fois le trajet, depuis trente-deux ans. Au début, je le faisais à bicyclette, et à présent en autobus. C’est comme ça qu’on s’est connu. J’allais à Genk chaque jour pour m’entrainer, et je voyais cette fille à la terrasse de La Dolce Vita. Elle me plaisait tellement que je m’y installais tous les après-midi. Qu’est-ce que je te sers, elle me demandait. Rien, de l’eau du robinet. Paolo dit qu’on n’a pas d’eau du robinet, juste de l’eau en bouteille, gazeuse ou non gazeuse, elle me répondait. Dis à Paolo que je ne veux rien. Elle revenait : Paolo dit qu’il faut que tu t’en ailles, que tu ne peux pas occuper la terrasse sans consommer. Dis à Paolo que je m’en irai quand j’en aurai envie, que je ne me lasse pas de te regarder, et que je reviendrai demain à la même heure pour passer l’après-midi. Et je revenais le lendemain, et le jour suivant, et celui d’après, et celui encore d’après. Jusqu’à ce que Paolo, qui me détestait cordialement, finisse par devenir mon ami, et Marisa ma fiancée. Tu t’en souviens ?

Elle acquiesça en souriant, avant de poser sa main droite sur celle de son mari.

– Plus tard, je me suis rendu compte que le cyclisme professionnel n’était pas fait pour moi, mais la tentative m’a permis de faire la connaissance de Marisa, et c’est la meilleure chose qui me soit arrivée. La vie est longue, et il faut y aller doucement. Il ne faut pas renoncer, il faut être attentif…

– Et les mines, elles ne sont plus en service ?

– Tu parles… elles ont fermé en 88. Maintenant, ils ont ouvert des salles de ciné, une école de design et un centre culturel. Notre fille dit que quand elle reviendra elle aimerait y travailler… C’est curieux, si ça se trouve, j’emmènerai mes petits-enfants se distraire en regardant des films à l’endroit où mon beau-père a laissé la vie…

– Il est mort dans une explosion ? demandai-je.

Il jeta un coup d’œil en direction de son épouse. Continue, continue, lui dit-elle du regard.

– Dans une manifestation, au cours des grèves de 65. Il faisait partie des activistes. Ils ont tiré dans le tas, et lui il était en première ligne. Il était déjà à la CNT quand il est arrivé ici.

Marisa s’essuya les yeux avec sa serviette et se leva. Elle revint aussitôt avec des gâteaux au chocolat. Nous continuâmes à écouter son mari, qui parlait comme si c’était pour lui une nécessité :

– Je vais te raconter quelque chose qui est arrivé à mon grand-père, pendant la première Guerre mondiale. Ils avaient passé quatre jours sans manger caché dans la campagne, et voilà qu’il tombe avec son régiment sur un chemin goudronné. Il faisait un soleil d’enfer et ils n’avaient pas de munitions. La guerre était en train de les miner de l’intérieur et de l’extérieur. Les ravages des bombardements, les décombres. Au milieu du chemin, un des gars du bataillon aperçut quelque chose et s’exclama, ébahi : « Regardez, regardez… ! », et il s’agenouilla. Personne ne prononça un mot. Tous s’arrêtèrent et observèrent une fleur minuscule qui s’ouvrait humblement un passage par une fissure. Il y avait longtemps qu’ils ne prêtaient plus attention à la grandeur des petites choses. Mon grand-père disait que lorsque ce soldat, à genoux, se mit à pleurer, il sentit qu’ils avaient gagné la guerre. Tu te rends compte, si ça se trouve, c’est pour ça qu’il a fini par enlacer des arbres. Tiens, fais-moi plaisir, termine le chocolat… Des années plus tard, un résistant m’a raconté la même anecdote, et donc j’ignore si ça lui est arrivé en vrai, ou s’il l’a inventée, ou si on la lui a racontée, qu’est-ce que ça peut faire, la vie parfois nous oblige à inventer des souvenirs, pour nous tirer d’affaire. Moi, maintenant, je prends plus de plaisir comme voiture-balai. Je reste dans le circuit, mais sans la pression, par amour du vélo. Le cyclisme, c’est mon sport, parce que tu es seul et que tu dépends de ton propre effort. De nos jours, beaucoup préfèrent le football, les gens ne communiquent plus mais à Genk, le stade les unit, que l’équipe gagne suffit à les mettre d’accord…

L’heure de m’en aller était venue. Je pris congé de Marisa au salon :

– Quel dommage que tu manques le premier mai…

– Il viendra un jour pour la fête du genièvre, mais là, il faudra qu’il boive.

