Do 18 augustus 2016

Vertaalproject: In het hoofd van de reiziger

Manjari Mishra en Helena Muñoz © auteur
Helena Muñoz en Manjari Mishra tijdens hun stage bij deBuren.

Zomerstage

Helena Muñoz © auteur

Als onderdeel van de zomercursus voor internationale studenten Nederlands die de Taalunie elk jaar op touw zet, organiseerde deBuren een tweedaagse stage rondom citybooks. De studenten Manjari Mishra uit India en Helena Muñoz uit Spanje leerden het huis en het project kennen, vertaalden een literair fragment naar hun moedertaal (Catalaans en Hindi!) en zetten een minipromotiecampagne op.
Helena
koos voor een fragment uit Boekarest - Een éénpersoonsreisadvies van Ester Naomi Perquin. Lees hier de vertaling en haar persoonlijke inleiding.

 

In het hoofd van de reiziger

Waarom zou iedereen Boekarest - een eenpersoonsreisadvies van Ester Naomi Perquin moeten lezen? Meteen in het begin trok de titel mijn aandacht omdat ik alleen altijd op reis ga. Alleen reizen is anders omdat je de stad of het land echt opmerkt en je makkelijker in de bevolking integreert. Als jij ook een eenzame reiziger bent, dan zal je van dit citybook genieten!

De dichteres schrijft over Boekarest, een stad die ik nooit bezocht heb maar die ik nu zeker bezoeken wil. Het verhaal gaat over een reiziger die net in Boekarest aangekomen is en hij vertelt aan de lezer wat hij ziet. Deze anonieme reiziger zou een alter ego van de auteur kunnen zijn. Het verhaal lijkt door haar persoonlijke ervaringen gekruid: haar vermoedens, haar ontmoetingen, haar gedachten erover wat zij ziet. Alle situaties en gebeurtenissen zijn in stukjes verdeeld die te maken hebben met de hele reiservaring zoals het vervoer, de taal of interessante plekken in de stad.

Terwijl je de tekst leest, verdrink je in het verhaal en lijkt het of jij zelf de hoofdrol speelt! Je krijgt gedetailleerde beschrijvingen van de werkelijkheid die jou als lezer helpen om je in te leven in het personage en zelf rond te lopen in de stad. De kers op de taart is het komische tintje dat de auteur elk deel van het verhaal heeft meegegeven.

Uitstekend!

Ik heb een fragment van de originele Nederlandstalige tekst naar het Catalaans vertaald. Dit was een van mijn taken die ik voor citybooks heb gedaan als stagiaire. Ik kom uit Girona (Spanje) en ik heb echt genoten van deze boeiende ervaring. Hartelijke dank aan de Taalunie voor de zomercursus Nederlands 2016, aan Escola Oficial de Barcelona-Drassanes en aan deBuren.

Helena Muñoz

 

Lees hieronder de vertaling in het Catalaans, of klik hier (pdf).
Scroll helemaal naar beneden voor het fragment in het Nederlands.

 

INTRODUCCIÓ

Gràcies a les meves pràctiques a les oficines de citybooks, he tingut l’oportunitat de descobrir un projecte maravellós. “Explica’m un conte” és el lema d’aquesta organització, on poetes, escriptors i periodistes donen una visió molt particular sobre una ciutat en l’estil literari que ells prefereixin. Una de les meves tasques ha sigut traduïr del neerlandès al català un fragment del text “Een eenpersoonsreisadvies” (“Un consell per viatjar sola”). L’autora és Ester Naomi Perquin, poeta nascuda a Utrecht, qui va passar dues setmanes a Bucarest abans d’escriure aquesta prosa, on es barregen sospites, encontres especials i altres experiències personals. Però en el fragment que he escollit veureu que no es menciona en cap moment la ciutat de Bucarest. Precisament és aquesta la raó per la qual m’ha semblat interressant traduïr aquest tros, doncs la intenció és que cadascú de vosaltres pugui identificar-se amb algún dels viatges que hagueu pogut fer. Dir-vos que ha sigut més difícil del que em pensava i que he provat d’escriure-ho de la manera més acurada possible. Així doncs, només demanar-vos que llegiu el text i que els vostres comentaris seran benvinguts. Espero que us agradi:

