‘Ik hou van ’t geluid van een trein in de verte’

‘Ik hâld fan it lûd fan in trein yn de fierte’

Arjan Hut

Arjan Hut

Arjan Hut (1976) is een Friestalige schrijver en dichter. Hij debuteerde in 2004 met de bundel Nachtswimmers, zijn recentste bundel kwam uit in 2016 en heet Aurora Bossa Nova. In 2005 werd hij benoemd tot eerste stadsdichter van de Friese hoofdstad Leeuwarden. De Friese taal zou vooral geschikt zijn om het lokale landschap, het boerenleven en de natuur te bezingen. Het dichtst dat Hut bij een koe in de buurt komt, is wanneer de koelwagens van het vleestransport voor dag en dauw langs zijn vervallen maar karakteristieke huurwoning rijden. Hij gebruikt het Fries als persoonlijke stadstaal. ‘Wie Arjan Hut met een dromerige blik door Leeuwarden ziet lopen, kan moeilijk geloven dat hij elk detail van de stad in zich opneemt. Toch kent deze 'nieuwe Leeuwarder' de stad in meer detail dan menig geboren stadjer’ schrijft auteur Henk Wolf over Hut. ‘Ik ben meer een bossanova-dichter dan een saudade-dichter’, vindt hij zelf.

Close

Leeuwarden Alle citybooks

Print

‘Ik hâld fan it lûd fan in trein yn de fierte’

As in kat balansearje ik op de râne fan it balkon en sjoch nei ûnderen. It sinneljocht streamt troch túntsjes en gloppen. Op strjitte by ús achter steane twa buorfrouwen te praten. De iene hat in bêzje rok oan mei blomkesmotyf en in túnklauwer yn de hân. De oare stiet mei in lyts hûntsje dat der graach op út wol, mar noch efkes wachtsje moat. It binne buorfrou Pain en buorfrou Panic. Tegearre kleie se oer de buert.

De earste kear dat myn frou en ik hjir del fytsten, fûn ik it in ûnsjogge strjitte. Ien lang gebou fan trije ferdjippingen lei as in muorre oan de iene kant en dêr tsjinoer in parkearplak, fierder in pear keale beammen en in wat fersutere fuotbalstadion. It sil dy deis wol wiet, griis waar west ha. Alles krige de kleur fan stoeptegels. No húzje wy hjir al sa lang, wy hearre stadichoan ta de buertfeteranen. Buorfrou Pain en buorfrou Panic wenje hjir lykwols langer.

Nachts hearst hjir de frachttreinen de stêd ynriden. In pear hûndert meter nei it suden, krekt oan de oare kant fan it kanaal, leit it spoar. It tokjende lûd en de echo wjerkeatse oer it molkfabryk fan Friesche Vlag de stêd oer. De fabryk rûkt nei fanylje en soms geuret de hiele buert hjir nei fanylje en waarme molke.

Hjoed is it rêstich. ‘It is wol rêstich,’ sa begjint Pain. ‘Ja,’ seit Panic, ‘mar juster wie der fjoerwurk!’ It hûntsje besiket fuort te toffeljen. Mei ien ruk oan it tou sjit it werom. ‘Och ja, wat wie dat ferskriklik!’ ‘It hiele hûs skodde der oer!’ Buorfrou Pain freget oft buorfrou Panic de plysje wol belle hat.

Panic bellet faker de plysje. Sy moat it algemiene nûmer skilje, want de wykagent hie op it lêst syn nocht fan har meldings en is fan nûmer feroare. ‘Ja,’ knikt se, mar fertelt der by dat it net tafoel it boadskip oer te bringen. Se krige der in kompjûter foar en moast de plaknamme ynsprekke. Leeuw-War-Den. De kompjûter makke der 'Vianen' fan. Se waard trochferbûn mei de plysje yn Utrecht. Telefoan opsmiten. Nochris besocht. Wer Vianen! ‘Dat is net de service dy't ik ferwachte.’ Fynt Pain ek. ‘Do meist der wol in klacht oer yntsjinje.’

Neidat wy in skoftke oan de Insulinde wennen, koe ik my al net mear yntinke dat ik de strjitte ea foar in muorre oanseach. It is in lang blok, boud yn 1939 en earst gong it ek noch hielendal de hoeke om, lâns de Peter Stuyvesantstrjitte. Mar dat ein is ôfbrutsen. Op trije plakken makket it blok in knik omheech, om in dyk der ûndertroch te litten. De wenningen boppe de dyk hjitte 'poartwenningen'. Wy wenje njonken in poartwenning. Ast ûnder de poarte trochgiest, komst yn in âlde arbeiderswyk. Fan it balkon ôf ha ik in moai útsjoch.

‘It wie dus legaal, dat fjoerwurk.’ Pain sjocht as is de beskaving oan de ein kommen. Panic skoddet mei de holle. It wie de feestlike ôfsluting fan it seizoen fan de fuotbalclub. ‘As se it no fetsoenlik oankundige hiene,’ giet Pain fierder, 'dan hie ik my der op tariede kinnen.’

‘Ja, as se it no yn de Huis-aan-Huis setten hiene …’ Ik bûgje my wat fierder foaroer. It is net nedich, want Panic ferheft har stim. ‘... dan hie der neat te rêden west!’. Pain skuort oan de laaie. It hûntsje pipet. ‘Nee, dan hie der neat te rêden west! Dan hiene wy der mei rekkenje kind!’

Mear as op in muorre, liket ús blok in grouwe rûp. In rûp fan reade stiennen. Hûnderten wenningen, allegear ferskillend fan inoar. Us foardoar is ûnder, dan rinne wy in trep op nei de wenkeamer, noch in ferdjipping heger binne de sliepkeamers en dêrboppe in souder. Der wenje minsken njonken en ûnder ús. Soms, as ik nachts net sliepe kin, fantasearje ik – op de echo's fan de frachttreinen – dat it in enorme lokomotyf is dy't troch de bosken dinderet.