L’homme me raccompagna jusqu’à la porte. On se serra la main et il ajouta :

– L’oncle de ta mère est rentré par déception amoureuse. Un homme amoureux et payé en retour ne s’en va ni de Genk ni du pire des exils. Il n’entrait pas dans les plans de cette Simona de Palma, c’est pour ça qu’il est reparti. Et il a bien fait. Si tu n’entres pas dans les plans de quelqu’un, le mieux est de partir loin. Sois gentil avec ton père, hein.

– Une question – ça faisait un moment qu’elle me brûlait les lèvres – Pourquoi n’êtes-vous pas devenu professeur, comme votre père ?

Il sourit, planté sur le seuil de la porte, appuyé d’une main au chambranle.

– La bicyclette… Je voulais à tout prix être professionnel. Mon père me disait d’étudier, et au lieu de lui faire cas, j’allais m’entrainer. Et tu vois… après, le temps a passé, on s’est marié, les enfants, l’orgueil…

– Comment vous appelez-vous ?

– Joris. Tiens, prends ma carte. Et préviens-moi si tu reviens comme professionnel.

– Merci, monsieur Joris. Merci beaucoup pour tout.

En marchant dans Zuivelmarkt, je me fis la réflexion que c’était la première fois que je dînais ailleurs que chez moi sans mon père. Les gens qui prenaient du bon temps attablés en terrasse me firent envie. J’avais perdu la course de ma vie et je ne me sentais pas perdant.

 

 

Traduit de l’espagnol par Georges Tyras

Lu à haute voix par Philippe d'Hollandere

 

Professeur de langue et littérature espagnoles contemporaines à l’Université Stendhal de Grenoble, France, Georges Tyras s’intéresse aux conditions de la rénovation du roman dans l’Espagne de l’après-franquisme. Il est l’auteur de nombreux ouvrages et articles sur le sujet et ses publications sur Manuel Vázquez Montalbán, Alfons Cervera, le roman de la mémoire, la fiction policière et plus généralement, les problématiques des rapports entre écriture et idéologie, font autorité en France et en Espagne. Il a traduit Manuel Vázquez Montalbán, dont il est par ailleurs l’éditeur des œuvres narratives en Espagne (Galaxia Gutenberg), mais aussi Roberto Arlt, Ramón Gómez de la Serna, Francisco González Ledesma, Juan Madrid, Andreu Martín, Suso de Toro. Il est à présent le traducteur attitré d’Alfons Cervera, dont le roman Tant de larmes ont coulé depuis vient de paraître en français aux éditions de La Contre-Allée.

Download de ePub-versie Print

The Man Who Hugged Trees


For Joris Plu


Everything depends on chance, even our memories. The past is impenetrable and sometimes kind. I was going down Rue Montorgueil this morning, on my way to Victoire’s house, and as I turned the corner, the image of Jacques Anquetil climbing the Tourmalet leapt out at me. There the great rider was, his exertions crumpled up on a discoloured poster, his forehead wet with determination. I felt the power of his stare. The weight of his battle with the pedals reverberated up my legs. Some images trigger memories and this one took me back in time, as if seven years had passed in a day. My memory raced downhill, back to Hasselt. I’m now nearly thirty and I don’t really know where I’m going, how I’ll get there or with whom. But I don’t think life cycles are determined by age. What shape our lives are certain formative experiences.


*


I celebrated my 21st birthday the week before I went to Belgium. Back then, I lived for bike riding. I’d ridden since I was a boy and I raced for the neighbourhood cycling club. Nobody I knew was into cycling, but my mother was obsessed with me doing sports so I started riding to please her, found myself enjoying it and eventually joined a team. It was a serious team: our coach had been a professional cyclist, renowned for his explosive sprint, and he projected his thinking onto us.

