Little Stories of Pre- to Post-Colonial Semarang. Poems

Kisah-Kisah Kecil Semarang Sebelum Hingga Pascakolonial. Puisi-Puisi

Triyanto  Triwikromo

Triyanto Triwikromo

Triyanto Triwikromo studied at Diponegoro University in Semarang and is Master of Arts. He teaches Creative Writing at his alma mater and is the Managing Editor of the newspaper Suara Merdeka. Besides poems he writes short stories. He received the annual Literature Award from Pusat Bahasa for Ular di Mangkuk Nabi (A snake in the bowl of the Prophet, 2009), and was awarded the Golden Pen for his short story Cahaya Sunyi Ibu (Mother's silent light, 2008) as well as for Lembah Kematian Ibu (The valley of Mother’s death, 2009). Triwikromo was a guest at several international literary festvals. In 2010 he published his poems Pertempuran Rahasia (Secret Battle).

Close

Semarang All citybooks

Download the ePub Print

Kisah-Kisah Kecil Semarang Sebelum Hingga Pascakolonial. Puisi-Puisi


1. Sebelum 2 Mei 1547, sebelum 12 Rabiulawal 954 Hijriah

 

di pelabuhan dalam senyap malam sehabis hujan, Muk Ming, putra Tung Ka Lo telah menyiapkan 1.000 kapal jung besar untukmu, untuk syahbandar penguasa kota yang hanya memiliki sedikit pohon asam. (1) ‘Apakah 400 prajuritmu akan segera melintasi pulau-pulau agung di laut timur? Apakah mereka akan berperang dan membunuh siapa pun demi rempah-rempah demi kehidupan kota kita, Muk Ming?’

tak ada jawaban. Hanya gemuruh air menghantam dinding-dinding bahtera. Hanya cahaya bulan menggores Pulo Tirang yang tak pernah kautinggalkan sejak kau yakin akan mengembuskan napas terakhir di kota penuh ikan di kota penuh sihir malam. Kota Ki Pandanarang.

‘Apakah kau juga telah mendengar suara kepak bangau melintas dari bukit yang rapuh ke tanjung yang jauh, Muk Ming?’

tak ada jawaban. Muk Ming - yang kelak kaukenal sebagai Sunan Prawoto - menunduk takzim. Ia tahu langit akan segera benderang dan ia merasa belum melakukan apa-apa.

 


2. Rancangan Cerita Cheng Ho untuk Kaisar Ming pada 1413 yang Wangi

 

di Masjid Hanafi

kautemukan coretan Cheng Ho

tentang riuh kapal pada 1413 yang wangi

 

‘Yang Mulia, hamba telah melihat sebuah kota tanpa nyala lampion tetapi sangat bercahaya. Kami akan beranak-pinak di sini ya, Kaisar. Kami akan mengumpulkan manik-manik dan aneka wewangian untuk para kekasih kencanamu. Kami akan tetap memuliakanmu di tempat ini...’

 

di dinding gua Kaligarang

kaubaca juga guratan samar kisah sedih itu

mungkin Cheng Ho menangis

dalam cahaya remang saat itu

 

‘Ong King Hong, pembantu terkasih hamba, sakit keras, Yang Mulia. Tapi kami percaya angin dan cuaca kota ini akan menyembuhkannya...’

 

kau lalu memberi nama tempat itu sebagai Gua Cheng Ho

kau juga telah menemukan surat terakhir Cheng Ho

sebelum malam merenggut kisah-kisah

yang tak pernah diceritakan itu

 

‘Mereka mengubah nama Ong King Hong menjadi Kiai Juru Mudi, Kaisar. Mereka belajar bersujud, mencari ikan, dan berdagang. Mereka bersama-sama anak cucu kita membangun penggilingan gula, menjual garam, candu, rotan, dan segala arak... Mereka tetap setia padamu, Tuan. Mereka bersujud pada Allah, tetapi tak akan pernah meninggalkanmu...’

 

saat itu kau mulai yakin

Ong King Hong

Membangun kota ini untuk Cheng Ho

 

bukan untuk berdagang candu

bukan untuk mempermalukan Haji Sam Po Bo

di hadapan Sang Kaisar dan seluruh harem istana itu

 

‘Mereka hanya ingin mengenangku, Kaisar, mengenang saat-saat aku sujud dan menangis di masjid-masjid yang kini telah hilang itu...’

 


3. Surat Cinta Van Goens setelah Membaca Laporan Pieter Fransen, Valentijn, dan Van Imhoff tentang Jalan Darat di Semarang Siang Itu

 

cintaku, dulu jalan-jalan itu belum bermobil dan penuh debu. Lampu-lampu masih tersimpan dalam mimpi dan siapa pun tak terpukau pada rerimbun pohon yang senantiasa bercahaya sehabis hujan membeku.

apakah pada suatu masa kau ingin berlibur ke masa lalu? Ke masa kota ini hanya bersandar pada jalanan sunyi untuk berdagang dan meminang putri di Keraton Mataram yang juga sunyi?

jadi, jangan kaubayangkan para pribumi hanya sebagai binatang-binatang purba yang tak mengenal alamat kekayaan dan kejayaan. Mereka telah membangun jalan sebelum VOC menafsir arah peta, sebelum Ratu Wihelmina merah padam berpidato tentang warna jembatan untuk negeri jajahan yang juga harus dimuliakan.

jadi, cintaku, mari segera kuajak kau berlibur dan bercinta ke masa lalu

ke jalan sunyi itu

ke jalan penuh kisah kerja keras para bumiputera itu...

 


4. Nyanyian Buruh 65 Sen saat Kau Membaca Sejarah Semarang 1920

 

kami tak akan bunuh diri hanya karena kaubayar tetes keringat kami 65 sen sehari. Kami tak akan bunuh diri hanya karena kami tidak boleh bernyanyi setelah kaubayar tulang remuk kami 65 sen sehari

 

dulu kaubayar kami 65 sen sehari

dan rel untuk Nederlandsch-Indische Spoorwegmaatschappij pun jadi.

 

ya, ya

65 sen harga kami

dan kami tak akan bunuh diri

hanya karena anak-anak kami tidak bisa bersekolah di MULO + HIS

dan para istri tak bisa menabung

di Bankvereeniging Oei Tiong Ham + De Javasche Bank

sambil menenteng tas dan bergaya dengan bulu-bulu merak di topi

 

ketahuilah Tuan kini kami hanya bisa mengenang

kisah sedih 65 sen sehari untuk tubuh renta kami

dalam gerimis yang tak kunjung henti.

 


5. Membaca Koran di Taman Itu pada Abad Ke-19

 

pada 1846 mereka telah membaca Semarangsch Advertentieblad

dan Semarangsche Courant, tetapi mereka tidak menemukan kau duduk di taman bersama kekasih pujaan

 

pada 1852 mereka juga telah membaca Semarangsch Nieuws- en Advertentieblad

tetapi tidak menemukan kau berdoa sambil menangis sesenggukan di gereja bersama kekasih yang hendak kau pinang

 

pada 1860 mereka telah membaca Selompret Melajoe

tetapi tidak menemukan kau memainkan kisah sedih

di piano tua pada senja yang mulai membayang

 

pada 1867 mereka melihat gambar kereta api melintas

tetapi kau tak pernah berada di gerbong itu

 

pada 1898 di pelabuhan mereka membaca cerita tentang kapal-kapal indah yang akan membawamu pulang ke negerimu yang dingin berlangit biru

tetapi kau tetap tak pernah berada di anjungan

yang riuh itu.

 

Kau, menurut sebuah puisi lirik, mungkin sedang membaca kisah sedih tentang seekor bangau yang tak menemukan jalan pulang ke surga

di tanjung yang selalu ungu

di daratan penuh bakau yang selalu berdebu

 

‘Aku telah menemukan keindahan cuaca dan maut yang melenakan,’ katamu, ‘Aku telah...’