Panic klaget dat har hûntsje hielendal oerstjoer wie. Net in each tichtdien en ûnder de tafel miigd. Pain har mûlshoeken sakje nei ûnderen as hingje der gewichten oan. Hat Panic ûnder de tafel pisse? Nee, it hûntsje en buorfrou koe de sliep mar net krije. ‘Sjoch, dêr hast it al.’ Pain skoddet mei de túnklauwer. ‘Se rekkenje nearne mei. En de ME stie der gewoan by, hè. Dat kin noait goed wêze foar dy plysjehynders.’ Panic knikt. ‘Begjin my net oer dy smoarge hynders! Der leit oeral stront.’ ‘Ik bin twa kilo ôffallen. Fan de stress.’ ‘It is no wol hiel rêstich.’

Ik sis neat. It hûntsje sjocht my wol. Hy lûkt de sturt tusken de poatsjes en trillet.

 

*

 

Mei Iwan nei de Potmarge. It is waarm genôch. Ik nim in boek mei en hy in handoek. Wy fytse derhinne, Iwan achterop, oer It Fliet, dêr't it drok is mei ferkear en hyt. Wy binne de kanaalsbrêge al oer as de achterbân knapt. De bân rint fluch leech. Wy binne healweis. Ik sjoch achterom en foarút. Nei hûs en de bân plakke hat gjin doel. Wy sille nei it wetter.

De Potmarge is in smelle strook mei fytspaden, wetter en grien. Foar de lytse bern is der in swimfiver dy’tliket op in lyts marke mei in ministrân. Wy binne der al faak delfytst, ûnderweis nei in omke en muoike dy't yn de buert fan it sikehûs wenje. Ek as wy nei de eachdokter moatte, komme wy hjir del. It wetter is heechút in meter djip yn it midden. Iwan hat it al jierren op it each.

Ik sykje in plakje om wat noflik te sitten. Yn de sinne is it te hyt. In soad skaad is hjir net. Iwan prottelet dat er it wetter net yn wol. As ik him freegje werom net, seit er: ‘Der binne oare bern.’ It leafst boartet er allinnich. Altyd as wy hjir delfytsten, meastentiids mei minder moai waar, wie hjir net ien.

Yn it wetter leit in lyts eilân. Kinst der oer in glibberich wibelbrechje hinne rinne. De tas mei drinken en koekjes lis ik njonken in beam dêr't krekt wat skaad groeit. ‘Ik tink net datsto drûch oer dat brêchje op it eilân komme kinst,’ daagje ik út. ‘O nee?’ Hy jout my syn bril.

De oare bern binne twa famkes. Ik hear hoe't Iwan grappen makket en yn it wetter omspat. De famkes laitsje. Se lykje bot op mekoar. As Iwan út it wetter komt, rint er nei my ta om ferslach út te bringen. It binne suskes. De iene hat swart hier en hjit fan Ashley. De oare hat ljocht hier en hjit fan Rachel. ‘Wy boartsje monstereilân en ik bin de draak!’ Gromjend en mei de earms swaaiend fljocht er nei de lytse dames werom. Dy gille en dûke ûnder.

Der komme oare bern. Ik sjoch twa jonges fan in jier as fyftjin. ‘Ik tink dat it swervers binne,’ seit Iwan. De jonges ha ferteld dat se 'net yn in hûs' wenje. Dy sille wol út it wenweinkamp fierderop komme. Se boartsje mei Iwan en ha wol skik mei him. No't de sinne net mear op syn heechst stiet, wurdt it drokker. In tienerfamke mei har broerke en in mem mei in beuker. Sy komt by my yn it waaksende skaad sitten en ferûntskuldiget har dêrfoar. Se hat in Russysk aksint.

Achter it reid ropt ien fan de swervers in flokwurd en der ûnstiet tusken de lytsere bern in diskusje oer rare wurden. Iwan, dy't ik der boppe út hear, fertelt grutsk dat ‘syn sus folle groffere dingen seit’. De Russyske mem laket.

Dan komt der in mem mei read hier en twa spierwite berntsjes. Dy wurde suver troch it ljocht opfretten. Ik rop Iwan út it wetter, drûgje him ôf en meitsje it plak ûnder de beam frij. Under it rossen fertelt er oer twa aardige giele jonges dy't ‘in bytsje Frâns’ wiene. Ik sjoch nei twa Marokkaanse jonges dy't op skeelers kamen. Se swaaie nei Iwan.

Wy moatte it hiele ein werom nei hûs kuierje, hymjend, mei de fyts oan de hân. No ja, ik, it jonkje kin noch moai op de pakjedrager. Hy praat oan ien tried wei. ‘Hjoed ha ik wol tsien freonen makke!’ As wy it Fliet oerstekke en ús eigen buert yn sille, stiet der in hek mei traaljes en de strjitte wurdt healweis ôfsnien. Wy moatte in ein achterút en dan omrinne.

 

*

 

Tsjuster bûten en hieltyd buien, mar de loft is waarm. De hiele stêd leit iepen. Nije autodiken, opkreaze wenwiken, alles moat klear foardat Ljouwert ‘Kulturele Haadstêd’ is. In hiel jier feest en eveneminten mei as tema: Mienskip. In dreech oer te setten Frysk wurd, mar yn it Frysk-Nederlânsk wurdboek stiet der ienfâldichwei ‘gemeenschap’.p>

Under de poarte en achter hûs rûkt it as hat ien oan it soldearjen west. De hekken rukke op. Alde arbeiderswenningen ferdwine. Der komme lytse apparteminten en studio's foar werom. De lju fan de wenningbou ha it útlein op in buertbyienkomst yn it stadion. ‘Yn de takomst wolle minsken allinnich wêze en op harsels wenje. In eigen plakje. Al ús sifers wize dêrop.’

Ik bin by de drogist om aspirines. Lucia, in frou dy't fierderop oan it Fliet wennet, praat mei de mefrou achter de toanbank. Lucia hat in rollator. Dêr sit se op. Se hat ien goed each en ien each is hielendal wyt. Se praat graach, mar foaral ek hiel lûd.

‘WAT IS DAT DÊRE?’
‘Dat is faginale gel.’
‘FAGINALE GEL! OH!’
‘Dat is men soms wolris nedich.’
‘OH JA SEKER. OH JA!’

Ik krij een pakje Ibuprofen út it skap en sjoch noch efkes by de Eukalyptus douchegel. Dan komt de postbesoarchster de winkel yn.

‘Ik sil dizze mefrou efkes helpe,’ seit de mefrou achter de toanbank. Se glimket nei Lucia. Ik hear en sjoch Lucia wol faker yn winkels. Dan glimkje de kasjères en managers ek, mar mei eagen fol ûngeduld. Dizze mefrou hat fleurige eagen.
‘OH JA NATUERLIK! IK SIL MAR WER RIS FIERDER!’