My parents split up when I was fifteen, and I lost my balance. My mother met someone else and moved out of town. Her new partner was a work colleague, their desks side by side. Civil servants, they were offered a transfer to Lausanne, where the money was better. They went to Switzerland together. I lost my point of reference and became increasingly distracted in my studies. Cycling kept me going. My father fell into a deep depression, and only my racing managed to lift him out of it. He had never gone with me to races before, but suddenly he devoted all his time to me. He became demanding of his only child. Perhaps he felt guilty for never having paid me much attention before.

Anyone who likes cycling knows that having a bike is a basic form of independence. As a child, your father might buy you a bike with stabilisers on, so that you don’t fall over. After a few days trying them out, he takes the stabilisers off and you get warily back on the bike. He accompanies you for a stretch, holding onto your saddle and handlebars, until you’ve built up enough momentum and then he lets go. You feel independent for the very first time. You might not be fully aware of it, but it’s as if your bicycle is your first means of freedom.

Father’s presumptuousness grew. Maybe he sensed I’d only stayed with him because Mother didn’t want me to go with her. In any case, his attitude made me shut myself off, close in on myself. On the way home from training, he’d chastise me for not having attacked a teammate. At the end of a race, he’d complain that I’d started my sprint too late. At home over dinner (he barely ate after races), he spoke of nothing but sprints, time-trials, climbs.

Teaching myself to ride became my sole objective. After two years, I’d improved my technique and stamina. Aged twenty-one, it was the moment of truth. Either I turned professional or I gave it up. I dreamed of being a cyclist. I owed it to my mother, who’d gone into debt to buy me my first bike. I trained more and more. I signed up to study Law, for something to do. I was freewheeling, because cycling was still my priority. At university I met colleagues who’d done an Erasmus and came back with tales of travel and adventure. I’d never left Barcelona and my weekends were always taken up with racing. I had, of course, occasionally been out partying, but it wasn’t my thing. My head was a tangle of mental maps and repressed desires. Since my mother left, an excessive sense of responsibility had taken hold of me.


*


Then came the chance to take part in an international race, and in the land of the famous Northern Classics. To be going to Hasselt was an emotional thing. I’d grown up hearing about the Tour of Flanders, the Flèche Wallonne, Liège–Bastogne–Liège, cyclists like Marc Wauters, nicknamed ‘The Soldier’.

In fact, my mother had an uncle who’d lived there after the war. There was nothing to do in Spain and he’d found work in the Genk mines. He’d been there from 1959 to 1962, a period that really left its mark on him. He returned to Barcelona wearing a foulard around the neck, weighed down with francs, waxing lyrical about Genk and Hasselt. He was like a soldier returned from war who speaks passionately about the front, for it’s the only adventure he’s ever known. Great Uncle Pascual returned older, thinner and with a chronic cough, but happy. Necessity is the mother of invention and it finds its spark in the first thing it encounters. My mother remembered that he brought back a plastic eyepiece in which you could see girls sunbathing provocatively in bikinis. You moved on to the next image using a little wheel, click, and saw the same girls in different positions. It’s said scores of men from our stairwell and the neighbouring properties queued all afternoon to come and see the show. Uncle Pascual felt like the guardian of a great secret, making him seem important in other people’s eyes. He told everyone about the Italians he’d worked and got drunk with. He’d get carried away and use words like gnocchi, cuore, pizza, stuzzicadenti... “just imagine, Isabel,” he’d say to my mother, picking up a stick, ‘this they call stuzzicadenti... bloody hell... only an Italian could come up with a ridiculous name like that...” He told of how he and his Italian mates had wooed countless Flemish beauties, blonde and buxom, but that he’d only been in love with one girl: Simona de Palma, an Italian who was outrageously pretty and whose photo took pride of place in his wallet. After a few drinks, he’d start humming a song: “Marina, Marina, Marina... ti voglio al più presto sposar...” with such enthusiasm that people forgot whether it was Italy he’d been to or Belgium.

Whenever he came to dinner on Sundays and Mother gave him a beer, he’d hold it up to his head with both hands and say:

“You call this beer?... you should have seen the beers they had in Hasselt... one day someone will mix fruit with beer... I won’t be around to see it, but your son might.”