 


6. Gremengan Seorang Mata-Mata Bumiputera yang Menyamar Jadi Pencuri saat Membaca Surat Menteri Daerah Jajahan Idenburg kepada Gubernur Jenderal Hindia Belanda Rooseboom

 

Asu buntung! Setan alas! Sawah-sawah bumiputera tak punya air, kalian enak-enak saja menenggak anggur merah hingga mabuk hingga dunia oleng dan otak pecah sebelah

Asu buntung! Setan alas! Jalan-jalan untuk bumiputera berlubang dan becek dan kau enak-enak saja tidur di prahoto sambil memimpikan berdansa dengan nonik-nonik dalam musik gedhombrengan (2)

Asu buntung! Setan alas! Kaubiarkan kami berutang pada Tuan Tanah, sementara beras kami ludes sebelum kami bisa makan nasi dengan sambal terasi teramat pedas

Asu buntung! Setan alas! Di Staten Generaal Wilhelmina memintamu menyejahterakan negeri jajahan, tetapi kau menganggap sang ratu hanya mengigau dan tak diperlukan apa-apa untuk mengubah bumiputera jadi ambtenaar yang malas

Asu buntung! Setan alas! Kau biarkan aku menjadi pencuri sementara kau merampas apa pun yang telah kucuri dengan susah payah

 


7. Kebon Rojo Oei Tiong Ham sebelum 1924

 

ular-ular tak pernah memanggul karung penuh gula

tetapi mereka menyantap dengan lahap kodok-kodok sial

di kebun binatang itu.

 

beruang-beruang tak pernah mencangkul sawah

tetapi mereka menakut-nakuti bumiputera saat pelesir dengan karcis murah

di kebun binatang itu.

 

kera-kera tak pernah menjadi kuli bangunan

tetapi mereka menari-nari sampai teler

di kebun binatang itu.

 

merak-merak tak pernah menjadi pelacur-pelacur

murahan di pelabuhan tetapi mereka tampak selalu seperti perawan pesolek

di kebun binatang itu.

 

‘apakah Oei Tiong Ham pernah menangis

di kebun binatang itu?’

 


8. Foto-Foto H.F Tillema, 1913 (3)

 

Surga Anopheles di Lingkungan yang Buruk: kau tak perlu bunuh diri karena nyamuk malaria akan dengan gampang membunuhmu. Kau tak perlu menenggak racun karena...

 

Berak Sembarangan di Dekat Sumur: tak perlu kaupikirkan Hindia Belanda akan jadi rumah indah bagi masa tuamu. Setelah plung, kau hanya perlu berpikir kapan kematian menjemputmu.

 

Rumah Reyot: ‘Ini kuburanku,’ katamu, ‘aku telah mati sebelum mereka menembakku dalam pertempuran seru.’

 

Rumah Tuan Eropa: minumlah air putih di rumahku, kau akan seperti minum anggur. Tidurlah di lantai rumahku, kau akan seperti tidur di ranjang dengan kelambu biru. Bermainlah di kebunku, kau akan seperti Adam yang berlarian memburu Eva di taman sepanjang waktu...

 

Kandang Sapi Raja Augias: Kau salah, Tillema. Kami memerlukan seribu Hercules untuk memperbaiki dan memperindah kampung kumuh dengan penduduk miskin 100.000 jiwa ini. Bukan dua, apalagi satu untuk sebuah Augiasstal tanpa sapi ini.

 


9. Surat Thomas Karsten untuk Penguasa Gemeente yang Tak Pernah Dipublikasikan

 

aku tak pernah percaya malaikat akan melindungi kota yang kita bangun dengan susah payah ini, Tuan. Aku tak percaya apakah Nederlandsch-Indische Levensverzeking- en Lijfrente-Maatschappij, Semarangsche Zee- en Brand-Assurantie, Van Deventerschool, Sint Elisabeth Ziekenhuis, Pasar Djatingaleh, dan Pasar Djohar akan tetap berdiri setelah aku mati.

 

angin toh hilang sebelum kau memanggilnya sebagai angin

awan toh hilang sebelum kau memanggilnya sebagai awan

dan hujan toh hilang sebelum kau menghilang

di kegelapan

 

aku tak percaya Tuhan akan memberkati De Vreedestein (4) yang pernah menatap Raffles dan Olivia Marianne berdansa semalaman, Tuan

 

Nicolaas Hartingh – yang meminta membangun gedung indah itu –

wafat pun

kita tak pernah mengenangnya

cat-catnya mengelupas

kita juga hanya menertawakannya

 

aku tak percaya kita mengenang

apa pun yang kita miliki

pada masa lalu, Tuan

karena kita gila pada keindahan masa depan

 

bukankah surga tak ada jika kita tidak mempercayainya

bukankah senja tak ada jika kita tidak meyakininya

 

aku tak percaya

kita masih ada

jika kita tak merawat kenangan kita, Tuan

 

bukankah kita

merasa masih ada

hanya karena orang-orang mengguratkan

dengan indah

nama kita

di nisan tua

 

Apakah kau percaya pada keindahan kenangan, Tuan?

 


10. Laporan Mata-Mata Netherlands East Indies Forces Intelligent Service tentang Muslihat Residen Semarang saat Membakar Kotamu kepada Sang Ratu

 

‘Kalian akan mampus

Kalian akan punah

Kalian tak punya nasib baik,’ kata Letnan Wakatmasu (5)

sebelum merebut kota, sebelum senja menghilang di langit Semarang.

 

saat itu, Jumat dini hari, 7 Maret 1942

Maut begitu karib dengan para wethouders

dan ledakan-ledakan di pelabuhan

berdentum bagai suara salvo kematian

 

‘Kau tak bisa menghindar dari nasib buruk

Kau akan terpuruk

Kau akan segera gugur,’ kata Kolonel Imai Hifumi (6) sebelum lawan-lawan

di pos-pos jaga bertekuk lutut, sebelum seorang laki-laki,

mungkin Boissevain, (7) mengungsi ke Kopeng ke Bandungan

 

saat itu 18 Maret 1942 yang amis

kota-kota begitu menyala

toko-toko dibakar

rumah-rumah dihanguskan

 

‘Ratu tak bisa menolongmu

Ratu tak bisa menolongku,’ seseorang, mungkin jongos Boissevain berteriak

tak keruan. Kakinya patah, sebelah tangannya terbakar.

 

‘Ya, kita begitu rapuh, Ratu,’ kata mata-mata Netherlands East Indies Forces Intelligent Service sesenggukan, ‘Kita begitu keropos

saat musuh kesetanan ingin membunuh kita

di meja makan atau di taman.’

 

lalu para serdadu Jepang tidur dan menyanyi

di Gedung Hogere Burgerlijke School di Oei Tiong Ham-weg

yang mereka rebut itu

 

lalu mereka berbaris dan menenggak sake

di Bataafsche Petroleum Maatschappij

yang mereka jadikan kantor itu

 

‘Jadi, camkan, kalian tak akan pernah kembali ke kota ini

ibarat permainan catur kalian telah kena skak mati

kalian tak punya bidak, perdana menteri, ster, dan harga diri,’ kata Arima

Hikokici (8), sebelum Merah-Putih-Biru menghilang di Bojong, sebelum

seluruh lantai dansa tak bisa digunakan untuk menari.

 

tapi siapa yang telah membakar dan menghanguskan kota? Siapa yang menjarah dan merampok toko-toko tua? aku tak tahu, Ratu (9). Aku hanya mendengar gemeretak kayu, aku hanya mendengar suara kesedihan tak bisa menghilang dari gendang telingaku.

 

lalu di ujung kisah kelu

residen Semarang yang digdaya itu berbisik di telingaku:

aku yang membakar rumah-rumah dan toko-tokomu

aku yang merampok semua milikmu

 

jadi itulah kenapa kusarankan kita memberi hormat kepada Tuan Residen Semarang, Ratu. Dia bukan binatang goblok seperti yang kita sangka sejak dulu. Dia...