De besoarchster, in frou fan in jier as fyftich mei koarte grize krollen en reade wangen, sit mei in mystearje. Sy siket om de Insulindestrjitte 4a. Sy rint al jierren yn ús strjitte. Wy wenje healweis, op 106. Buorfrou Panic seit: wat heger it hûsnûmer, wat asosjaler de bewenners.

‘Dat moat oan de oare kant fan de strjitte wêze. Wy binne nûmer 1.’
De winkelmefrou is der wis fan. Lucia is al healweis de útgong mei har rollator en sjocht oer it skouder.
‘DY HUZEN BINNE SLOOPT. DÊR STIET NEAT.’

Dat wist de postbesoarchster ek wol. It terrein leit braak. In grut gat fol mei reinwetter. Beide froulju sjogge nochris nei de brief as is it in skatkaart. It is neat bysûnders. In adressearre reklamefolder fan in sportskoalle fierderop. Fit4Free seit it logo. Lucia is al hast by de doar. Har goeie each sjit alle kanten út.
‘OANT SJEN BEDANKT EN GOD SEGENJE DY.’
De winkelmefrou ropt har nei. ‘Doch de groeten oan de poeskes!’

Ik rekkenje de aspirines ôf.
Ik fiel my al wat better.

 

*

 

No is De Grutte Freonlike Reus dea! Myn frou seit dat syn wenning al leech stiet. Ik wol it net leauwe. De man hat my koartlyn noch oansprutsen mei in dringende fraach. Ik kuierje de lange Insulindestrjitte ôf. Alles stiet noch yn ’e hûs, mar de Reus sels is nearne te bekennen.

Yn de maitiid ferskynde in boekje oer de wyk, ‘Verhalen en Portretten uit de Oost Indische Buurt’. Ien fan de portretten giet oer Appie, de lange sechtiger dy't tsjinoer it Cambuurplein wennet. In bekend gesicht. Yn it foarste plak fanwege syn wurk as blommebesoarger, mar ek omdat er suver altyd foar syn hûs sit en de boel yn de gaten hâldt.

De skriuwster fan it portret neamt him 'Grutte Freonlike Reus'. En sa sjocht er der ek út, as in tekening út in boek fan Roald Dahl. Lang lichem, dat altyd in bytsje krûm stiet. Keale plasse mei oan de sydkanten griiswite tûfen hier. Grutte hannen. Boppedat hat er in bypassende djippe, galmjende stim. Hy groetet alle minsken en hat de grutste aardichheid oan de ferskate festivalgongers. Dy komme út de hiele wrâld en dogge boadkippen by de supermerken oan it plein. As dy kleurrike hipsters har pendelbus fersitte, kinne se fan De Reus in kop tee krije.

Koartlyn stuts er de hân op, kaam oerein en rûn nei my ta. 'Yn oktober sille se hjir slope,' galme er. ‘Se ha my tasein dat ik daliks yn in nijbouwenning kin.’ Hy wiisde nei it braaklizzende terrein dêr't de nijbou komme moat. Mei de bou wie men noch net begongen. Appie makke him djippe soargen. Ien kear ferhûzje, dat koe net oars, mar earst nei in wisselwenning, dat seach er net sitten. Yn ien kear oer, dêr hie er foar tekene.

Doe kaam syn dringende fraach oan my. Oft ik myn frou freegje woe hoe't it der no foarstie. Dat hie er goed sketten. Ast witte wolst hoe't de saken der yn de wrâld hinne lizze, dan moast by myn frou wêze. Net by my. Doe't myn frou yn it sikehûs lei, reinde it boeketten. Sels de boargemaster stjoerde blommen. Dat wist de Reus. Dy hie er sels besoarge.

Doe't ik him wer seach, swaaide ik en rûn nei him ta om him it antwurd fan myn frou te jaan. Hy makke lykwols daliks in teken dat ik stil wêze moast. Hy hie nije buorlju. In gesin út Syrië. De buorlju kamen krekt thús en tilden in sliepend famke út de auto. Dy moast ik net wekker meitsje. Dêr stie ik, in belangryk boadskip te flústerjen tsjin in reus mei syn finger foar de mûle, wylst de licht ferstuivere buorman syn dochterke oer de drompel tilde.

Noch gjin wike foar syn dea skrok ik fan de Reus. Op it laad- en lospunt by in supermerk stie in grutte frachtwein. Ik rûn dêr krekt en ynienen boldere in stim. ‘Hee, kutsjauffeur!’ De sjauffeur stapte frijwat agressyf út de kabine. Boarst foarút. Soe it op in strjitgefjocht útrinne? Oan de oare kant fan de strjitte stie de Reus. ‘Je bederft mijn uitzicht,’ lake er en gie wer op syn stuoltsje sitten. De sjauffeur lake ek. It wie blykber in fêst ritueel.

En no is er dea. Aanst is syn hûs der ek net mear. En op it lege perseel wurdt noch hieltyd net boud. Mar de Reus hoecht net nei in wikselwenning. Hy is yn ien kear oer.

 

*

 

Sit oan it finster by snackbar it Fliet. Oer de Bonifatiustoer komt in swarte loft opsetten, mar yn it easten kipet de sinne noch oer it molkfabryk. De houtwinkel van Bob ljochtet helder op, it sêfte giel fan de muorren en it oranje dak. Tsjin de tongerwolken stekke trije seefûgels ôf as wite draken. It liket wol in grutte lege filmset. Dan knipt it spotljocht út en is alles oars. In gewoane stêdstrjitte dêr't it tsjuster is en reint.

 

*

 

Op it balkon achter de poartewenning op nr. 104 oefenje ik in gedicht. De wenning stiet al wiken leech. Ik sil der de hiele middei wêze om foar te dragen. Groepkes toeristen rinne in tocht troch de wyk. Bewenners fertelle ferhalen of litte har keunsten sjen. As lêste komme se by my del. .