And if Mother served chips to go with the meat, he couldn’t help himself:

“You call these frites?... You should have seen the frites they had in Genk... one day someone will open a museum of the chip... I won’t be around to see it, but your son may be.”

And then with coffee, if Mother brought out some chocolate biscuits, once again it would be:

“You call this chocolate?... You should have seen the speculoos and chocolate you got in Hasselt... one day someone will mix them with coca-cola... I won’t be around to see it, but your son might.”

I knew Hasselt through my mother, who in turn knew it through her uncle. Sometimes we get a sense of a place through someone else’s voice. Uncle Pascual’s health began to deteriorate. The pension he received, part of which came from Belgium, was enough for him to be able to pay for his funeral before he died. My mother said that the last few times she visited him in hospital, as he lay prostrate on the bed, all he could talk about was Hasselt and Genk, and that he jabbered strange words at her: worsten, broodje, bakker, frisdranken. He’d lived for 77 years and only two of them had been in Belgium, but all he could remember were the mines, the trips to Hasselt, the parties, the beer. He had Genk coal encrusted on his lungs, indelibly, like nostalgia. He’d worked like a mule, but his last words were not words of complaint, rather they were a name: Simona de Palma. My mother said it wasn’t Genk he missed, but himself aged twenty-one. There comes a point in life when you miss bad weather, being poor, even being hungry.

I arrived in Hasselt the same age my uncle had left Genk. But I wasn’t there to party or learn languages. I wasn’t there to fall in love or suffer misfortunes. I’d gone there to fulfil my potential as a cyclist. My father couldn’t make the trip. Before I left, he said:

“Come back a champion, that’s all I ask. Don’t let me down again.”


*


The bus journey lasted twenty-four hours. We arrived on the 4th of April, 2007. A small town full of shops and students I couldn’t understand. We stayed in hotel Groene Hendrickx. I shared a room with Edu, a boy who spent the whole time glued to the TV remote control. After getting a bit of rest, we went out for a spin. I wasn’t used to so much green space.

The race was 110km long. It began in Hasselt, went through several nearby towns and villages, including Dutch Maastricht, and finished in Genk. The coach told us our game plan: I was to start as team leader. My colleagues would work for me, to make sure the field was reduced to a small group by the time we started the tough climbs at the end. I’d take things from there.

We set off along Kolonel Dusartplein. It was market day. There were vegetables everywhere, especially huge white asparagus. Despite the thick air and the excessive spring pollen, I felt good. I’d been handed a huge responsibility. I thought about my father, but didn’t feel homesick. I’d prove my worth better without him.

The race started. The first few kilometres passed without incident and at a good pace. It wasn’t until the 30km mark that the first timid attacks came from Skyteam. The peloton was a bazaar of different languages. Instructions came in from the coach over the radio: ride at the front, watch out for crosswinds, 10km to the summit...

I stared at the tarmac. My team was working well. The race was opening up and I was waiting for my moment. At the 90km mark I received the order to step it up. The steep inclines were coming, the decisive part of the race. I stood up and started to kick. I felt important. I saw the road narrow. I lasted several minutes out of the saddle. I conserved my energy. I had put myself in the lead. My coach encouraged me constantly from the team car.

Following a climb, I sensed something was wrong. What had seemed easy a few minutes ago, was now proving hard. My legs were weakening. It took me a while to realise I was bonking. The peloton caught me and I couldn’t keep up with the pace. In a matter of seconds, I’d gone from the sound of tubulars rolling on tarmac, car horns blaring to clear space for dropped riders, team managers screaming orders as they leaned halfway out of cars, to the most terrible silence. All I heard was my heartbeat and my breathing. The landscape closed in on me. I cursed the road. I got left behind and soon lost sight of the team cars, and with them the race of a lifetime.

“Come on, come on,” I heard a man say from inside a car.

I was overcome with anguish. My pedal turns were taking longer and longer.

“Come on, you can do it, here we go...” the man from the broom wagon said again, in a mixture of Spanish and Italian.

The team leader collapsing: too big a shame to contemplate. I wanted to lose myself, ride off down a side path or, better still, fall off the cliff side. I couldn’t understand how I could have suffered such a blow out. The sharp gradient was getting too much for me, I had to stop before I fell off the bike.