 

 

Keterangan
(1) Terima kasih kepada Dewi Yuliati yang memberikan semua data dalam teks ini lewat buku Menuju Kota Industri, Semarang pada Era Kolonial.
(2) Gedhombrengan: bunyi musik asal bunyi yang keras tak beraturan.
(3) Dewi Yuliati menyebut bahwa H.F. Tillema, seorang apoteker dan anggota Gemeenteraad (Dewan Kota) Semarang yang melakukan penelitian kesehatan dan fisik kampung-kampung di Semarang. Hasil penelitian berupa foto dan laporan bertajuk Van Wonen en Bewonen, Van Bouwen, Huis en Erf.
(4) Rumah Dinas Residen Semarang (sekitar 1925), setelah terbentuk Provinsi Jawa Tengah pada 1930 sampai sekarang menjadi rumah dinas gubernur Provinsi Jawa Tengah.
(5) Pemimpin bala tentara Jepang yang masuk Semarang kali pertama.
(6) Pemimpin pasukan Jepang yang berhasil merebut pos-pos jaga di Semarang.
(7) Wali kota yang memerintah Semarang 1936-1942.
(8) Seorang wali kota yang memimpin pemerintahan militer Jepang di Semarang.
(9) Ratu Wihelmina.

 

Download the ePub Print

Wetenswaardigheden over Semarang van voor en na de koloniale periode. Gedichten


1. Voor 2 mei 1547, voor 12 Rabiulawal 954 Hijriah


in de stilte van de nacht, nadat de regen was opgehouden, had Muk Ming, de zoon van Tung Ka Lo, 1.000 grote jonken in gereedheid gebracht in de haven, voor jou, havenmeester en heerser over de stad, die slechts in bezit was van een paar Asambomen. (1) ‘Zullen jouw 400 soldaten weldra de grote eilanden in de Oostzee bevaren? Zullen ze oorlog voeren en eenieder doden voor de specerijen, voor het leven in onze stad, Muk Ming?’

er kwam geen antwoord. Er was alleen het geklots van het water tegen de wanden van het schip. Slechts het schijnsel van de maan scheen over het eiland Pulo Tirang, dat je niet meer had verlaten sinds je ervan overtuigd was geraakt dat je daar je laatste adem zou uitblazen, in de stad vol vis, in de stad vol avondmagie. De stad van Ki Pandanarang.

‘Heb je ook het klapwieken van de vleugels van de reigers gehoord, die over de afgebrokkelde heuvels naar de verre kaap vlogen, Muk Ming?’

er kwam geen antwoord. Muk Ming – die je weldra zou kennen als Sunan Prawoto – boog respectvol. Hij wist dat de hemel snel zou gloren en hij voelde dat hij nog niets had gedaan.

 


2. Ruwe versie van het verhaal van Cheng Ho voor de Mingkeizer in het geurige 1413


in de Hanafi-moskee
kom je de notities tegen van Cheng Ho
over de onlusten op de schepen in het geurige 1413


‘Uwe Majesteit, ik heb een stad gezien die straalde maar waar geen lampions brandden. Wij zullen hier kinderen en kleinkinderen krijgen, Keizer. Wij zullen hier edelstenen verzamelen en allerlei reukwaar voor uw geliefden. Wij zullen u hier voor altijd blijven eren …’


op de muren van de grot Kaligarang
kun je vaag de strekking van dit droeve verhaal lezen
wellicht huilde Cheng Ho
in het vage schijnsel van dat moment


‘Ong King Hong, mijn geliefde bediende, is ernstig ziek, Uwe Majesteit. Maar wij geloven dat de wind en het weer in deze stad hem zullen doen genezen ...’


je gaf vervolgens deze plek de naam Cheng Ho-Grot
je vond hier ook de laatste brief van Cheng Ho
voordat de nacht de verhalen weggriste
die nooit verteld werden


‘Ze veranderden de naam Ong King Hong in Kiai Juru Mudi, Keizer. Ze leerden zich te prosterneren, vis te vangen en handel te drijven. Samen met onze kinderen en kleinkinderen bouwden ze suikermalerijen, verkochten ze zout, opium, rotan en allerlei soorten arak ... Ze bleven u steeds trouw, Heer. Ze prosterneerden zich voor Allah maar hebben u nooit verlaten ...’


op dat moment begon je overtuigd te raken
dat Ong King Hong
Deze stad bouwde voor Cheng Ho


niet om opium te verhandelen
niet om Haji Sam Po Bo voor gek te zetten
ten overstaan van de Keizer en de gehele paleisharem


‘Ze wilden me alleen herdenken, Keizer, herdenken de momenten dat ik me prosterneerde en weende in de moskeeën die nu reeds verdwenen zijn ...’

 


3. Liefdesbrief van Van Goens nadat hij die namiddag het rapport van Pieter Fransen (1630), Valentijn (1726), en Van Imhoff (1746) had gelezen over de landweg in Semarang


mijn geliefde, vroeger waren die wegen zonder auto’s en zonder stof. Lampen waren nog bewaard in dromen en wie zou niet versteld staan bij de lommerrijke bomen die altijd glansden als de regen was verstomd?


zou je ooit op vakantie willen naar het verleden? Naar de tijd dat deze stad alleen bestond uit stille straten om te handelen en te dingen naar de hand van de dochter van het paleis van Mataram, waar het ook doodstil was?


stel je dus niet de inlanders voor als dieren uit de oude tijd die geen weet hebben van de tekenen van rijkdom en macht. Zij hebben al wegen gebouwd voordat de VOC de richting van de kaart interpreteerde, voordat Koningin Wilhelmina met rood hoofd een lezing hield over de vorm van de brug voor het gekoloniseerde land – dat ook moest worden geprezen.


dus, mijn geliefde, laat ik je snel uitnodigen om op vakantie te gaan en verliefd te worden op het verleden
op die stille straat
op die straat vol verhalen over het harde werken van de inlanders …

 


4. Lied van de 65 cent-arbeiders toen jij de geschiedenis van Semarang van 1920 las


wij zullen geen zelfmoord plegen alleen omdat jij voor ons zweet slechts 65 cent per dag betaalde. Wij zullen evenmin zelfmoord plegen alleen omdat wij niet mochten zingen nadat jij die 65 cent per dag voor onze gebroken botten had betaald


vroeger betaalde jij 65 cent per dag
en het spoor voor de Nederlandsch-Indische Spoorwegmaatschappij kwam er.


ja, ja
65 cent per dag
en wij zullen geen zelfmoord plegen
alleen omdat onze kinderen niet naar de mulo of hbs konden en onze vrouwen niet konden sparen
bij de Bankvereeniging Oei Tiong Ham en De Javasche Bank terwijl zij hun tas droegen en nog zo deftig dachten te zijn met hun pauwenveren op hun hoeden


weet, Meneer, dat wij nu slechts kunnen gedenken
het droeve verhaal van 65 cent per dag voor onze afgesleten lichamen
in de regen die nooit ophield.