Fannemoarn ha ik it gedicht oerset nei it Nederlânsk, al draach ik it it leafst yn it Frysk foar. Ik stean op it balkon en hear de earste groep oankommen. Sa’n tweintich gesichten op strjitte sjogge omheech. Ik kies foar Frysk. ‘Ik hâld fan it lûd fan in trein yn de fierte …’ As it fers útrôle is, ferdwine de taharkers ûnder it poartsje en komme oan de oare kant tefoarskyn op de Insulinde. Dan rinne se de lêste fiifhûndert meter nei it Café Cambuur.

De bern binne by my. Iwan en Line lizze pûden sjips en blikjes kola yn de finsterbank. Soms komme se op it balkon. Ik fernim dat der mear kontakt is mei de taharkers as de bern njonken my steane. ‘Wy boarten doe't wy lyts wiene yn de steechjes’, ropt ien omheech. It is in mefrou dy’t hjir opgroeide. Der komme mear âld-bewenners del. Sy wolle noch ien kear yn de âlde buert sjen, foardat dy ferdwynt.

‘Der rinne tsjinwurdich allinne junks yn de steechjes om.’ In bekende stim. Buorfrou Pain rint de rûte ek. Se glimket en wiist op in menear njonken har. ‘Arjan, dizze man is as bern yn de poartewenning opgroeid.’ It is in lytse menear fan in jier as santich mei in masjinistepetsje op. Hy nimt de pet ôf en freget oft er nei boppe komme mei. It is de lêste groep. Ik freegje Line om de doar iepen te dwaan.

De man hjit fan Rob. Hy rint alle keamers troch. Hy sjocht minsken en tafels en stuollen dy’t hjir net mear binne. Oan syn ferhalen fernim ik dat syn âlden de earsten wiene dy’t fan dit adres de kaai krigen. Krekt foar de oarloch. It wie rom en nagelnij.

Underwilens is ek myn frou boppe kommen. As wy foar it finster oan de Insulindeside steane, fertelt Rob hoe’t it der yn de oarloch útseach. ‘It stadion wie der net. En dy trainingsfjilden dernjonken wiene greiden. Der stiene gjin hûzen en flats yn it noarden. Ik koe hjirwei de wettertoer oan de Grinzerstrjitwei sjen. Kilometers fier.’ Hy slokt. Fuotstappen klinke yn it treppehûs en op de sliepkeamers. Ik hear de bern laitsjen.

‘Dêr kamen de Kanadezen de stêd yn.’ Hy wiist nei it noardeasten. ‘It konfoai koe ik hearre foardat ik it seach. Wat wie dat in moai lûd … it ronken fan de motors en it jubeljen fan de minsken. Heit stuts de flagge út. It wie feest. De moffen ferslein. Ik wie seis jier.’

Myn frou nimt de gelegenheid waar om te freegjen wa't as earste op ús adres wenne. Dêr is se altyd al nijsgjirrich nei west. Rob, sûnder syn eagen fan de Kanadezen yn de fierte ôf te heljen, wit it hiel goed. ‘Dy wie al in pear dagen útnaaid. Hy seach it swurk driuwen. In ferrieder wie it.’

As alle gasten fuort binne, romje ik de lege blikjes en sjipspûden op. Ik tropje de rotsoai yn in jiskepûde. Dan rin ik nei de termostaat, stie dy oan of út doe’t wy hjir kamen? Ik knip de ljochten út. Myn frou stiet by de trep en sjocht krekt sa glêzich as Rob earder. ‘Apart net,’ flústeret se, ‘dat de earste bewenner in nazi wie en de lêsten in dichter en in grien gemeenteriedslid.’

 

*

 

Mei Iwan op it parkearterrein. It wurdt tiid dat er it fytsen leard. Elkenien fytst. Hy fynt it spannend en flitteret as in kolibry om my hinne. Dan krij ik him ûnder de earms en set him op it seal. ‘Kinst net falle,’ sis ik, ‘want ik hâld dy beet.’

In pear kear geane wy it terrein op en del. It stjoer wibelet en de jonge gibelet. Dêr komme we lâns de auto fan de ûnderbuorfrou. De doar stiet iepen oan de passazjierskant, ik sjoch har net.

‘Hjir bin ik.’ In lytse stim fan boppe. Sy sweeft yn de wolken. Har lange ljochte hier waait har hieltyd foar it gesicht. Se liket wol in ingel.

‘Ik ha goed nijs,’ ropt se. ‘De baas hat my in fêst kontrakt jûn!’ ‘Lokwinske!’ rop ik werom. Ik lit Iwan los. Hy slingeret dapper fierder.

‘Ik ha dyn bondel lêzen,’ ropt buorfrou. Ik hie ferline wike in eksimplaar by har troch de brievebus skood. ‘Prachtige gedichten!’

En hup, dêr lit ik de grûn los en sweef omheech. Tegearre sjogge wy nei ûnderen, dêr't Iwan hieltyd hurder giet. Ik fiel in bakstien yn myn búk. ‘Oe jonkje, tink derom!’

Dêr falt er al. Of net? Hy falt troch … en troch … makket in knappe salto. ‘Heit hast it sjoen?’ ‘Ja hear, dat wie in knappe salto.’ Ik stek myn tûme op en buorfrou klapt. En dêr sweeft ek Iwan omheech, mei fytske en al.

 

*

 

‘Hearst do dat ek?’
Myn frou stompt my oan. It is midden yn de nacht.
‘Wat moat ik hearre?’
‘Lûden, hjirneist. Ik ha dy dochs earder sein, it liket as is dêr ien.’
‘It stiet leech,’ prottelje ik en jou my wer del.

Ien triuwt ús sliepkeamersdoar iepen. Mei skokjes. De doar klemt al in pear wiken.
It is Line. ‘Hey, bitches,’ gappet se. ‘Wat wie dat foar skok? Moat ik 1-1-2 belje?’
Se hat alris earder it alarmnûmer belle. Ek midden yn de nacht. Se hearde hoe't in ynbrekker buorfrou Panic fermoardzje woe. Dy hie harsels gillend opsluten yn de klankkast fan de badkeamer.

‘Ik ha neat fernaam,’ sis ik.
‘Do fernimst noait wat!’ seit myn frou en draait har om.
Wy wachtsje en harkje. It is stil.
‘Gean mar wer sliepen, Line’. Se besiket de doar te sluten. It wol net.
‘Lit mar iepen, aanst makkest Iwan noch wekker.’