When I sat up, I saw an overweight man coming towards me. He was bald, wore navy blue trousers with a white shirt, a pair of glasses hanging from a chord around his neck. His feet splayed slightly as he walked.

“What’s the matter lad?”

He bent down to pick up my bike.

“Come on pal, don’t be like that.”

Words wouldn’t come out. Saliva, mucus and anger clogged my throat. I felt deeply disgusted with myself.

“Get up, get up, let’s put you in the car.”

I didn’t want to go in the broom wagon. I couldn’t face the humiliation of being seen by my coach and teammates. I asked him to wait and he understood straight away.

“Take your time, take your time...”

My legs were shaking. I felt my knees were made of plastic and might collapse at any moment. I was wilting and had to hold on to him, making his shoulder wet.

“Va bene, this happens sometimes,” he said, patting me on the back.

After a while, I got in the car. We covered the course at twenty km per hour.

“Today was my day,” I said, before finally managing to explain what had happened.

He let me talk. After I’d finished, he stayed silent for a moment, chewing over my words.

“The same thing happened to me, many years ago. And though you think the world has come to an end, it hasn’t. I dreamed of turning professional, but the day after I gave up competing, I learned how to enjoy riding a bike. How many trees did you see today?”

“None,” I answered.

“You’ve done nothing but stare at the tarmac. You won’t see anything like that. If we’ve got eyes, it’s so we can look at what’s around us. Not just down. There are oaks, beeches, elms... If we had eyes in the backs of our heads, it would make sense to look behind us, but we’ve got them right here in the face, for looking forward. There’s more to life than competing.”

“My father’s going to kill me.”

“The only thing a father wants is for his son not to suffer.”

As we entered Genk via Weg naar As, I saw a restaurant. Its name brought back memories: Trattoria De Palma.

“How old are you?” the man asked.

“Twenty-one.”

He nodded and furrowed his brow.

“You know what?”

“What...?”

“If you like, you can come over for dinner this evening, meet my wife and one of my children. My father-in-law was from Vigo, that’s why I speak Spanish, my wife does too.”

Then I told him about Uncle Pascual.

“It wasn’t easy. No Belgians worked the mines. Only Italians, Spanish, the odd Pole. Many left. My father-in-law was one of those that stayed. They learned a new culture and educated their children here. When the mines closed, some of them opened restaurants. Then in the nineties, the Turks came... Basically, those that left wished they’d stayed and those that stayed always dreamed of leaving.”

“Are you from here?”

“I was born in Hasselt, but I lived in Genk until I was eighteen, my father was a teacher at St Michiels. Besides, I married a good Genk girl, and I’m in Genk several times a day. They say you can’t imagine two towns so close but so different, yet as far as I’m concerned, they’re one and the same - it’s only twelve kilometres from one to the other you know. Ten minutes by car, fifteen by train, twenty by bus and two hours by boat, if you want to go by canal.”


*


My team coach was standing outside the door to the hotel, chewing on the corner of a folder, a look of concern etched on his face. He told me to have a shower and get some rest, we’d talk about it tomorrow.

I told Edu I wasn’t going to eat at the hotel with everyone else. He assumed my stomach was in knots, as tended to happen after heavy defeats. I went downstairs at five to seven. The man from the broom wagon was there waiting for me.

“It’s just around the corner, everything’s close by in Hasselt.”

We walked along Zuivelmarkt. As we passed Saint Quintín cathedral, the clock chimed seven:

“Look at the carillon - forty-seven bells. You can’t help but hear it... We also have a Japanese garden, a gift from Itami. If you want to visit Japan, you don’t have to get on a plane, you just need five euros. Have you ever been to Japan?”

“No,” I said, laughing.

“I have, I’ve been to Itami. Lots of water, and meditation... very pretty.”

The terraces at the Grote Markt were packed. I imagined seeing my mother and her new partner on one of them. They loved eating out, something I never did with Father.