 


5. Lezen van de krant in die tuin in de negentiende eeuw


in 1846 lazen zij het Semarangsch Advertentieblad
en de Semarangsche Courant, maar zij troffen jou niet aan, zittend in de tuin met je geprezen geliefde


in 1852 lazen zij ook het Semarangsch Nieuws- en Advertentieblad
maar zij troffen jou niet aan, biddend en snikkend in de kerk met de geliefde naar wier hand jij dong


in 1860 lazen zij de Selompret Melajoe
maar zij troffen jou niet aan, treurige verhalen opvoerend
op de oude piano in de schemering die begon te lengen


in 1867 zagen zij plaatjes van een langskomende trein
maar jij zat nooit in die wagon


in 1898 lazen zij in de haven het verhaal van de prachtige schepen die jou terug zouden brengen naar je koude land met de blauwe hemel
maar jij zat nooit op de rumoerige boeg


Jij zou volgens een lyrisch gedicht wellicht een droef verhaal lezen over een reiger die de weg naar de hemel niet kon terugvinden
op de eeuwig paarse kaap
op de eeuwig bestofte mangrove op de laagvlakte


‘Ik heb de schoonheid van het klimaat en de slaapverwekkende dood gevonden,’ zei je: ‘Ik heb al …’

 


6. Gebazel van een inlandse spion die als dief vermomd ging, op het moment dat hij de brief las van de Minister van Koloniën aan Gouverneur-Generaal van Nederlands-Indië, Rooseboom


Vuile schoften! Bosduivels! De sawa’s van de inlanders staan droog, jullie zitten lekker rode wijn te hijsen tot jullie straalbezopen zijn, zodat de wereld danst en jullie hersenen half gekneusd zijn


Vuile schoften! Bosduivels! De wegen voor de inlanders zitten vol gaten en modder en jullie liggen lekker te pitten in jullie trucks, terwijl jullie dromen van dansen met de meiden op een kakofonie van klanken


Vuile schoften! Bosduivels! Jullie laten ons in het krijt staan bij de landheren, terwijl onze rijstvoorraad is verdwenen voordat we rijst met hete sambal kunnen eten


Vuile schoften! Bosduivels! In de Staten-Generaal vraagt Wilhelmina jou om de kolonie welvaart te brengen, maar jij gaat ervanuit dat de vorstin maar wat bazelt en dat het nergens voor nodig is dat de inlanders luie ambtenaren worden


Vuile schoften! Bosduivels! Je laat mij een dief worden, terwijl je me alles afneemt wat ik met veel moeite gestolen heb

 


7. De suikerplantage van Oei Tiong Ham voor 1924


slangen hebben nooit zakken vol suiker gesjouwd
maar zij verorberen die arme kikkers in de dierentuin.
beren hebben nooit de rijstvelden omgeploegd
maar zij maken de inlanders bang als ze met goedkope kaartjes
naar de dierentuin komen.


apen zijn nooit bouwvakkers geweest
maar zij dansen totdat ze dronken zijn
in die dierentuin.


pauwen zijn nooit goedkope hoeren geweest in de havens
maar zij zien eruit als opgedirkte maagden
in die dierentuin.


‘heeft Oei Tiong Ham ooit gehuild
in die dierentuin?’

 


8. Foto’s van H.F Tillema, 1913 (2)


De hemel van Anofeles in een slechte omgeving: je hoeft geen zelfmoord te plegen want de malariamuggen zullen je met gemak doden. Jij hoeft geen gif in te nemen want …


Rondom de waterput liggen overal uitwerpselen: je hoeft niet te denken dat Nederlands-Indië je een mooie plek zal bieden voor je oude dag. Na ‘plons’ hoef je er alleen maar aan te denken wanneer de dood je komt halen.


Een vervallen huis: ‘Dit is mijn graf,’ zeg je, ‘ik was al dood voordat zij op mij schoten in de hevige strijd’.


Het huis van een Europeaan: drinkwater bij mij thuis, het is alsof je wijn drinkt. Slaap op de grond in mijn huis, het zal zijn alsof je op een bed slaapt met een blauwe klamboe eromheen. Speel in mijn tuin, en het zal je toeschijnen of je Adam bent en achter Eva aanzit in het paradijs …


De koeienstal van de vorst Augias: Je hebt het fout, Tillema. We hebben duizend Herculessen nodig om onze gore dorpen met 100.000 arme bewoners te verbeteren en te verfraaien. Niet twee, laat staan eentje voor deze Augiasstal zonder runderen.

 


9. De ongepubliceerde brief van Thomas Karsten aan het bestuur van de gemeente


ik heb nooit geloofd dat engelen de stad die wij met zoveel moeite opgebouwd hebben, zullen beschermen, Meneer. Ik heb nooit geloofd dat de Nederlandsch-Indische Levensverzekering- en Lijfrente Maatschappij, de Semarangsche Zee- en Brandassurantie, de Van Deventer School, het Sint-Elisabeth Ziekenhuis, de Djatingaleh-markt en de Djohar-markt overeind zullen blijven, nadat ik dood ben.

 

de wind zal toch verdwenen zijn, voordat jij die hebt aangeroepen als wind

de wolken zullen toch verdwenen zijn, voordat jij die hebt aangeroepen als wolken

en de regen zal toch verdwenen zijn, voordat jij zal zijn opgegaan in het duister.


ik geloof niet dat God De Vreedestein (3) zal zegenen, die ooit Raffles en Olivia Marianne een nachtlang heeft zien dansen, Meneer

 

Nicolaas Hartingh – die dit mooie gebouw liet bouwen –

is ook al dood

wij gedenken hem niet

de verf bladdert af

en we lachen er alleen maar om

 

ik geloof niet dat wij ook maar iets

gedenken van wat wij bezitten

uit het verleden, Meneer

omdat we verzot zijn op de schoonheid van de toekomst

 

is het niet zo dat er geen hemel is, als wij er niet in geloven?

is het niet zo dat de avond niet invalt, als wij daar niet van overtuigd zijn?

 

ik geloof niet

dat wij er nog zouden zijn

als we onze herinneringen niet koesteren, Meneer

 

is het niet zo dat wij

voelen dat we er nog zijn

louter omdat mensen

onze naam prachtig

uitkerven

op een oude grafsteen?

 

Gelooft u in de schoonheid van herinneringen, Meneer?

 


10. Rapport van een spion van de Nederlands-Indische geheime dienst aan de vorstin, over de tactiek van de resident van Semarang ten tijde van het verbranden van jouw stad

 

‘Jullie zullen eraan gaan

Jullie zullen uitsterven

Jullie is geen goed lot beschoren,’ zei luitenant Wakatmasu (4)

voordat wij de stad innemen, voordat het avondrood de hemel boven Semarang kleurt.

 

o, dat moment, vroeg in de morgen, op 7 maart 1942

Had het noodlot de wethouders in de ogen gekeken

en de knallen in de haven

dreunden als een doodssalvo

 

‘Je kunt het noodlot niet ontwijken

Je zult eraan gaan

Je zult sneuvelen,’ zei Kolonel Imai Hifumi (5) voordat zijn tegenstanders

in de wachtposten knielden, voordat een van de mannen,

misschien was het Boissevain (6), vluchtte naar Kopeng bij Bandungan

 

het was toen een stinkende 18 maart 1942

en de stad stond in lichterlaaie

de winkels waren in brand gestoken

huizen in de as gelegd

 

‘De Vorstin kan jou niet helpen

de Vorstin kan mij niet helpen,’ iemand,

misschien was het de bediende van Boissevain, schreeuwde

uit alle macht. Zijn been was gebroken en zijn arm was verbrand.

 

‘Ja, we zijn zo kwetsbaar, Majesteit’, zei de spion van de Nederlands-Indische

geheime dienst snikkend. ‘We zijn zo kwetsbaar

op het moment dat de duivelse vijand ons wil vermoorden

aan tafel of in de tuin.’

 

en dan gaan de Japanse soldaten slapen en zingen

in het gebouw van de Hogere Burgerlijke School aan de Oei Tiong Ham-weg

die ze hebben veroverd

 

en dan staan ze in de rij om sake te drinken

op de Bataafsche Petroleum Maatschappij

dat zij als kantoor gebruiken

 

‘Dus, hou je in, jullie zullen nimmer terugkeren naar deze stad

net als in een schaakspel staan jullie nu schaakmat

jullie hebben geen pionnen, ministers, koningin, en eigenwaarde meer’, sprak Arima

Hikokici (7), voordat de rood-wit-blauwe vlag verdween in Bojong,

voordat alle dansvloeren

niet meer gebruikt konden worden om te dansen.