It is noch like tsjuster as ik sels wekker skrik. No hear ik ek lawaai. Tokjen en fluitsjen. As rydt der in trein troch de strjitte. It bêd njonken my is leech. Ik wriuw yn de eagen. Sjoch op de wekker. De reade sifers binne fuort. Ik sla de tekkens fan my ôf. It fielt as sweef ik. Rêstich oan. Ik sko it gerdyn iepen en sjoch yn de nacht. Machtige, ivich griene beammen sjitte oan myn eagen foarby.

 

Print

‘Ik hou van ’t geluid van een trein in de verte’


Als een kat balanceer ik op de rand van het balkon en kijk naar beneden. Het zonlicht stroomt door tuintjes en steegjes. Achter ons huis staan twee buurvrouwen te kletsen. De ene heeft een beige rok met bloemetjesmotief aan en een tuinhark in haar hand. De andere heeft een klein hondje aan de lijn dat staat te popelen om eropuit te gaan, maar nog even moet wachten. Het zijn buurvrouw Pain en buurvrouw Panic. Samen klagen ze over de buurt.

De eerste keer dat mijn vrouw en ik hier langs fietsten, vond ik het een lelijke straat. Een lang gebouw van drie verdiepingen lag als een muur aan de ene kant en daar tegenover een parkeerplaats. Verder een paar kale bomen en een wat vervallen voetbalstadion. Het zal die dag wel nat en grijs weer zijn geweest. Alles kreeg de kleur van stoeptegels. Nu wonen we hier al zo lang, dat we zo langzamerhand tot de buurtveteranen behoren.Maar buurvrouw Panic en buurvrouw Pain wonen hier langer.

’s Nachts hoor je hier de vrachttreinen de stad in rijden. Een paar honderd meter naar het zuiden, precies aan de overkant van het kanaal, ligt het spoor. Het tokkende geluid en de echo weerkaatsen over de melkfabriek van Friesche Vlag heen over de stad. De fabriek ruikt naar vanille en soms geurt de hele buurt hier naar vanille en warme melk.

Vandaag is het rustig. ‘Het is wel rustig,’ zo begint Pain. ‘Ja,’ zegt Panic, ‘maar gisteren was er vuurwerk!’ Het hondje probeert weg te stiefelen. Na een ruk aan de lijn schiet het terug. ‘O ja, verschrikkelijk was dat! Het hele huis schudde ervan!’ Buurvrouw Pain vraagt of buurvrouw Panic de politie wel heeft gebeld.

Panic belt wel vaker de politie. Ze moet het algemene nummer bellen, want de wijkagent was haar meldingen beu en heeft zijn nummer veranderd. ‘Ja,’ knikt ze, maar ze vertelt erbij dat het niet meeviel haar boodschap over te brengen. Ze had een computer aan de lijn gekregen en moest de plaatsnaam inspreken. Leeuw-War-Den. De computer maakte er ‘Vianen’ van. Ze werd doorverbonden met de politie in Utrecht. Telefoon erop gegooid. Nog eens geprobeerd. Weer Vianen! ‘Dat is niet de service die je verwacht.’ Dat vindt Pain ook. ‘Je kunt er wel een klacht over indienen.’

Nadat we een tijdje aan de Insulindestraat hadden gewoond, kon ik me al niet meer voorstellen dat ik de straat ooit voor een muur had aangezien. Het is een lang blok, gebouwd in 1939, en eerst ging het ook nog helemaal de hoek om, langs de Peter Stuyvesantstraat. Maar dat stuk is afgebroken. Op drie plaatsen maakt het blok een knik omhoog, om er een weg onderdoor te laten. De woningen boven de weg heten ‘poortwoningen’. Wij wonen naast een poortwoning. Als je onder de poort doorgaat, kom je in een oude arbeiderswijk. Vanaf het balkon heb ik een mooi uitzicht.

‘Het was dus legaal, dat vuurwerk.’ Pain kijkt alsof er een einde aan de beschaving is gekomen. Panic schudt haar hoofd. Het was de feestelijke afsluiting van het seizoen van de voetbalclub. ‘Als ze het nou fatsoenlijk hadden aangekondigd,’ vervolgt Pain, ‘dan had ik me erop kunnen voorbereiden.’

‘Ja, als ze het nou in de Huis-aan-Huis hadden gezet ...’ Ik buig me wat verder voorover. Het is niet nodig, want Panic verheft haar stem, ‘... dan was er niks aan de hand geweest!’ Pain geeft een ruk aan de lijn. Het hondje piept. ‘Nee, dan was er niks aan de hand geweest! Dan hadden we er rekening mee kunnen houden!’

Meer dan op een muur, lijkt ons blok een dikke rups. Een rups van rode bakstenen. Honderden woningen, allemaal verschillend van elkaar. Onze voordeur is beneden aan de straat, dan lopen we een trap op naar de woonkamer, nog een verdieping hoger liggen de slaapkamers en daar boven is een zolder. Er wonen mensen naast ons en onder ons. Soms, als ik ’s nachts niet kan slapen, fantaseer ik – op de echo’s van de vrachttreinen – dat het een reusachtige locomotief is die door de bossen dendert.

Panic klaagt dat haar hondje helemaal overstuur was. Geen oog dicht gedaan en onder de tafel gepiest. Pains mondhoeken zakken naar beneden alsof er gewichten aan hangen. Heeft Panic onder de tafel geplast? Nee, het hondje, en zij kon de slaap niet meer vatten. ‘Zie je wel, daar heb je het al.’ Pain schudt met haar hark. ‘Ze houden nergens rekening mee. En de ME stond er gewoon bij, hè. Dat kan nooit goed zijn voor de politiepaarden.’ Panic knikt. ‘Schei uit over die vieze paarden! Er ligt overal stront.’ ‘Ik ben twee kilo afgevallen. Van de stress.’ ‘Het is nu wel heel rustig.’

Ik zeg niets. Het hondje ziet me wel. Hij trekt zijn staart tussen zijn pootjes en trilt.


*


Met Iwan naar de Potmarge. Het is warm genoeg. Ik neem een boek mee en hij een handdoek. We fietsen ernaartoe, Iwan achterop, over het Vliet, waar het druk is en warm. We zijn de kanaalbrug al over als mijn achterband klapt. De band loopt snel leeg. We zijn halverwege. Ik kijk achterom en naar voren. Terug naar huis om de band te plakken heeft geen zin. We gaan naar het water.