 

[FRAGMENT IN CATALAANSE VERTALING]

Com observar una ciutat (Part 1: de la manera més objectiva possible)
Arribes qualsevol dia de la setmana. No planeges res, no agafes cap guia de viatge. Comences a caminar. Mires al voltant i penses en termes d’“espai” i “buit”. Registres els límits d’aquest buit, la manera com s’omple aquest buit. Mesures la distància que hi ha entre les cases, l’amplitud dels carrers, l’altura de les voreres, la llargada del pont que creua el riu. Camines per les places, inspecciones estàtues de molt a prop i aspires els gasos dels tubs d’escapament. Escoltes els clàxons constants dels cotxes, el grinyol dels trepants i el brunzit dels aparells elèctrics. Oblida que aquests sorolls els produeixen les persones. Fixa’t amb el color de les pedres i les lloses de les teulades, així com també el murmurar de les copes dels arbres, el cruixir de la fusta, el repicar pel vent dels gots de plàstic en el paviment. Inclou en les teves observacions tot allò que per si mateix no es pugui reafirmar, no es pugui torçar o influir en res. Oblida la terminolgia del turisme, la gent amable, els habitants simpàtics. No miris les cares. Ignora’ls. Tanca els ulls a les dones encorbades amb rams de flors als portals, als seus cossos embolicats amb gruixuts jerseis, als seus mocadors multicolors al cap. Passa de llarg dels captaires. No prestis atenció a les noies ben vestides que al matí caminen per agafar el metro. Ignora els homes que treuen el cap fora de les finestres dels taxis i volen cridar-te l’atenció, els homes que pugen i baixen de les bastides amb l’aguilitat dels micos, eines a les seves butxaques del darrere del pantaló. Ignora els homes que et creues pel carrer. Aplica la paraula “ànima” només a allò que es pot observar objectivament. Per descobrir com és realment una ciutat, l’has de girar del revés. La gent apareixerà igual que les molles que cauen en girar el teclat. Llavors, pots començar.

Llengua
No ser capaç d’entendre una llengua en absolut (en el sentit de no ser capaç d’obtenir el més mínim significat dels sons parlats) signfica que, una vegada obligats a recòrrer a la traducció instintiva i fonètica, s’acaba amb un llenguatge que, si bé s’assembla molt al teu propi, aquest es parla, ara i de cop i volta, per poetes i bojos. Dos nois criden des d’un portal que el gat vol fusta. Oh com ho desitja, el gat. “Si, no es pot reprimir les ganes”, criden i riuen. Una dona gran que passa pel seu costat fa un gest de desaprovació i observa que molts núvols són autocràtics. Autocràtics i torts. L’amo de la botiga troba al teu cabell un mar de pessimisme, quan li preguntes si parla anglès. Algú que ensopega amb tu murmura que llençar els daus és una bogeria. Un taxista diu: “On hi ha fum, les dones esbronquen”. Diu que si amb el cap mentre ho diu. Però això no dura molt de temps: aviat comences a reconèixer sons i paraules.

Els poetes i els bojos es retiren.

Sospites
Que el clàxon que escoltes aquí té un significat diferent del de casa. Que a casa vol dir només “vigila!” “amb compte!” o “què et penses que estàs fent?”, mentre que aquí les coses són més complicades. Cada “oohoot”, “weeheep” or “piiiiiip” forma part d’una simfonia tocada per i pels músics. Com a foraster no pots entendre gran part d’aquesta música, encara que és possible sospitar que part del seu poder radica en la seva contínua qualitat. Pita i ressona dia i nit. Sempre hi és. És la veu, com els xiscles de les gavines a la costa. Igual que una orquestra que toca tossudament, encara que el vaixell s’estigui enfonsant i els primers passatgers ja estiguin a punt de caure per la borda.