 

maar wie had de vuren aangestoken en de stad in de as gelegd? Wie had de oude winkels

geplunderd en leeggeroofd? ik weet het niet, Majesteit (8). Ik hoorde alleen het knetteren

van het hout, ik hoorde alleen maar de stemmen vol verdriet, die ik maar niet uit mijn

trommelvliezen kan krijgen.

 

en wat is het einde van dit verdrietige verhaal?

fluistert de oppermachtige Resident van Semarang in mijn oor:

ik heb de winkels en de huizen in de brand gestoken

ik heb al je bezittingen geroofd

 

en dat is waarom ik eenieder aanraad om de Resident van Semarang eerbied te betonen,

Majesteit. Hij is niet het domme beest, zoals wij aanvankelijk dachten. Hij…

 

 

NOTEN
(1) Dank aan Dewi Yuliati die in het boek Menuju Kota Industri, Semarang pada Era Kolonial de data heeft verzameld die gebruikt worden in deze tekst.
(2) Dewi Yuliati meldt dat H.F. Tillema, een apotheker en lid van de Gemeenteraad van Semarang, onderzoek heeft gedaan naar de gezondheid en fysieke kracht van de mensen in de dorpen en wijken bij Semarang. Het onderzoek bestaat uit tekst en foto’s en is getiteld Van Wonen en Bewonen, Van Bouwen, Huis en Erf.
(3) Dienstwoning van de Resident van Semarang (omstreeks 1925), nadat de provincie Midden-Java was gevormd in 1930. Tot op heden is dit de dienstwoning van de gouverneur van de provincie Midden-Java.
(4) Leider van het Japanse leger die als eerste Semarang binnenviel.
(5) Leider van de Japanse troepen die de wachtposten in Semarang wisten te veroveren.
(6) Burgemeester van Semarang van 1936-1942.
(7) Een burgemeester die het militaire bewind in Semarang in handen had.
(8) Koningin Wilhelmina.

 

Vertaald uit het Indonesisch door Monique Drenthem Soesman en Dick van der Meij

Podcast voorgelezen door Willem Bongers-Dek

 

Monique Soesman woont en werkt sinds de jaren ’90 in Indonesië. Zij studeerde talen en culturen van Zuidoost-Azië in Leiden. Na haar studie heeft ze veel vertaalwerk verricht, waaronder non-fictionele verhandelingen over Indonesië, veelal voor het KITLV. Haar grote hobby is het vertalen van literair werk van Indonesische schrijvers. Samen met een covertaalster vertaalde ze onder andere werken van Ayu Utami en Pramoedya Ananta Toer en recentelijk Het dansmeisje uit mijn dorp van Ahmad Tohari.

Dick van der Meij werd geboren in Lisse, Zuid-Holland in 1956. Hij studeerde Indonesische Talen en Culturen in Leiden waar hij in 1983 zijn doctoraal haalde. Vervolgens werkte hij als coördinator Indonesische studenten gedurende 7 jaar bij de NUFFIC in Den Haag . Daarna was hij eindredacteur van de serie Indonesische vertalingen in het kader van het Indonesian – Netherlands Cooperation in Islamic Studies (INIS) aan de universiteit Leiden. Hij promoveerde in 2002 op een tekstuitgave van de Javaanse tekst Puspakrama uit Lombok. Momenteel is hij reeds 10 jaar verbonden aan de Islamitische Staatsuniversiteit te Ciputat, Zuid Jakarta.

 

Download the ePub Print

Petites histoires de Semarang Avant et après la colonisation. Poèmes


/1/ Avant le 2 Mai 1547, avant le 12 Rabiulawal 954 de l’Hégire

 

dans le port silence de la nuit après la pluie, Muk Ming, fils de Tung Ka Lo a préparé 1.000 grandes jonques pour toi, pour le capitaine gouverneur de la ville qui n’a que quelques tamariniers (1). « Est-ce que 400 de tes soldats iront bientôt traverser les grandes îles de l'Est ? Vont-ils se battre et tuer pour les épices, pour la vie de notre ville, Muk Ming ? »

pas de réponse. Seul le grondement de l'eau frappe les flancs du bateau. Seule la lumière de la lune gratte l’île Tirang que tu n’as jamais quittée depuis que tu es sûr que tu expireras ton dernier souffle dans la ville pleine de poissons, dans la ville pleine de magie nocturne.Ville de Ki Pandanarang

« As-tu également entendu la voix d'une cigogne passer de la colline sèche en passant aux caps lointains, Muk Ming ? »

pas de réponse. Muk Ming – que tu connais sous le nom de Sunan Prawoto - salua respectueusement. Il sait que le ciel allait bientôt s’embraser et savait qu’il n’avait rien fait.

 

 

 

/2/ Projet d’histoire de Zheng He à l’Empereur Ming en 1413 parfumé

dans la mosquée hanafi
tu as trouvé les graffiti de Zheng He
au sujet du turbulent navire en 1413 parfumé

« Votre Majesté, le serviteur a vu une ville sans flamme de lanternes mais très lumineuse. Nous allons nous reproduire ici, oui, Empereur. Nous allons recueillir les perles et les différents parfums pour vos amoureuses. Nous continuerons à faire vos louanges de cet endroit ... »

sur les murs de la grotte de Kaligarang
tu lis aussi la série de tristes histoires
peut-être que Zheng He pleure
dans la faible lumière du moment

"Ong King Hong, votre servante préférée, est très malade, Votre Honneur. Mais nous croyons que le vent et le temps de cette ville vont la guérir ... "

tu donnes ensuite un nom à cet endroit celui de Grotte Zheng He
tu as aussi trouvé la dernière lettre de Zheng He.
avant que la nuit ne revendique des histoires
qui n'ont jamais étés racontées

« Ils ont changé le nom de Ong King Hong en Maître barreur, Empereur. Ils ont appris à se prosterner à pécher et à faire du commerce. Ils ont construit ensemble avec nos petits-enfants des moulins à sucre, ils vendent du sel, de l'opium, du rotin, et toutes sortes d’alcools... Ils vous restent fidèles, Monseigneur. Ils se prosternent devant Dieu, mais ne vont jamais vous abandonner... »

à ce moment tu as commencé à croire que
Ong King Hong
a construit cette ville pour Zheng He

pas seulement pour le commerce d’opium
pas seulement pour faire honte à Haji Sam Po Bo
devant l’Empereur et tout le harem de son palais

« Ils voulaient seulement se souvenir de moi, Empereur, se souvenir des moments où je me prosternais et pleurais dans les mosquées aujourd’hui disparues… »

 

 


/3/ Lettre d’amour de Van Goens après avoir lu le rapport de Pieter Fransen (1630), de Valentijn (1726) et de Van Imhoff (1746) au sujet de la route de Semarang en cette après-midi

 

mon amour, autrefois les routes n'étaient pas encombrées de voitures ni couvertes de poussière. Les lumières sont cachées dans un rêve et qui ne serait pas étonné du feuillage des arbres toujours lumineux après une pluie glaçante.

as-tu parfois voulu passer des vacances dans le passé ? A cette époque où la ville se reposait seulement sur des rues vides pour commercer et séduire la princesse du palais de Mataram lui aussi trop calme ?

alors, n’imagine pas que les indigènes soient comme d’anciens animaux qui ne connaissaient pas l'adresse de la richesse et de la gloire. Ils ont construit des routes avant que la VOC ne convoite la direction des cartes, avant que la Reine Wilhelmina, rouge sombre, ne fasse un discours sur la couleur, un moyen pour ce pays colonisateur qui doit être aussi glorifié.

donc, mon amour, laisse-moi t’emmener en vacances bientôt et faire l'amour dans le passé

à cette route silencieuse

à cette route pleine d’histoires du travail acharné des indigènes...