De Potmarge is een smalle recreatiestrook met fietspaden, water en groen. Voor de kleine kinderen is er een zwemvijver, die op een klein meertje met een ministrand lijkt. We zijn er al vaak langs gefietst, onderweg naar een oom en tante die in de buurt van het ziekenhuis wonen. Ook als we naar de oogarts moeten, komen we hierlangs. Het water is hooguit een meter diep in het midden. Iwan wil er al jaren naar toe.

Ik zoek een plekje waar we lekker kunnen zitten. In de zon is het te warm. Veel schaduw heb je hier niet. Iwan moppert dat hij het water niet in wil. Als ik hem vraag waarom niet, zegt hij: ‘Er zijn andere kinderen.’ Hij speelt het liefst alleen. Altijd als we hierlangs fietsten, meestal met minder mooi weer, was hier niemand.

In het water ligt een klein eiland. Je kunt er over een glibberige wiebelbrug naartoe lopen. De tas met fris en koekjes leg ik naast een boom waar net een beetje schaduw groeit. ‘Volgens mij kun jij nooit droog over dat bruggetje op het eiland komen,’ zeg ik uitdagend. ‘O nee?’ Hij geeft me zijn bril.

De andere kinderen zijn twee meisjes. Ik hoor Iwan grappen maken en in het water spetteren. De meisjes lachen. Ze lijken erg op elkaar. Als Iwan uit het water komt, loopt hij naar me toe om verslag uit te brengen. Het zijn zusjes. De ene heeft zwart haar en heet Ashley. De andere heeft blond haar en heet Rachel. ‘We spelen Monstereiland en ik ben de draak!’ Grommend en zwaaiend met zijn armen rent hij terug naar de kleine dames. Die gillen en duiken onder water.

Er komen andere kinderen bij. Ik zie twee jongens van een jaar of vijftien. ‘Ik denk dat het zwervers zijn,’ zegt Iwan. De jongens hebben verteld dat ze ‘niet in een huis’ wonen. Ze komen vast uit het woonwagenkamp verderop. Ze spelen met Iwan en lijken hem wel leuk te vinden. Nu de zon niet meer op zijn hoogst staat, wordt het drukker. Een tienermeisje met haar broertje en een moeder met een kleuter. Ze komt bij mij in de groeiende schaduw zitten en verontschuldigt zich daarvoor. Ze heeft een Russisch accent.

Achter het riet roept een van de zwervers een vloekwoord en er ontstaat tussen de kleinere kinderen een discussie over lelijke woorden. Iwan, die ik er bovenuit hoor, vertelt trots dat ‘zijn zus veel grovere dingen zegt'. De Russische moeder lacht.

Dan komt er een moeder met rood haar en twee spierwitte kindjes. Die worden zowat opgegeten door het licht. Ik roep Iwan uit het water, droog hem af en maak een plekje onder de boom vrij. Terwijl ik hem droogwrijf, vertelt hij over twee aardige, gele jongens die een beetje 'Frans’ waren. Ik kijk naar twee Marokkaanse jongens die op skeelers aankwamen. Ze zwaaien naar Iwan.

We moeten het hele stuk terug naar huis lopen, hijgend, met de fiets aan de hand. Nou ja ik, Iwan kan nog mooi op de bagagedrager zitten. Hij kletst aan één stuk door. ‘Vandaag heb ik wel tien vrienden gemaakt!’ Als we het Vliet oversteken om onze eigen buurt in te gaan, staat er een dranghek. De straat is halverwege afgesloten. We moeten een heel stuk terug en dan omlopen.


*


Donker buiten en steeds buien, maar de lucht is warm. De hele stad ligt open. Nieuwe autowegen, opgeknapte woonwijken, alles moet klaar voordat Leeuwarden ‘Culturele Hoofdstad’ is. Een heel jaar feest en evenementen met als thema: mienskip. Een moeilijk te vertalen Fries woord, maar in het Fries-Nederlands woordenboek staat gewoon ‘gemeenschap’.

Onder de poort en achter het huis hangt een geur alsof iemand aan het solderen is geweest. De hekken rukken op. Oude arbeiderswoningen verdwijnen en er komen kleine appartementen en studio's voor in de plaats. De mensen van de woningbouw hebben het uitgelegd op een buurtbijeenkomst in het stadion. ‘In de toekomst willen mensen alleen zijn en op zichzelf wonen. Een eigen plek. Al onze cijfers wijzen dat uit.’

Ik ben bij de drogist voor aspirine. Lucia, die verderop aan het Vliet woont, praat met de vrouw achter de toonbank. Lucia heeft een rollator. Daar zit ze op. Ze heeft één goed oog en het andere oog is helemaal wit. Ze praat graag, maar vooral ook heel hard.

‘WAT IS DAT DAAR?’
‘Dat is vaginale gel.’
‘VAGINALE GEL. O!’
‘Dat heb je soms nodig.’
‘O, JA ZEKER. O JA!’

Ik pak een doosje ibuprofen uit het schap en kijk nog even bij de eucalyptus-douchegel. Dan komt de postbezorgster de winkel binnen.

‘Ik ga even deze mevrouw helpen,’ zegt de vrouw achter de toonbank. Ik hoor en zie Lucia wel vaker in winkels. Dan glimlachen de caissières en managers ook, maar met ogen vol ongeduld. Deze mevrouw heeft vrolijke ogen.
‘O JA, NATUURLIJK. IK STAP MAAR WEER EENS OP.’

De bezorgster, een vrouw van een jaar of vijftig met korte grijze krullen en rode wangen, zit met een mysterie. Ze zoekt de Insulindestraat 4A. Ze bezorgt nu al jaren in onze straat. Wij wonen halverwege, op 106. Buurvrouw Panic zegt: hoe hoger het huisnummer, hoe asocialer de bewoners.

Dat moet aan de overkant van de straat zijn. Wij zijn nummer 1.’ De winkelmevrouw is er zeker van. Lucia is al halverwege de uitgang met haar rollator en kijkt over haar schouder.
‘DIE HUIZEN ZIJN GESLOOPT, DAAR STAAT NIKS.’