“This is what spring in Hasselt is all about, just look at it. And don’t think they’re all off to a wedding, they just dress like that. We’re more austere, it must be in the genes, being from Genk. We like going to ‘t Broodhuys, a traditional place, the nicest place in all the world for a coffee. I’m more of a countryside person, I used to spend my summers in a little village. If you’ve got time tomorrow, I’ll take you to Bokrijk, it’s the nearest thing to my childhood village round here. There’s a tree outside the front door to our house, I like to hug it, do you hug trees?”

“No,” I said, wondering if I’d ever hugged anything.

“I do,” he said, “my grandfather taught me. I would sometimes see him hugging trees from the window. One day I asked him why he did it and he said: that tree’s over a hundred years old, look how well it lasts, I want to be like that. Since then, I’ve done the same thing. Whenever I feel down, I go to the forest, find a tree I like and hug it. I feel its strength, breath deeply and say thanks.”

It was nice to be seeing the town for the first time under such a clear sky. We went into Havermarkt, where I was struck by a row of amazing shop windows, then we turned off after the post office.

“Telegraph offices used to have a certain poetry, now they are shops,” the man said, as he took a key from his pocket. “Is it not the same in Barcelona?”

“Yes, it’s the same.”

We went through the front door. To my surprise, it was a house. We went down a corridor, with stairs off to the right.

“Look, there’s Marisa, my wife.”

I went into a kitchen where a woman stretched out a hand. She was very dark, narrow at the waist. She wore a red apron with a picture of the Alhambra, Granada, on the front.

“So where are you from then, handsome?” she said in perfect Spanish, with a Galician accent.

“Barcelona.”

“Ah, a Catalan... very good. Go on through to the table, everything’s ready, I’ll bring dinner through now. Are you hungry?”

“A bit.”

They spoke Dutch between themselves. I was led into a lounge with a wooden floor. A few armchairs surrounded a little table, and behind them was another circle of chairs. A desk displayed several photos of two children at different ages, as well as a black and white image of a young cyclist lifting a bouquet of flowers, the winner of a stage.

“I’ve told her what happened,” the man informed me.

Someone could be heard coming down the stairs in a big hurry. It was a boy of around fifteen, an eruption of acne dominating his face. As soon as he saw me, he lowered his head. He said something to his mother in the kitchen and left.

“That’s our son, Juan, he’s at that silly age... he’s shy, like his mother... Marisa, kun je me de wijn brengen alsjeblieft? En is er nog tortilla over van gisteren? You know, I like tortilla the next day. She likes it when it’s freshly made... What about you?”

“I like it either way.”

“That’s the best thing my father-in-law ever did: teach my wife to cook tortilla.”

Marisa put a plate with half a tortilla on the table, then served asparagus soup with bread and butter. Her husband was a keen talker.

“We also have a daughter who’s twenty, she’s doing an Erasmus in Granada, as she knew Spanish she said it made most sense. She’s a humanities student, reads all day. She says she’d like to become a teacher, something I could never do.” He spoke of her with great admiration. “If we can, we’ll go and visit her before the summer - have you ever been to Granada?”

“No,” I said.

“Nor have we...”

“Want some wine?”

“No, I don’t drink.”

He frowned as he filled his glass.

“You will drink though, I hope... My father-in-law used to say: never trust a man who doesn’t drink wine or walks with a stick but isn’t lame. We drink a lot of beer around here, but I like wine. It was my father-in-law who taught me. The Italians too, they’re partly to blame, they used to bring a sparkling fragolino over from Venice. They were different times, what dances the Italians and Spanish used to organise. Marisa started out as a servant in the house of a businessman from Genk, in Winterslag. Then she became a waitress. And then in Hasselt she worked on the tills at the nearby Spar superette.”

“And what about you?”

“Me? I drive the number 45 bus, the one that goes between Genk and Hasselt. I’ve been coming and going twelve times a day for thirty-two years. At first I did it by bike, now I do it by bus. That’s how we met. I used to cycle to Genk and back every day as training and I saw her on the terrace of La Dolce Vita. I liked her so much I sat there every afternoon. What would you like? she’d ask. Nothing, tap water. Paolo says there’s no tap water, only bottled water, fizzy or still, she’d reply. Tell Paolo I don’t want anything then. She’d come back: Paolo says you have to leave; you can’t take up space on the terrace without buying anything. Tell Paolo I’ll leave when I want to, tell him I’ll never tire of looking at you, and that I’ll be back again the same time tomorrow. And I went back the next day, and the next, and the next and the next. Until Paolo, after hating me so much, became my friend, and Marisa my girlfriend, remember?”