 


/4/ Chant du travailleur à 65 sous au moment où Tu Lis L’Histoire de Semarang 1920


Nous n’allons pas nous suicider seulement parce que tu paies notre sueur 65 sous par jour. Nous n’allons pas nous suicider parce que nous n’avons pas le droit de chanter après que tu as payé nos os brisés 65 sous par jour

avant tu nous payais 65 sous par jour
et la voie de la Nederlandsch-Indische Spoorwegmaatschappij fut terminée.

oui, oui
65 sous est notre prix
et nous n’allons pas nous suicider

seulement parce que nos enfants ne peuvent pas aller à l’école MULO + HIS
et que les femmes ne peuvent pas se rejoindre
à la Bankvereeniging Oei Tiong Ham + De Javasche Bank
leurs sacs à la main et à la mode avec un chapeau à plumes de paons
sache Maître que maintenant nous pouvons seulement nous souvenir
de nos tristes histoires à 65 sous par jour pour nos corps décrépits
sous la pluie fine qui jamais ne s’arrête

 


/5/ Lisant le journal dans ce Parc à la fin du XIXe siècle


en 1846 ils ont lu le Semarangsch Advertentieblad
et le Semarangsche Courant, mais ils ne t’ont pas trouvé assis dans le parc avec ta bien-aimée

en 1852 ils ont lu aussi le Semarangsch Nieuws- en Advertentieblad
mais ils ne t’ont pas trouvé en train de prier en sanglotant à l’église en compagnie de ta bien-aimée que tu pouvais épouser

en 1860 ils ont lu le Selompret Melajoe
mais ils ne t’ont pas trouvé en train de jouer une histoire triste
sur le vieux piano au crépuscule qui s’assombrissait

en 1867 ils ont vu des images du train passé
mais tu n’as jamais été dans ces wagons

en 1898 au port ils ont lu l’histoire des beaux bateaux qui te ramèneront dans ton pays froid au ciel bleu
mais tu n’a jamais pu être sur le pont
si agité.

Toi, selon un poème lyrique, peut-être lis-tu cette histoire triste au sujet d’un pélican qui ne peut trouver sa route vers le paradis
sur le cap toujours pourpre
sur la terre pleine de tabac toujours poussiéreux

« J’ai trouvé la beauté du climat et la mort assoupissante, dis-tu, j’ai trouv… »

 


/6/ Gremengan un espion indigène qui se transforme en voleur au moment où il lit la lettre du Ministre de la Région colonisée d’Idenburg au Général des Indes néerlandaises Rooseboom

 

Chien misérable ! Démon sauvage ! Les rizières indigènes n’ont pas d’eau, vous êtes tranquillement en train de vous soûler au vin rouge jusqu'à ce que le monde chavire et que les crânes se fendent.

Chien misérable ! Démon sauvage ! Les chemins pour les indigènes sont pleins de trous et de boue et toi tu es tranquillement en train de dormir dans ton camion en rêvant des danses des jeunes filles sur la musique gedhombrengan (2).

Chien misérable ! Démon sauvage ! Tu nous laisses nous endetter auprès du propriétaire terrien, alors que notre riz s’est envolé avant que nous puissions manger le nôtre avec une sauce au poisson extrêmement épicée

Chien misérable ! Démon sauvage ! Au Staten Generaal, Wilhelmina t’as demandé de rendre le pays colonisé prospère, mais tu considères que la Reine délire et que rien n’est nécessaire pour transformer les indigènes en ambtenaar fainéants

Chien misérable ! Démon sauvage ! Tu me laisses devenir voleur tandis que tu dévalises tout ce que j’ai pu voler avec difficulté

 

 


/7/ Le Jardin Rojo Oei Tiong Ham avant 1924


les serpents n’ont jamais porté sur leurs épaules des sacs pleins de sucre
mais ils mangent en avalant comme des grenouilles maudites
dans ce zoo

les ours n’ont jamais retourné la terre d’une rizière
mais ils effraient les indigènes au moment des plaisirs avec un ticket bon marché
dans ce zoo

ils n’ont jamais étés maçons
mais ils dansent jusqu'à s’enivrer
dans ce zoo

les paons ne sont jamais devenus des prostituées
bon marché dans les ports mais ils ressemblent à des jeunes filles vierges
dans ce zoo

« est-ce que Oei Tiong Ham a déjà pleuré
dans ce zoo ? »

 

 


/8/ Photographies de H.F Tillema, 1913 (3)


Le paradis des anophèles dans un environnement hideux : tu n’as pas besoin de te suicider car le moustique de la malaria te tuera avec facilité. Tu n’as pas besoin d’avaler du poison car…

Chie n’importe où près du puits : tu n’as pas besoin de penser que les Indes néerlandaises deviendraient une belle maison pour ton vieil âge. Après plung, il ne te reste plus qu’à penser à quand la mort viendra te chercher.

Maison en ruines : « Voici ma tombe, dis-tu, je suis mort avant qu’ils ne viennent me tirer dessus dans un combat violent ».

Maison du Maître Europe : bois de l’eau dans ma maison, cela te semblera du vin. Dors sur le sol de ma maison, cela te semblera comme dormir dans un lit avec un baldaquin bleu. Joue dans mon jardin, cela te semblera comme Adam courant après Eve dans le jardin pour l’éternité...

Les écuries du Rois Augias : Tu as tort, Tillema. Nous avons besoin de mille Hercule pour réparer et embellir ce village misérable peuplé de 100.000 personnes. Non pas deux, encore moins un pour ces écuries d’Augias sans bœufs.

 


/9/ Lettre de Thomas Karsten au Souverain Gemeente, qui n’a jamais été publiée


je n’ai jamais cru que les anges allaient protéger la ville que nous avons construite avec bien des difficultés, Monseigneur. Je n’ai jamais cru que la Nederlandsch-Indische Levensverzekering- en Lijfrente-Maatschappij, la Semarangsche Zee- en Brand-Assurantie, la Van Deventerschool, la Sint-Elisabeth Ziekenhuis, le marché Dajtingaleh et le marché Djohar seraient encore debout après ma mort.

le vent pourtant a disparu avant que tu ne l’appelles vent

le nuage pourtant a disparu avant que tu ne l’appelles nuage

et la pluie pourtant a disparu avant que tu ne disparaisses

dans l’obscurité


je ne crois pas que Dieu bénira De Vreedestein (4) qui a reçu Raffles et Olivia Marianne pour danser toute la nuit, Monseigneur

Nicolaas Hartingh – qui avait demandé à construire ce bâtiment magnifique—

est déjà mort

nous ne nous en sommes jamais souvenus

les peintures s’écaillent

nous nous en sommes souvent moqués


je ne crois pas que nous nous réjouissions
de ce que nous avions
autrefois, Monseigneur
car nous sommes rendus fous par la beauté de l’avenir

n’est-ce pas que le paradis n’existe pas si nous n’y croyons pas

n’est-ce pas que l’aurore n’existe pas si nous n’y croyons pas


je ne crois pas
nous sommes encore là
si nous ne protégeons pas nos souvenirs, Monseigneur

n’est-ce pas que nous

semblons être encore là

juste parce que les gens prononcent

avec beauté

nos noms

sur les vieilles pierres tombales


Crois-tu à la beauté des souvenirs, Monseigneur ?