Dat was de postbezorgster ook wel bekend. Het terrein ligt braak. Een groot gat vol regenwater. De beide vrouwen bestuderen de brief nog eens alsof het een schatkaart is. Het gaat om niets bijzonders. Een geadresseerde reclamefolder van een sportschool verderop. FIT4FREE zegt het logo. Lucia is al bijna bij de deur. Haar goede oog schiet alle kanten op.
‘TOT ZIENS EN GOD ZEGENE JE.’
De winkelmevrouw roept haar na: ‘Doe de groeten aan je poesjes!’

Ik reken de aspirines af.
Ik voel me al wat beter.


*


Nu is de grote Grote Vriendelijke Reus dood! Mijn vrouw zegt dat zijn woning al leeg staat. Ik wil het niet geloven. Hij heeft me kort geleden nog aangesproken met een prangende vraag. Ik wandel de lange Insulindestraat door. Alle meubels staan nog in het huis, maar de Reus zelf is nergens te bekennen.

Afgelopen voorjaar werd een boekje over de wijk uitgebracht: Verhalen en Portretten uit de Oost-Indische buurt. Een van de portretten ging over Appie, de lange zestiger die tegenover het Cambuurplein woont. Een bekend gezicht. In de eerste plaats vanwege zijn werk als bloemenbezorger, maar ook omdat hij bijna altijd voor zijn huis zit en de boel in de gaten houdt.

De schrijfster van het portret noemt hem ‘Grote Vriendelijke Reus’. En zo ziet hij er ook uit, als een tekening uit een boek van Roald Dahl. Een lang lijf, dat altijd een beetje krom staat. Een kaal hoofd met aan de zijkanten grijs-witte plukken haar. Grote handen. Bovendien heeft hij een bijpassende diepe, galmende stem. Hij groet alle mensen en heeft vooral plezier in de verschillende festivalgangers. Die komen uit de hele wereld en doen hun boodschappen bij de supermarkten aan het plein. Als die kleurrijke hipsters hun pendelbus missen, kunnen ze van de Reus een kop thee krijgen.

Kortgeleden stak hij zijn hand op, stond op en liep naar me toe. ‘In oktober gaan ze hier slopen,’ galmde hij. ‘Ze hebben me toegezegd dat ik direct in een nieuwbouwwoning kan.’ Hij wees naar het braakliggende terrein waar de nieuwbouw moet komen. Met de bouw waren ze nog niet begonnen. Appie maakte zich grote zorgen. Eén keer verhuizen, dat kon niet anders, maar eerst naar een wisselwoning, dat zag hij niet zitten. In één keer over, daar had hij voor getekend.

Toen kwam zijn dringende vraag aan mij. Of ik mijn vrouw wilde vragen hoe het er nu voor stond. Dat had hij goed bekeken. Als je wilt weten hoe de zaken ervoor staan in de wereld, moet je bij mijn vrouw zijn. Niet bij mij. Toen mijn vrouw in het ziekenhuis lag, regende het boeketten. Zelfs de burgemeester stuurde bloemen. Dat wist de Reus. Die had hij zelf bezorgd.

Toen ik hem weer zag, zwaaide ik en liep naar hem toe om hem het antwoord van mijn vrouw te geven. Maar hij gebaarde meteen dat ik stil moest zijn. Hij had nieuwe buren. En gezin uit Syrië. De buren kwamen net thuis en tilden een slapend meisje uit de auto. Dat moest ik niet wakker maken. Daar stond ik, een belangrijke boodschap fluisterend tegen een reus met zijn vinger voor zijn mond, terwijl de ietwat verbaasde buurman zijn dochtertje over de drempel tilde.

Nog geen week voor zijn dood liet de Reus me schrikken. Op het laad- en losplein bij een supermarkt stond een grote vrachtwagen. Ik liep daar net en ineens hoorde ik een bulderende stem. ‘Hé, kutchauffeur!’ De chauffeur stapte tamelijk agressief zijn cabine uit. Borst vooruit. Zou het op een straatgevecht uitlopen? Aan de overkant van de straat stond de Reus. ‘Je bederft mijn uitzicht,’ zei hij lachend en ging weer op zijn stoeltje zitten. De chauffeur lachte ook. Het was blijkbaar een vast ritueel.

En nu is hij dood. Straks is zijn huis er ook niet meer. En op het lege perceel wordt nog steeds niet gebouwd. Maar de Reus hoeft niet naar een wisselwoning. Hij is in één keer over.


*


Zit voor het raam bij snackbar Het Vliet. Boven de Bonifatiustoren komt een zwarte lucht opzetten, maar in het oosten gluurt de zon nog over de melkfabriek. De houtwinkel van Bob staat in het volle licht, het zachte geel van de muren en het oranje dak. Drie grote meeuwen steken af tegen de donderwolken als witte draken. Het lijkt wel een grote lege filmset. Dan knipt het spotlicht uit en is alles anders. Een gewone stadsstraat waar het donker is en regent.


*


Op het balkon achter de poortwoning op nummer 104 oefen ik een gedicht. De woning staat al weken leeg. Ik zal hier de hele middag zijn om voor te dragen. Groepjes toeristen lopen een tocht door de wijk. Bewoners vertellen verhalen of vertonen hun kunsten. Als laatste komen ze bij mij.

Vanochtend heb ik het gedicht vertaald in het Nederlands, al draag ik het het liefst in het Fries voor. Ik sta op het balkon en hoor de eerste groep aankomen. Zo'n twintig gezichten op straat kijken omhoog. Ik kies voor Fries. ‘Ik hâld fan it lûd fan in trein yn de fierte ...’ Als het vers is uitgerold, verdwijnen de toehoorders onder het poortje en komen aan de andere kant weer tevoorschijn op de Insulinde. Dan lopen ze de laatste vijfhonderd meter naar Café Cambuur.

De kinderen zijn bij mij. Iwan en Line leggen zakken chips en blikjes cola in de vensterbank. Soms zijn ze even op het balkon. Ik merk dat ik meer contact met de toehoorders heb als de kinderen naast me staan. ‘Wij speelden toen we klein waren in de steegjes,’ roept iemand naar boven. Het is een vrouw die hier is opgegroeid. Er komen meer oud-bewoners langs. Ze willen nog één keer een kijkje nemen in de oude buurt, voordat die verdwijnt.