She nodded, smiling, and put her right hand on his.

“Later, I realised I wasn’t cut out to be a professional cyclist, but through trying I met Marisa, the best thing that ever happened to me. Life’s long, you have to take it slowly. You have to pace yourself, be watchful...”

“And the mines are all closed now?”

“Oh yeah... they closed in ‘88. A cinema’s opened there now, along with a design school and a cultural centre. Our daughter says she’d like to work there when she gets back... It’s bizarre: a place that took my father-in-law’s life, and I’ll probably end up going there with my grandchildren for fun to watch films...”

“Did he die in an explosion?” I asked.

The man looked at his wife. Her face said, go on, go on:

“It was during a demonstration, in the strikes of ‘65. He was one of the main activists. They opened fire and he was at the front. He came to Belgium as a member of the anarcho-syndicalists CNT.”

Marisa dabbed her eyes with her napkin and stood up. A moment later she came back with chocolate pudding. We went on listening to her husband, who talked as if he had a real need to:

“I’m going to tell you something that happened to my grandfather. In the First World War, after four days hiding in the mountains with no food, he and his regiment came upon a paved path. There was a blazing sun and they had no ammunition. The war was eating away at them inside and out. Everywhere was rubble, the remains of bombings. Halfway along the path someone in the battalion spotted something and said, amazed: “Look, look...” and he knelt down. Nobody said a word; they all stopped and stared at a tiny flower, humbly growing out of a little crack. It was a long time since they’d paid any attention to the magnificence of small things. My grandfather said that when that kneeling soldier began to cry, he felt they’d won the war. Think about it, maybe that’s why he ended up hugging trees. Finish the chocolate pudding off, please, be my guest... Years later, a resistance fighter told me the same story, so I don’t know if it really happened to my grandfather, whether he made it up or heard it from someone else or whatever, it doesn’t really matter, sometimes life obliges us to invent memories to survive. I enjoy myself more now driving the broom wagon, I’m still involved with racing but there’s no pressure, just the love of bike riding. Cycling is my sport, because you’re on your own and you depend on your own effort. These days lots of people prefer football. They don’t communicate, but Genk stadium unites them: Genk winning is the only thing they agree on...”

The time had come for me to go. I said goodbye to Marisa in the lounge:

“What a shame you’ll not be here for May 1st...”

“You can come back one day for the gin festival, though you’ll have to drink by then.”

The man accompanied me to the door. After offering me his hand he added:

“Your mother’s uncle went home broken-hearted. A man in love, in reciprocated love, would never leave Genk, or the worst exile anywhere. He obviously didn’t feature in this Simona de Palma’s plans, and that’s why he left. He did right. If you don’t feature in somebody else’s plans, it’s better to take yourself far away. Be good to your father back home, and now off you go.”

“One question,” I’d been holding it back for a while. “Why didn’t you become a teacher like your father?”

He smiled, standing in the threshold, his hand resting on the doorframe.

“Because of the bicycle... I wanted to be a professional cyclist at all costs. My father told me to study, but instead of paying him any attention, I went out training. And you see... then it was too late, we were married, we had kids, pride...”

“What’s your name, sir?”

“Joris, take my card. Let me know if you come back one day as a professional.”

“Thank you, Mr Joris, thank you for everything.”

Walking back along Zuivelmarkt, I realised it was the first time I’d ever eaten in someone else’s house without my father. I envied the people enjoying themselves on the terraces. I’d lost the race of a lifetime, but I didn’t feel defeated.

 

 

Translated from Spanish by Jethro Soutar

Podcast read by Simon Shrimpton-Smith

 

Jethro Soutar is an English writer and a translator of Spanish and Portuguese. He has translated Argentinian and Brazilian crime fiction for Bitter Lemon Press, and his translation of By Night the Mountain Burns by Juan Tomás Ávila Laurel will be published by And Other Stories in late 2014. He is co-editor of The Football Crónicas and a co-founder of Ragpicker Press.