 

[ORIGINELE NEDERLANDSTALIGE FRAGMENT]

Hoe een stad te bekijken (deel 1: zo objectief mogelijk)
Kom er aan op een doordeweekse dag. Maak geen plan, neem geen gids mee. Begin te lopen. Kijk rond en denk in termen als ‘ruimte’ en ‘leegte’. Registreer de begrenzing van die ruimte, de invulling van die leegte. Meet de afstand tussen de huizen, de breedte van de straten, de hoogte van de stoepen, de lengte van de brug die over de rivier ligt. Loop pleinen rond, bekijk standbeelden van dichtbij en snuif de geur van uitlaatgassen op. Luister naar het voortdurend toeteren van auto’s, het snerpen van boormachines en het brommen van apparaten. Vergeet dat deze geluiden voortgebracht worden door mensen. Noteer de kleuren van stenen en dakpannen, evenals het ruisen van boomtoppen, het kraken van hout, het ratelen van plastic bekertjes die door de wind over de stoep worden voortgeblazen. Neem in de berekening alles mee dat niets over zichzelf kan beweren, dat niets kan verdraaien en dat niets kan beïnvloeden. Vergeet de terminologie van het toerisme; de gemoedelijke bevolking, de vriendelijke inwoners. Kijk niet naar gezichten. Negeer ze. Wees blind voor kromgebogen vrouwen met bosjes bloemen in portieken, hun lichamen gehuld in dikke vesten, hun bonte hoofddoeken. Loop bedelaars voorbij. Let niet op de goedgeklede jonge vrouwen die ’s ochtends naar de metro lopen. Negeer de mannen die uit het raam van taxi’s leunen en proberen je blik te vangen, de mannen die soepel als apen op bouwsteigers heen en weer klimmen, met gereedschap in hun achterzakken, de mannen die je passeren op straat. Pas het woord ‘ziel’ alleen toe op wat objectief valt waar te nemen. Om te weten hoe de stad er werkelijk uit ziet keer je hem om. De mensen zullen er uit tevoorschijn vallen als kruimels uit een toetsenbord. Daarna kun je beginnen.

Taal
Een taal volstrekt niet begrijpen (in die zin dat je aan de hand van de gesproken klanken niets, zelfs niet de geringste betekenis kunt afleiden) zorgt ervoor dat je, eenmaal teruggeworpen op je instinctieve, fonetische vertaling, terechtkomt in een taal die weliswaar sterk op de jouwe lijkt, maar die nu plotseling gesproken wordt door dichters en gekken. Twee jongens roepen vanuit een portiek dat de kat weer verlangt naar hout. Hij verlangt zo, de kat. ‘Ja, onbedaarlijk verlangt hij,’ roepen ze lachend. De oude vrouw die ze passeert maakt een afkeurend wegwerpgebaar en merkt op dat veel wolken autocratisch zijn. Autocratisch en scheef. De winkelier vindt je haar een zee van pessimisme, wanneer je vraagt of hij Engels spreekt. Iemand die tegen je opbotst mompelt dat dobbelen onzinnig is. Een taxichauffeur zegt: ‘Waar rook is staan vrouwen te kijven.’ Hij knikt er bedachtzaam bij. Maar dit duurt niet lang: spoedig begin je klanken, woorden te herkennen.

Dichters en gekken ruimen het veld.

Vermoedens
Dat het toeteren dat je hier hoort een andere betekenis heeft dan thuis. Dat het thuis eenvoudigweg ‘pas op!’ of ‘let op!’ of ‘wat denk je wel?’ betekent, terwijl het hier ingewikkelder ligt. Elk ‘oehoet’, ‘wiehiep’ of ‘pêêêêp’ is onderdeel van een symfonie die zowel dóór als vóór de musici gespeeld wordt. Je kunt er als buitenstaander niet veel van begrijpen, al vermoed je dat een deel van de kracht gelegen is in het onophoudelijke ervan. Het blaast en stoot dag en nacht door. Het is er altijd. Het vormt de grondtoon, als het schreeuwen van meeuwen aan de kust. Als een orkest dat koppig door blijft spelen, al kantelt het schip en tuimelen de eerste passagiers al over de reling.

 

 

 

 

Close

plaats een reactie

Velden gemarkeerd met een sterretje* zijn verplicht.

wordt niet getoond