‘Tegenwoordig hangen er alleen nog maar junks in die steegjes rond.’ Een bekende stem. Buurvrouw Pain loopt de route ook. Ze glimlacht en wijst naar een man naast haar. ‘Arjan, deze meneer heeft als kind in de poortwoning gewoond.’ Het is een kleine man van een jaar of zeventig met een machinistenpetje op. Hij neemt zijn pet af en vraagt of hij boven mag komen. Het is de laatste groep. Ik vraag Line de deur open te doen.

De man heet Rob. Hij loopt door alle kamers. Hij ziet mensen en tafels en stoelen die hier niet meer zijn. Uit zijn verhalen maak ik op dat zijn ouders de eersten waren die van dit adres de sleutel kregen. Vlak voor de oorlog. Het was ruim en spiksplinternieuw.

Intussen is ook mijn vrouw boven gekomen. Als we voor het raam aan de kant van de Insulindestraat staan, vertelt Rob hoe het er in de oorlog uitzag. ‘Het stadion was er niet en de trainingsvelden ernaast waren weilanden. Er stonden geen huizen en flats in het noorden. Ik kon hiervandaan de watertoren aan de Groningerstraatweg zien. Kilometers ver.’ Hij slikt. Er klinken voetstappen in het trappenhuis en in de slaapkamers. Ik hoor de kinderen lachen.

‘Daar kwamen de Canadezen de stad binnen.’ Hij wijst naar het noordoosten. ‘Ik kon het konvooi horen voordat ik het zag. Wat een mooi geluid was dat ... het ronken van de motoren en het jubelen van de mensen. Mijn vader stak de vlag uit. Het was feest. De moffen verslagen. Ik was zes.’

Mijn vrouw neemt de gelegenheid te baat om te vragen wie er als eerste op ons adres woonde. Daar is ze altijd benieuwd naar geweest. Rob, zonder zijn ogen van de Canadezen in de verte af te halen, weet het heel goed. ‘Die was ’m een paar dagen eerder al gesmeerd. Hij zag de bui hangen. Een verrader was het.’

Als alle gasten weg zijn, ruim ik de lege blikjes en chipszakjes op. Ik stop het afval in een vuilniszak. Dan loop ik naar de thermostaat, stond die nou aan of uit toen we hier kwamen? Ik doe de lichten uit. Mijn vrouw staat bij de trap en kijk net zo glazig als Rob daarnet. ‘Gek hè,’ fluistert ze, ‘dat de eerste bewoner een nazi was en de laatsten een dichter en een groen gemeenteraadslid.’


*


Met Iwan op het parkeerterrein. Het wordt tijd dat hij leert fietsen. Iedereen fietst. Hij vindt het spannend en fladdert als een kolibrie om me heen. Dan pak ik hem bij zijn oksels en zet hem op het zadel. ‘Je kunt niet vallen,’ zeg ik, ‘want ik hou je vast.’

We rijden een paar keer het terrein op en neer. Het stuur wiebelt en de jongen giebelt. Daar komen we langs de auto van de benedenbuurvrouw. De deur staat open aan de passagierskant, ik zie haar niet.

‘Hier ben ik.’ Een kleine stem van boven. Ze zweeft in de wolken. Haar lange blonde haar waait steeds voor haar gezicht. Ze lijkt wel een engel.

‘Ik heb goed nieuws,’ roept ze. ‘Mijn baas heeft me een vast contract gegeven!’ ‘Gefeliciteerd!’ roep ik terug. Ik laat Iwan los. Hij slingert dapper verder.

‘Ik heb je bundel gelezen,’ roept de buurvrouw. Ik had vorige week een exemplaar in haar brievenbus gestopt. ‘Prachtige gedichten!’

En hup, daar laat ik de grond los en zweef omhoog. Samen kijken we naar beneden, waar Iwan steeds sneller gaat. Ik voel een baksteen in mijn buik. O mannetje, pas op!

Daar valt hij al. Of niet ? Hij valt door ... en door ... maakt een knappe salto. ‘Papa, heb je het gezien?’ ‘Ja hoor, dat was een knappe salto.’ Ik steek mijn duim op en buurvrouw klapt. En daar zweeft ook Iwan omhoog, met fietsje en al.


*


‘Hoor jij dat ook?’
Mijn vrouw stoot me aan. Het is midden in de nacht.
‘Wat moet ik horen?’
‘Geluiden, hiernaast. Ik heb je toch al eerder gezegd dat het lijkt alsof er iemand is.’
‘Het staat leeg,’ mopper ik en ga weer liggen.

Iemand duwt onze slaapkamerdeur open. Met schokjes. De deur klemt al een paar weken. Het is Line. ‘Hey, bitches,’ gaapt ze. ‘Wat was dat voor een schok? Moet ik 112 bellen?’
Ze heeft al een keer eerder het alarmnummer gebeld. Ook midden in de nacht. Toen hoorde ze hoe een inbreker buurvrouw Panic wilde vermoorden. Die had zichzelf gillend opgesloten in de klankkast van de badkamer.

‘Ik heb niks gemerkt,’ zeg ik.
‘Jij merkt nooit iets!’ zegt mijn vrouw en draait zich om.
We wachten en luisteren. Het is stil.
‘Ga maar weer slapen, Line.’ Ze probeert de deur dicht te doen. Het wil niet.
‘Laat maar open, straks maak je Iwan nog wakker.’

Het is nog even donker als ik zelf wakker schrik. Nu hoor ik ook lawaai. Getok en gefluit. Alsof er een trein door de straat rijdt. Het bed naast me is leeg. Ik wrijf in mijn ogen. Kijk op de wekker. De rode cijfers zijn weg. Ik sla de dekens van me af. Het voelt alsof ik zweef. Rustig aan. Ik schuif het gordijn open en kijk in de nacht. Machtige, eeuwig groene bomen schieten aan mijn ogen voorbij.

 

 

 

Vertaald uit het Fries door Jantsje Post

 

Jantsje Post (1963) studeerde Duits en Vertaalwetenschap aan de Universiteit van Amsterdam en werkt sinds 1995 als freelance vertaalster uit het Duits, Engels en Fries. Na het volgen van de VertalersVakschool in Amsterdam (2010-2012) vertaalt ze vooral Duitse literatuur, o.m. de novelle Een vrouw zien van Annemarie Schwarzenbach, romans van Stephanie Zweig, Monika Held en Anna Gmeyner, en onlangs – in co-vertaling met Elly Schippers – Het achtste leven (voor Brilka) van Nino Haratischwili.