 

 


/10/ Rapport d’un espion du Service des Forces des Indes néerlandaises au sujet de la tromperie du Résident de Semarang au moment où la ville brûle, adressée à La Reine


« Vous allez tous crever

Vous allez tous disparaître

Vous avez tous un mauvais destin », dit le Lieutenant Wakatmasu (5)

avant de prendre la ville, avant que le crépuscule ne disparaisse du ciel de Semarang

 

à cet instant, le vendredi 7 mars 1942 tôt le matin

la Mort est si intime avec les wethouders

et les explosions dans le port

résonnent comme une salve de mort

 

« Tu ne peux échapper à ton mauvais destin

Tu seras maudit

Tu vas bientôt perdre » , dit le Colonel Imai Hifumi (6) avant que ses ennemis

dans les postes de garde ne se mettent à genoux, avant qu’un homme,

peut-être Boissevain (7), ne se réfugie à Kopeng près de Bandungan

 

à cet instant le 18 mars 1942 qui sent le pourri

la ville s’est tellement éclairée

les magasins ont brûlé

les maisons ont été détruites

 

« La Reine ne peut pas venir t’aider

La Reine ne peut pas venir t’aider », crie atrocement un homme, peut-être le boy de Boissevain. Sa jambe est cassée, la moitié de son bras brûlée.

 

« Oui, nous sommes fragiles, Majesté, dit l’espion des Indes néerlandaises pour les Forces du Service d’Espionnage incontrôlable, nous sommes terriblement rouillés

au moment où l’ennemi diabolique désire nous tuer

autour de la table à manger ou dans le parc. »

 

ensuite les soldats Japonais ont dormi et chanté

dans la Gedung Hogere Burgerlijke School à Oei Tiong Ham-weg

pour laquelle ils se sont battus

 

ensuite ils se sont alignés et ont bu du saké

au Bataafsche Petroleum Maatschappij

dont ils ont fait leur bureau

 

« Ainsi gardez à l’esprit, que vous ne reviendrez jamais dans cette ville
comme dans un jeu d’échec vous êtes échec et mat

vous n’avez pas de pions, de premier Ministre, de tours, et d’orgueil,», dit Arima Hikokici (8), avant que le drapeau rouge-blanc-bleu ne disparaisse à Bojong, avant

que tout l’étage du hall de danse ne puisse plus être utilisé pour danser.

 

mais qui a brûlé et détruit la ville ? Qui a pillé et volé ces vieux magasins ? je ne sais pas, Majesté (9).

Je n’ai entendu que le bois se fendre, je n’ai entendu qu’un son triste qui ne peut disparaître de mon oreille.

 

Ensuite à la fin de mon histoire muette

le résident de Semarang qui chuchota à mon oreille :

c’est moi qui ai brûlé tes maisons et tes magasins

c’est moi qui ai volé tout ce qui t’appartenait


c’est pourquoi j’ai senti que nous rendions hommage au Maître Résident de Semarang, Majesté. Ce n’est pas un animal idiot comme nous le pensions depuis toujours. Il…

 

 

 

(1) Mes remerciements vont à Dewi Yuliati qui m’a fourni toutes les données réunies dans ce texte grâce à son ouvrage Menuju Kota Industri, Semarang pada Era Kolonial.
(2) Gedhombrengan : son d’une musique improvisée et très forte.
(3) Dewi Yuliati cite H.F. Tillema, un pharmacien et membre du Gemeenteraad (Conseil municipal) de Semarang qui réalisa une étude sur la santé et l’état des quartiers de Semarang. Le résultat de son étude ainsi que les photographies et le rapport sont dans Van Wonen en Bewonen, Van Bouwen, Huis en Erf.
(4) Maison de Service du Résident de Semarang (environ 1925), après que la Province de Java Central a été constituée en 1930 et à ce jour maison de Service du Gouverneur de la Province.
(5) Chef du commandement japonais qui entra pour la première fois dans Semarang.
(6) Chef de la division japonaise qui remporta les postes de garde de Semarang.
(7) Maire qui gouverna Semarang de 1936 à 1942.
(8) Un maire qui dirigea le gouvernement militaire japonais à Semarang.
(9) La Reine Wilhelmina.

 

Traduit du Bahasa Indonesia par Jean-Pascal Elbaz

Podcast lu à haute voix par Guy De Hainaut


Download the ePub Print

Little Stories of Pre- to Post-Colonial Semarang. Poems


1. Before 2 May 1547, before 12 Rabiulawal 954 Hijriah

in the harbour in the quiet of the night after the rain, Muk Ming, son of Tung Ka Lo, prepared 1,000 large sailing ships for you, the harbourmaster and ruler of the city, who owns only a few tamarind trees (1). ‘Will 400 of your soldiers soon cross the great islands in the eastern sea? Will they fight and kill everyone for spices for the life of our city, Muk Ming?’

there is no answer. Only the roaring of water splashing against the sides of the ship. Only the moonlight scoring Tirang Island which you never left because you were sure that you would breathe your last breath in this city full of fish in the city full of night sorcery. The city of Ki Pandanarang.

‘Have you heard the flapping of the stork’s wings crossing from the brittle hills to the distant peninsula, Muk Ming?’

there is no answer. Muk Ming – who you will know as Sunan Prawoto – bows respectfully. He knows the sky will lighten soon and he feels as if he hasn’t done anything yet.

 

 

2. Cheng Ho’s Stories for Emperor Ming in 1413

in Hanafi Mosque
you find the notes of Cheng Ho
about the shipwreck in 1413

‘Your Highness, I saw a city resplendent without the lights of lanterns. We will populate the area, yes, Emperor. We will gather the gems and fragrances for your lovers. We will honour you in this place…’

on the walls of the Kaligarang cave
you read the obscured lines of this sad story
perhaps Cheng Ho cried
in the dim light at that time

‘Ong King Hong, beloved servant, is seriously ill, your Highness. But we believe that the wind and weather of this city will heal him…’

you then named this place Cheng Ho Cave
you then found the last letter of Cheng Ho
before the night stole the stories
that were never told

‘They changed the name from Ong King Hong to Kiai Juru Mudi, your Highness. They learned how to pray, fish and sell. Along with our grandchildren, they built sugar mills, sold salt, opium, rotan, and all sorts of rice wine… They remain loyal to you, your Highness. They pray to Allah, but they will never leave you…’

at that time you began to be sure
Ong King Hong
built this city for Cheng Ho

not to trade opium
not to embarrass Haji Sam Po Bo
in the presence of the Emperor and the entire palace harem

‘They only wish to remember me, your Highness, remember the moments i prayed and cried in the mosques that have now disappeared…’



3. Love Letter from Van Goens after reading the report from Pieter Fransen (1630), Valentijn (1726), and Van Imhoff (1746) about the Emergency Passage in Semarang that day

my love, once these streets were without vehicles and without dust. Lanterns were still stored away in dreams and who was not spellbound in the shade of the trees that always glistened after the freezing rain had grown silent.

would you ever like to take a holiday in the past? To the time when this city knew only quiet streets in which to stroll and to trade and to woo the princess of the Mataram Palace, which is also deserted?

so, do not picture the natives as merely extinct animals who do not know of wealth and victory. They built streets before the VOC read the directions on the map, before Queen Wilhelmina spoke about the colour of the bridge for the colony that must also be glorified.

so, my love, come, i invite you to vacation and fall in love with the past

on the quiet streets

on the streets filled with stories of the hard work of the local people…

 

 

4. Song of the 65 Cent Labourers when You Read the History of Semarang 1920

we will not kill ourselves only because you pay for our sweat with 65 cents a day. We will not kill ourselves only because we are not allowed to sing after you pay for our broken bones with 65 cents a day.

in the past you paid us 65 cents a day
and the railway for the Dutch Indies Railway was finished.

yes, yes
65 cents was our price
and we will not kill ourselves
just because our children are denied an equal education
and our wives cannot save
at the Bankvereeniging Oie Tiong Ham and the Javasche Bank
while carrying handbags and being stylish with peacock feathers in their hats

know this, Master, now we can only remember
the sad story of 65 cents a day for our decrepit bodies
in the never-ending drizzling rain.

 

 

5. Reading the Newspaper in the Garden in the 19th Century

in 1846 they read Semarangsch Advertentieblad
and Semarangsche Courant, but they did not find you sitting in the garden with your beloved

in 1852 they read the Semarangsch Nieuws- en Advertentieblad
but they did not find you praying while sobbing in the church with your love whom you were going to propose to

in 1860 they read the Selompret Melajoe
but they did not find you playing a sad story
at an old piano at sunset as it began to throw shadows

in 1867 they saw a picture of a train crossing
but you were never at the gate

in 1898 at the harbour they read the story about the beautiful ships that would take you home to your cold country with the blue skies
but you were never at the platform
that was bustling

as a lyric poem would have it, you might read a sad story about a stork that could not find its way back to heaven
at the peninsula forever violet
on the land full of mangrove forever dusty

‘I have found the beauty of the climate and the death that puts you to sleep,’ you said, ‘I have…’

 

 

6. Murmurings of a Local Spy Disguised as a Thief when Reading a Letter from Regional Colonial Minister Idenburg to the Governor General of the Dutch Indies Rooseboom

Scum! Filth! The rice fields of the local farmers have no water, while you comfortably guzzle red wine until you’re drunk until the world sways and your brain scatters

Scum! Filth! The streets for the local people have holes and mud while you sleep comfortably in the truck while dreaming of dancing with the young ladies to gedhombrengan (2) music

Scum! Filth! You let us fall into debt to the Landlord, while our rice supply is wiped out before we can eat any rice with sambal. (3)

Scum! Filth! At Staten-Generaal, Wilhelmina asked you to make the colony prosperous, but you consider the queen to be delirious and don’t feel a need to do anything to change the conditions of the local people and become a lazy civil servant.

Scum! Filth! You let me become a thief and then seize whatever I have stolen with such great difficulty

 

 

7. King’s Garden Oei Tiong Ham before 1924

snakes never carry sacks full of sugar
but they feast on unlucky frogs
in the zoo.

bears never hoe rice fields
but they intimidate the natives when they go for an outing with cheap tickets
to the zoo.

monkeys never become construction labourers
but they dance until they are dizzy
at the zoo.

peacocks never become cheap prostitutes
at the harbour but they always appear like dainty virgins
at the zoo.

‘does Oei Tiong Ham ever cry
at the zoo?’

 

 

8. Photos by H.F Tillema, 1913 (4)

Anopheles Heaven in a Bad Environment: you do not need to kill yourself because the malaria mosquito will easily kill you. You do not need to drink poison because…

Defecating Arbitrarily Near the Well: you do not need to think the Dutch Indies will become a beautiful home in your old age. After hearing the splash, you only need to think about who will come to get you when you die.

Ramshackle Hut: ‘This is my grave,’ you say, ‘I died before they shot me in an intense battle.’

European Master’s House: drink water in my home, it tastes like wine. Sleep on the floor in my home, it is like sleeping on a bed with a blue mosquito net. Play in my garden, you will feel like Adam running after Eve in paradise…

Stable of King Augias: You are wrong, Tillema. We need a thousand Hercules to improve and beautify the slums of 100,000 poor souls. Not two, let alone one, for these Augean stables empty of horses.

 

 

/9/ Letter from Thomas Karsten to the Gemeente Authority that was Never Published


i do not believe that angels will protect the city that we built with so much hard work, Sir. I do not believe that Nederlandsch-Indische Levensverzekering- en Lijfrente-Maatschappij, Semarangsche Zee- en Brand-Assurantie, Van Deventerschool, Sint Elisabeth Ziekenhuis, Dajtingaleh Market, and Djohar Market will be standing after i die.

 

and yet the wind is gone before you call it wind

and yet the cloud is gone before you call it a cloud

and the rain is gone before you disappear

in darkness


I do not believe that God will bless De Vreedestein (5) who once watched Raffles and Olivia Marianne dance all night, Sir.

 

Nicolaas Hartingh – who asked to have this beautiful building built – died

we never remember him

the paint peeled off

we only laughed at it


i never believed we would remember
what we had
in the past, Sir
because we were delirious with the beauty of the future

 

isn’t it that heaven doesn’t exist if we do not believe in it

isn’t it that the sunset doesn’t happen if we are not sure of it


i do not believe
we still exist
if we do not take care of our memories, Sir

 

isn’t it that we

feel we exist

only because people engrave

beautifully

our names

on old gravestones

Do you believe in beautiful memories, Sir?

 

 

10. Intelligence Report of the Netherlands East Indies Forces Intelligence Service to the Queen regarding the Conspiracy of the Resident in Semarang regarding the Burning of your City

‘You will be annihilated
You will be exterminated
You do not have a good fate,’ said Lieutenant Wakatmasu (6)
Before taking the city, before the sunset disappeared in the Semarang sky.

at that time, at dawn on Friday, 7 March 1942
death so familiar with the aldermen
and explosions in the harbour
thundering like the sound of a death salvo

‘You cannot elude bad fate
You will be sunk
You will soon die,’ said Colonel Imai Hifumi (7) before the enemy
at the guard posts kneeled down, before a man,
perhaps Boissevain, (8) evacuated to Kopeng to Bandungan

at that time 18 March 1942 the rancid
city aflame
shops burning
houses reduced to ash

‘The Queen will not help you
The Queen cannot help you,’ someone, perhaps the servant Boissevain shouted
Dishevelled. His leg broken, one hand scorched.

‘Yes, we are weak, Your Majesty,’ said the Dutch East Indies
Intelligence Service spy sobbing, ‘We were emptied out
when the evil enemy sought to kill us
at the dining table or in the garden.’

then the Japanese soldiers slept and sang
in the school building on Oei Tiong Ham-road
that they took over for their offices

then they lined up and drank sake
at the Bataafsche Petroleum Maatschappij [Batavian Petrol Corporation]
that they made into their office
‘So, listen carefully, you will never return to this city
just as in a chess game you’re standing at checkmate
you do not have a pawn, bishop, castle, or self-respect,’
said Arima Hikokici, (9) before the Red-White-Blue flag disappeared from Bojong,
before the entire dance floor could not be used for dancing.

but who burned and scorched our city? Who looted and robbed the old stores? i do not know, Your Majesty. (10) I only heard the splintering of wood, I only heard the sound of grief that cannot be erased from my eardrums.

then at the end of my silent story
the invincible resident of Semarang whispered into my ear:
it is i who burned down your houses and stores
it is i who stole all of your things

so that is the reason why i propose that we offer our respects to the Resident of Semarang, Your Majesty. He is not the dumb animal that we thought he was. He…

 

 

NOTES
(1) Thank you to Dewi Yuliati who provided the data for this text through the book, Menuju Kota Industri, Semarang pada Era Kolonial [Towards an Industrial City, Semarang in the Colonial Era]
(2) Gedhombrengan: music produced by loud unarranged sounds.
(3) Sambal: spicy sauce eaten with much Indonesian food, typically a fiery red.
(4) Dewi Yuliati stated that H.F. Tillema, a pharmacist and member of the Gemeenteraad (City Council) of Semarang, conducted research on health and physical conditions in kampungs in Semarang. The results of his research in the form of photos and written report are presented in Van Wonen en Bewonen, Van Bouwen, Huis en Erf.
(5) The official residence of the Residen Semarang (in circa 1925), after the formation of the province of Central Java in 1930, and currently is the official residence of the governor of the province of Central Java.
(6) The commander of the Japanese army that first entered Semarang.
(7) The commander of the Japanese army that seized the guard posts in Semarang.
(8) The mayor of Semarang from 1936-1942.
(9) A mayor who led the Japanese military authority in Semarang.
(10) Queen Wihelmina.

 

Translated from Bahasa Indonesia by Joan Suyenaga

Podcast read by Richard Wells

 

Joan Suyenaga was born and raised in Honolulu, Hawaii. She moved to Yogyakarta, Indonesia, to study traditional Javanese culture and language in 1982, and has been writing, translating and editing there in the midst of her constantly entertaining family.